Кіріспе

Филиппиннің Негрос Ориентал провинциясында орналасқан муниципалитет.

Памплона, ресми түрде Памплона муниципалитеті, Филиппиннің Негрос Ориентал провинциясындағы 3-ші санаттағы муниципалитет. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 39 805 адамды құрайды.

Этимология

Бастапқыда бұл жер “Тампа” деп аталған, қаланың ортасында орналасқан үлкен көлеңкелі ағаштан алған аты. Бұл жердің “Памплона” деп аталуының екі түсіндірмесі бар: Силлиман университетінің тарихшысы, профессор Тимотео Орасионның сөзіне сәйкес, Памплона Испаниядағы Памплона қаласының құрметіне аталған. Оның пікірінше, бұл жерге келген алғашқы испан дін қызметкері Испаниядағы Памплонаға ұқсас әдемі ландшафтынан қатты әсерленген. Сөйтіп, Тампаның аты Памплонаға өзгертілген. Ал, жергілікті егде жастағы адамдардың айтуынша, бұл жерді Сантьяго Памплона деген шамамен белгілі дін қызметкерінің құрметіне атаған, ол бұл аймаққа тағайындалған алғашқы испандық пастор болған.

Тарих

Памплона, бұрын Танжайдың бариосы болған, 1950 жылдың 16 маусымында қабылданған №535 Республикалық заң арқасында муниципалитет болып құрылды. Заң авторы – 1947 жылы конгрессмен болып сайланған Педро Бандокиллио. Құрылғаннан бері оны алты муниципалитет әкімі басқарды. Олар – марқұм Хуан Каньяверал, Серхио Аниньон және 22 жылдан астам билік жүргізген марқұм Аполинарио П. Арнаис аға. 1986 жылғы EDSA революциясынан кейін Дуглас Т. Диаго уақытша міндетін атқарушы болып тағайындалды, 1987 жылғы сайлауда жеңіске жетіп, 1986 жылдан 1998 жылға дейін үш мерзімге қала әкімі болып қызмет етті. 1998 жылғы сайлауда жеңіске жеткен, жеңіліссіз саясаткер марқұм Венцеслао Э. Дуран қысқа мерзімге басшылықты өз қолына алды. 1999 жылдың 18 желтоқсанында муниципалитетте оқылым кезінде сөз сөйлеген кезде жүрек тоқтауынан қайтыс болды. Сол кезде вице-мэр болған Атты. Рикарте Р. Валенсия 2001 жылдың 30 маусымына дейін қызмет етті. Ол бұл лауазымға үміткер болып, сайлауда жеңілді. 2001, 2004 және 2007 жылғы үш сайлауда жеңіске жеткен жас және сергек Аполинарио П. Арнаис кіші қазір үш мерзімге билік етеді. 2010 жылғы мамырдағы сайлауда Аполинарио П. Арнаис кішідің ағасы Аполло П. Арнаис жеңіске жетіп, екі мерзімге билік етеді. 2016 жылғы мамырдағы сайлауда Джанис Вальега Дегамо муниципалитеттің тұңғыш әйел әкімі болып сайланды. 2023 жылдың 4 наурызында Негрос Ориентал облысының губернаторы қызметін атқарып жүрген саясаткер Роэль Дегамо, шартты ақшалай көмек бағдарламасының алушыларына көмек таратқан кезде, белгісіз қарулы адамдар тарапынан оның үйінің алдында атылып, сегіз адаммен бірге қаза тапты.

География

Памплона провинциялық астана Думагеттен солтүстік-батысқа қарай, ал Танжайдан батысқа қарай орналасқан. Солтүстік жағынан Таңжай, шығыс жағынан Амлан және Таңжай, оңтүстік жағынан Сибулан, ал батыс жағынан Санта-Каталинамен шектеседі.

Барангай

Памплона саяси тұрғыдан 16 барангайға бөлінген. Әр барангай пуроктардан құралады, ал кейбіреулерінде сайтолар да бар.

Экономика

Муниципалитетте 243 тамақтандыру орыны жұмыс істейді, олардың 218-і немесе 90%-ы санитарлық талаптарға сәйкес келеді. Муниципалитетте 10 құм және қиыршық тас компаниясы, 6 копра сатып алушы және 5 шошқа сатып алушы жұмыс істейді.

