ЖСҚБ гипотезасы: назар аудару қиындықтарының эволюциялық түсіндірмесі. Аңшы-тершілік өмір салтынан ауыл шаруашылығына бейімделудегі қиындықтар жайында.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
АДҚС туралы гипотеза
Hypothesis about ADHD
Аңшы мен фермер гипотезасы – назар тапшылығы және белсенділік бұзылысының (АДҚС) мәнін түсіндіруге бағытталған ұсыныс. Оны алғаш рет радио жүргізушісі Том Хартман "Назар аудару қиындықтары: Ерекше көзқарас" кітабында ұсынған. Гипотеза адамдар эволюция тарихының көп бөлігін аңшы-жинаушы қоғамда өткізгенін, ал АДҚС – егіншілік қоғамға бейімделудің жетіспеушілігі екенін көрсетеді. Хартман бұл идеяны ұлына АДҚС диагнозы қойылғаннан кейін ой-шақыру моделі ретінде жасады, "Бұл қатаң ғылым емес, мен оны солай етпедім" деді. Гипотеза АДҚС-тің "гиперфокус" ерекшелігін, АДҚС-тің алаңдатушылық факторын, АДҚС-пен ауыратын адамдардың оларды қызықтырмайтын нәрселерге қысқа уақытқа ғана назар аударуын (бұл гиперфокустың пайда болуына себеп болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін) және АДҚС-ке байланысты басқа да ерекшеліктерді (атап айтқанда, гипербелсенділік және импульсивтілік) түсіндіруге тырысады. Гипотезаның басты құралы – ұсынылған АДҚС-тің "гиперфокус" ерекшелігі тиісті жағдайларда пайдалы, ал егіншілік қоғамдарына дейінгі аңшы-жинаушы мәдениеттерінде аңшылар жинаушылардан гөрі гиперфокусқа көбірек мұқтаж болды.
The hunter versus farmer hypothesis is a proposed explanation for the nature of attention deficit hyperactivity disorder (ADHD). It was first suggested by radio host Thom Hartmann in his book Attention Deficit Disorder: A Different Perception. The hypothesis notes that humans spent most of their evolutionary history in hunter gatherer societies, and it argues that ADHD represents a lack of adaptation to farming societies. Hartmann first developed the idea as a mental model after his own son was diagnosed with ADHD, stating, "It's not hard science, and was never intended to be." The hypothesis seeks to explain the "hyperfocus" aspect of ADHD, the distractibility factor in ADHD, the short attention span individuals with ADHD have for subjects that do not interest them (which may or may not trigger hyperfocus), and various other characteristics related to ADHD (namely, hyperactivity and impulsivity). A key component of the hypothesis is that the proposed “hyperfocus” aspect of ADHD is a benefit under appropriate circumstances and that, in the hunter gatherer cultures that preceded farming societies, hunters needed hyperfocus more than gatherers.
Гипотезалық талаптар
Аңшы мен фермер гипотезасы қазіргі замандағы АДҚҚ жиілігін "эволюциялық жаңа ортада, мысалы, ресми мектеп сыныбында бейімделе алмайтын, әдеттегі мінез-құлық стратегиясы" ретінде түсіндіреді. Мысалы, аңшы-жинақшы қоғамындағы көшіп-қону сияқты, осы геннің әртүрлі мөлшеріне табиғи бейімділігі бар аңшы-жинақшылардың кейбіреулері әлеуметтік топтардың белгілі бір түрлерінде немесе қасиеттерінде құнды болып табылуы мүмкін. Сондай-ақ, Хартманның теориясында анықталған "фермерлер мен аңшы-жинақшылар" арасындағы қарама-қайшылық тек "гиперфокус" жоқтығымен ғана шектелмеуі керек екені айтылды. Хартманның пікірінше, адамдардың көпшілігі немесе барлығы жүздеген мың жылдар бойы көшпелі аңшы-жинақшылар болып келген, бірақ ауыл шаруашылығының дамуымен және әлемдегі көптеген адамдардың фермерлікпен айналысуымен бұл жағдай біртіндеп өзгерген. Көп жылдар бойы адамдар ауыл шаруашылығына бейімделген, бірақ Хартман АДҚҚ-сы бар адамдарда ескі аңшы қасиеттері сақталғанын болжайды.
