Кіріспе

Бельгиялық тау-кен компаниясы Union Minière du Haut Katanga (француз тілінде; сөзбе-сөз "Жоғарғы Катанганың Тау-кен Одағы") – Бельгиялық тау-кен компаниясы (британдық акциялардың аз үлесімен), ол 1906 және 1966 жылдар аралығында қазіргі Демократиялық Конго Республикасының мыс өңіріндегі тау-кен өнеркәсібін бақылап, басқарды. 1906 жылы құрылған UMHK Бельгияның Compagnie du Katanga, Бельгияның Comité Spécial du Katanga және британдық Tanganyika Concessions компанияларының бірлескен кәсіпорны ретінде құрылды. Compagnie du Katanga компаниясы елдің ең ірі конгломераты Société Générale de Belgique бақылайтын Compagnie du Congo pour le Commerce et l'Industrie (CCCI) компаниясының еншілес компаниясы болды. Колониялық үкіметтің қолдауымен компанияға Катангада 19 943 км² жер берілді. Оның негізгі өнімі мыс болды, бірақ сонымен қатар қалайы, кобальт, радий, уран, мырыш, кадмий, германий, марганец, күміс және алтын да өндірілді. UMHK әлемдік мыс өндірушілердің ықпалды тобының бір бөлігі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Société Générale конго экономикасының 70%-ын бақылап отырды. Société Générale арнайы комитет үстінен басымдық құрып, Union Minière-ді құрылған сәтінен бастап 1960 жылға дейін тиімді басқарды. 1968 жылы Union Minière du Haut Katanga компаниясы Union Minière болып қайта ұйымдастырылды, ол 1989 жылы басқа компаниялармен бірігіп, 2001 жылы өзін Umicore деп атаған компанияны құрды.

Уран

Қатанга мыстан басқа да көптеген пайдалы қазбаларға бай болды. Компания кобальт экспортын (1950 жылдары UMHK әлемдік өндірістің 75 пайызын қамтамасыз етті), сондай-ақ әлемдегі ең бай кен орындары саналатын қалайы, уран және мырыш экспортын бақылады. 1911 жылдан бері UMHK әкімшісі болған белгілі бельгиялық металлург Анри Буттгенбах корнетит, фурмариерит, купросклодовскит және тореолитті сипаттады. Катангада радий кен орындарының табылуы нәтижесінде бельгиялық радий өндіру өнеркәсібі құрылды. UMHK-дан алынған минералдарды зерттеген Йоханнес Франсискус Ваэс билльетит, масуит, рениерит, рихетит, счуилинг (Nd), сенгиерит, студтит және вандендриссхеитті ашты. Бриартит аталған Гастон Бриар UMHK консультанты болды. 1922 жылы UMHK уран кенін өңдеуге арналған алғашқы зауытын салды және 1926 жылға қарай әлемдік уран нарығында дерлік монополия құрды (сол кездегі белгілі кен орындарының көп бөлігі оның қолында болды), бірақ 1940 жылғы неміс шабуылы бұл монополияны бұзды. Бұл уран көбінесе Бельгиядағы Оленде тазартылды. 1939 жылы француздық жаңадан құрылған Ұлттық Ғылыми Зерттеулер Орталығының (CNRS) басшысы Фредерик Жолио Кюри UMHK-ге өз ұйымына 5 тонна уран оксиді, реактор құрылысына техникалық көмек және 1 миллион франк беруді ұйымдастырды. Бұл уран оксиді неміс әскері Парижге кірмес бұрын Англияға жеткізілді. АҚШ атом бомбасы үшін уранды Union Minière компаниясынан алды. 1942 жылдың 18 қыркүйегінде UMHK басшысы Эдгар Сенжиер мен Манхэттен жобасының АҚШ генералы Кеннет Николс арасындағы кездесуде Николс жобаға қажетті 1500 тонна уранды (көбінесе Ядотвилл қаласының жанындағы Шинколобве кенішінен) сатып алды. Бұл уран АҚШ-та болды, ал Конгодан қосымша кен жеткізілді. Кен орнында "өте бай уран кені бар еді. Ондай кен ешқашан табылған емес"; кеннің 65 пайызы уранды құрады, тіпті қалдық үйінділерінің де 20 пайызы болды; "соғыстан кейін MED және AEC 0,3 процент уранды жақсы табу деп санады". 1940 жылы немістер Олен мұнай өңдеу зауытында сақталған 1200 тонна уранды басып алды, оны тек соғыс аяқталғаннан кейін АҚШ әскері қайтарып алды. Провинцияның бөліну кезінде Одақ 1,25 миллиард бельгиялық франк (35 миллион АҚШ доллары) сомасындағы қаражатты Тсомбенің банк шотына аударды, бұл 1960 жылғы салықтарға аванс болды, бірақ ол шын мәнінде Лумумба үкіметіне төленуі керек еді. 1963 жылы бөліну аяқталды және Катанга Конгоға қайта қосылды. 1966 жылдың 31 желтоқсанында президент Жозеф Дезире Мобуту басқарған Конго үкіметі UMHK-ның мүлкін және қызметін басып алып, оны Gécamines (Société générale des Carrières et des Mines) мемлекеттік тау-кен компаниясына айналдырды. Менеджменттің нашарлығы және заманауи тау-кен стандарттарын қабылдамауы (кеннің тозуы емес), сондай-ақ Мобутудың тікелей ұрлығы тау-кен өндірісінің күрт төмендеуіне әкелді, өндіріс деңгейі 70 пайызға дейін төмендеді. Мобуту тәркілемеген UMHK активтері Société Générale de Belgique компаниясына қосылды, кейіннен Union Minière (қазіргі Umicore) құрамына кірді. 2011 жылы шведтік гуманитарлық көмекші Göran Björkdahl Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы Даг Хаммаршельдтің өліміне қатысты қылмыстық іс болды деп мәлімдеді, өйткені Хаммаршельд Конгоның Катанга дағдарысына араласу үшін БҰҰ-ны шақырып алғаннан кейін, Union Minière сияқты тау-кен компанияларына пайда табу үшін бұл әрекет жасалды. Бьоркдал өзінің мәлімдемесін Конго мен Замбия шекарасының жанындағы ұшақ апатына куә болған адамдармен сұхбаттасуларға және архивтік құжаттарға негіздеді.

Union Minière компаниясы

1968 жылы UMHK конголық активтерін ұлттықтандырудан кейін қайта ұйымдастырылды және атауы Union Minière деп қысқартылды. Ол 1989 жылғы бірігуге дейін, нәтижесінде 2001 жылы Umicore құрылғанша, осы атпен жұмыс істеді.