Ауыл шаруашылығы

Ауыл шаруашылығы Памплонадағы басты экономикалық қызмет болып қала береді, себебі ол қаланың дамуында маңызды рөл атқарды. Аймақта ең көп өндірілетін дақылдар – қант, кокос және банан. Жүгері, күріш және басқа да түйінді дақылдар шаруашылықтан нарыққа баратын жолдары нашар дамыған аймақтарда өседі. Кокос ең көп аумақты алып жатыр – 3676 гектар, одан кейін қант – 3432 гектар, жүгері – 1022 гектар. Суармалы күріш алқаптарының аумағы 107 гектарды құрайды, ал құрғақ күріш алқаптары 643 гектарды. Муниципалитет аумағындағы барлық ауыл шаруашылығы жерлерінің 11 395 гектары агроөнеркәсіптік дақылдарды дамыту үшін стратегиялық маңызы бар аймақтар, 1 925 гектары азық-түлік дақылдарына, ал 925 гектары жоғары құнды дақылдарға бөлінген. Фермерлердің табысын арттыруға көмектесетін ауыл шаруашылығымен байланысты басқа да экономикалық қызметтердің ішінде мал шаруашылығы ерекше орын алады. Мемлекеттік тізімде ірі қара мал, шошқа, тауық, ешкі және басқа да мал түрлері тіркелген. Ауыл шаруашылығын қолдауға қатысты толық ақпарат келесі презентацияда көрсетілген.

Туризм

Қала әкімдігі 2005 жылдың 1-12 қазанында Касулад фестивалін ұйымдастырды. Бұл жыл сайын өткізілетін фестиваль, оның бағдарламасына көше билері, сондай-ақ ауыл шаруашылығы және өнеркәсіптік жәрмеңке кіреді. Келушілерді тартатын тағы бір орын – күкіртті сулы Палайпай сарқырамасы. Оның су көзі Сибулан тауларында жатыр. Бұл жерге төрт дөңгелекті көліктер мен мотоциклдермен, қиыр жолдар арқылы жетуге болады. Ол Побласионнан 12 шақырым қашықтықта орналасқан, Побласионнан 30 минуттық жүру немесе 2 сағаттық серуен арқылы жете аласыз. Памплона жазығын көріп тұрған тау жоталары көркемдік көріністерді тамашалауға ниеттенгендер үшін тартымды нысан болып табылады. Сан-Исидро ауылында, теңіз деңгейінен 800 метр биіктікте орналасқан Набалабаг жотасы батыс жағынан Баяван және Санта-Каталина муниципалитеттеріне, ал шығыс жағынан Памплона, Танжай және Манжуод қалаларына, сондай-ақ Байс қаласына көрініс ашады. Муниципалитетте өңделінетін пасалубон өнімдеріне глазурланған банан және Кармелитос кіреді. Сонымен қатар, аймақта танымал Bodbod та өңделеді.

Денсаулық сақтау

Тірі туылғандардың саны 1000 адамға шаққанда 20 баланы құрайды, ал өлім туралы мәліметтер 1000 адамға шаққанда 4 адамның қайтыс болғанын көрсетеді. Деректерге сәйкес, жалпы халқы 32 000 адамды құрайтын муниципалитет 2012 жылға қарай 37 120 адамға дейін өседі. Бұл тууды реттеу немесе отбасылық жоспарлау жөніндегі шараларды күшейту қажеттігін көрсетеді. Медициналық сақтау министрлігінің (МСМ) жалпы өлім туралы есебінде, 99% немесе 156 адам медициналық көмек алған. Бұл медициналық қызметтердің тиімді және нәтижелі екенін көрсетеді. Жеті нәресте өлімінің үшi пневмониядан, екеуі себебі белгісіз, ал екеуі өлі туған балалардың арасынан болды. Бір ананың өлімі босанғаннан кейінгі қан кету салдарынан болған. Жыл ішінде нәрестелер мен аналардың өлім көрсеткішінің төмендеуі денсаулық сақтау саласындағы қызметтердің тиімділігін көрсетеді. Барнагайлардағы жеткіліксіз жағдайларға қарамастан, акушерлер мен денсаулық сақтау қызметкерлері өз жұмыстарын тиімді атқарды. Өлім-жітімнің басты үш себебі: 60 адам пневмониядан, 18 адам цереброваскулярлық оқиғадан, ал 17 адам жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Ал аурудың басты үш себебі – тұмау, пневмония және диарея. Есеп бойынша, пневмония нәрестелер мен ересектер арасындағы өлімнің басты себебі болып табылады. Аурудың үш негізгі себебі қоршаған ортамен байланысты және олардың барлығы нашар санитарлық жағдайға байланысты. Бұл жағдай денсаулық сақтау қызметкерлері мен мүдделі тараптарға бағдарламаларды қайда бағыттау керектігін анықтауға көмектеседі. Муниципалитетте нашар тамақтану әлі де кең таралған, бірақ ауыр нашар тамақтанудың көрсеткіші 0,7% құрайды, бұл өте төмен көрсеткіш. Ал жеңіл нашар тамақтанудың көрсеткіші 44% құрайды, бұл әлі де жоғары көрсеткіш. Ауыр нашар тамақтануды жою және жеңіл нашар тамақтануды азайту қажет. Халықтың денсаулығын жақсарту және нәрестелер мен аналардың өлімін толығымен болдырмау – денсаулық сақтау қызметкерлерінің мақсаты. Осы мақсатқа жету үшін барнагайлар мен муниципалитет басшылығынан нысан, жабдықтар және дәрі-дәрмектер түрінде жан-жақты қолдау қажет.