The hunter versus farmer hypothesis proposes that the high frequency of ADHD in contemporary settings "represents otherwise normal behavioral strategies that become maladaptive in such evolutionarily novel environments as the formal school classroom." One example, such as migration in the hunter gatherer society, is that some of these hunter gatherers that naturally predisposed to these various amounts of this same gene may have value in certain kinds or qualities of social groups. It was also stated that the lack of "hyperfocus" should not be the only dichotomy of "farmers versus hunter gatherers" that was identified in Hartmann's theory. Hartmann claims that most or all humans were nomadic hunter gatherers for hundreds of thousands of years, but that this standard gradually changed as agriculture developed in most societies, and more people worldwide became farmers. Over many years, most humans adapted to farming cultures, but Hartmann speculates that people with ADHD retained some of the older hunter characteristics.
Гиперфокус
Гартманн өзі ұсынған моделінің нақты ғылымға негізделмегенін атап өткенімен, бірнеше зерттеушілер бұл гипотезаны АДҚҚ-ның пайда болуын түсіндіру үшін жұмыс моделі ретінде пайдаланды. Атап айтқанда, сарапшылар гиперфокус – бұл өткен заманға тән, қазіргі жағдайға бейімделе алмай қалған мінез-құлық екенін айтады. Бұл сарапшылар гиперфокус аңшы-жинаушы қоғамдағы адамдарға тиімді болғанын, себебі ол тамаша аңшылық дағдыларын және қауіпке жылдам реакция беруді қамтамасыз еткен, бірақ ол индустриялық қоғамдағы қазіргі өмір салтына сай емес екенін атап өтеді.
Although Hartmann noted that his proposed model is not based on hard science, several researchers have nonetheless used the hypothesis as a working model to explain the origin of ADHD. Specifically, experts have claimed that hyperfocusing is an anachronistic behavioral trait that has become maladaptive. These experts note that hyper focusing was advantageous to those in hunter societies, as it conferred superb hunting skills and a prompt response to predators, but that it is not suited to modern life in an industrial society
Гликман мен Дод (1998) зерттеулерінде өздерінің АДҚҚ бар екенін айтқан ересектер, басқа ересектерге қарағанда "шұғыл міндеттерге", мысалы, соңғы сәттегі жобаларға немесе дайындықтарға жақсырақ назар аудара алатынын көрсетті. АДҚҚ тобына жататын ересектер тамақтануды, ұйықтауды және басқа да жеке қажеттіліктерін кейінге шеге отырып, "шұғыл міндетке" ұзақ уақыт бойы толыққанды беріле алды.
Glickman & Dodd (1998) found that adults with self reported ADHD scored higher than other adults on self reported ability to hyper focus on "urgent tasks", such as last minute projects or preparations. Adults in the ADHD group were uniquely able to postpone eating, sleeping and other personal needs and stay absorbed in the "urgent task" for an extended time.
Оң/терс гендік іріктеу
Генетикалық варианттар (мысалы, DRD4 7R аллелі, сондай-ақ DRD4 және DRD2-дегі басқалары) ADHD-ға осалдықты қамтамасыз етеді және өте жиі кездеседі – бұл белгі бұрын таңдамалы артықшылықты бергенін көрсетеді. Алайда, "байқалған синонимді емес аминқышқылдық өзгерістерге қатысты бейімділік DRD4 7R аллелін жақтаған оң таңдау арқылы ғана жетілгені екіталай, себебі бұл бейімділік DRD4 7R аллелінің VNTR мотивтерінде ғана емес, басқа аллельдерде де кездеседі", – деп атап көрсеткен жаңа зерттеулер, DRD4 7R аллелінің жақындағы оң таңдауға ешқандай дәлелі жоқ. Сонымен қатар, 2020 жылғы зерттеу ADHD аллелінің жиілігі 35 000 жылға дейін төмендеп келе жатқанын көрсетті, бұл теріс таңдауды білдіреді. Дегенмен, бұл қорытындылар теориямен сәйкес келеді: "Жалпы алғанда, біздің нәтижелеріміз ADHD-ның қақтығыс теориясымен сәйкес келеді, бірақ бұрынғы гипотезалармен салыстырғанда ADHD-мен байланысты аллельдердің эволюциясы үшін әлдеқайда ертерек уақытты ұсынады".
Genetic variants (such as the DRD4 7R allele, as well as others on DRD4 and DRD2) conferring susceptibility to ADHD are very frequent—implying that the trait had provided selective advantage in the past. However, "it is unlikely that the observed bias towards nonsynonymous amino acid changes has been achieved only by positive selection favoring the DRD4 7R allele because the bias can be found not only in VNTR motifs of the DRD4 7R allele but also in those of the other alleles", observed by more recent research—the DRD4 7R allele had no evidence for recent positive selection. Furthermore, a recent 2020 study found that ADHD allele frequency has been decreasing for up to 35,000 years, indicating negative selection. These conclusions, however, are still compatible with the theory: "Overall, our results are compatible with the mismatch theory for ADHD but suggest a much older time frame for the evolution of ADHD associated alleles compared to previous hypotheses."
Көшіп-қонушы тайпалардағы СДВГ жиілігі
Эван Каллавейдің 2008 жылғы New Scientist мақаласында ADHD және оған қатысты белгілерді әртүрлі мәдениеттерде зерттеу, аңшы-фермер гипотезасын қолдайтындай деректер келтіреді. Висконсин университетінің эволюциялық антропологы Бен Кэмпбеллдің сөзіне қарағанда, Кениядағы оқшауланған көшпелі арий тайпасын зерттеу, гиперактивтілік пен импульсивтілік – ADHD-ның негізгі белгілері – көшпелі өмір салтына ие адамдар үшін тиімді болуы мүмкін екенін көрсетеді. Сонымен қатар, көшпелі арийлерде ADHD-мен байланысты генетикалық мутация деңгейі жоғары, ал отырықшы арийлерде бұл мутация деңгейі төмен. Юта университетінің профессоры Генри Харпендинг бұл генетикалық мутацияға ие адамдардың "агрессивті бәсекелестік ортасында жақсырақ өркендейтінін" айтады. ADHD-мен байланысты генетикалық вариант көшпелі халықтарда және көші-қон тарихы мол халықтарда жиірек кездеседі. Осыған сәйкес, көшпелі арий еркектерінде ADHD-мен байланысты генетикалық вариант (7R аллельдері) болған жағдайда денсаулық жағдайы жақсырақ болса, ал жақында отырық салған (көшпелі емес) арийлерде 7R аллельдері барлардың денсаулығы біршама нашарлау байқалды.
A 2008 New Scientist article by Ewan Callaway reports that research of ADHD and related traits in different cultures offers some support for the hunter versus farmer hypothesis. According to evolutionary anthropologist Ben Campbell of the University of Wisconsin–Milwaukee, studies of the Ariaal, an isolated nomadic group in Kenya, suggest that hyperactivity and impulsivity—key traits of ADHD—have distinct advantages to nomadic people. Additionally, nomadic Ariaal have high rates of a genetic mutation linked to ADHD, while more settled Ariaal populations have lower rates of this mutation. Henry Harpending of the University of Utah reports that with this genetic mutation, "You probably do better in a context of aggressive competition." A genetic variant associated with ADHD has been found at higher frequency in more nomadic populations and those with more of a history of migration. Consistent with this, the health status of nomadic Ariaal men was higher if they had the ADHD associated genetic variant (7R alleles), whereas in recently sedentary (non nomadic) Ariaal, those with 7R alleles seemed to have slightly worse health.