Хекшер-Олин моделі: Халықаралық сауданың экономикалық моделі

Хекшер-Олин моделі: халықаралық сауданың экономикалық теориясы, факторлардың қолжетімділігіне негізделген. Сауда үлгілерін, өндірісті анықтайды.

16 мин оқу

100%

Дереккөз: Heckscher–Ohlin model — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Халықаралық сауданың экономикалық моделі

Хекшер-Олин моделі (H–O моделі) – Эли Хекшер мен Бертил Олин Стокгольм экономика мектебінде әзірлеген халықаралық сауданың жалпы тепе-теңдік математикалық моделі. Ол Дэвид Рикардоның салыстырмалы артықшылық теориясын дамыта келе, сауда аймағының факторлық қорларына сүйене отырып, сауда мен өндіріс үлгілерін болжайды. Модельдің мәні мынада: елдер өзінің салыстырмалы түрде көп және арзан өндіріс факторларын қолданатын тауарларды экспорттайды, ал елдердің жетіспейтін факторларын қолданатын тауарларды импорттайды.

Үлгінің ерекшеліктері

Өндіріс факторларының (жер, еңбек және капитал) салыстырмалы мөлшері елдің салыстырмалы артықшылығын анықтайды. Елдердің қажетті өндіріс факторлары жергілікті жағдайда жеткілікті мөлшерде болатын тауарлар бойынша салыстырмалы артықшылықтары болады. Бұл тауарлардың тиімділігі кіріс бағаларымен анықталады. Жергілікті жағдайда мол дамыған өндіріс факторларын қажет ететін тауарлар, жергілікті жағдайда тапшы өндіріс факторларын қажет ететін тауарларға қарағанда арзан өндіріледі. Мысалы, капитал мен жері мол, ал еңбегі тапшы елде, көп капитал мен жерді, бірақ аз еңбекті қажет ететін тауарлар, мысалы, астық, салыстырмалы артықшылыққа ие. Егер капитал мен жері мол болса, олардың бағасы төмен болады. Олар астық өндірісінің негізгі факторлары болғандықтан, астықтың бағасы да төмендеп, жергілікті тұтыну және экспорт үшін тартымды болады. Ал еңбекті көп қажет ететін тауарлар өте қымбатқа түседі, себебі еңбек күші тапшы және оның бағасы жоғары. Сондықтан, елге осы тауарларды импорттау тиімдірек. Салыстырмалы артықшылықтың себебі – елдердің әртүрлі өндіріс факторларына ие болуында, ал факторлардың мөлшері – елдің жер, еңбек және капитал сияқты ресурстарының санында. Елдерде әртүрлі факторлар бар, бұл арзан фактор көп болғанда белгілі бір фактордың бағасының айырмашылығын түсіндіреді. Теория болжамдайды, елдер өз топырағында мол дамыған факторларды барынша пайдаланатын тауарларды экспорттайды және тапшы факторлармен жасалған тауарларды импорттайды. Осылайша, бұл теория әлемдік экономикада байқалатын халықаралық сауда жүйесін түсіндіруге бағытталған. Олин мен Хекшердің теориясы халықаралық сауданың жүйесі өнімділік айырмашылықтарынан гөрі факторлардың мөлшерінің айырмашылықтарымен анықталады деп тұжырымдайды. Мөлшерлер салыстырмалы, абсолютті емес. Бір елде екіншісінен көбірек жер мен жұмысшы болуы мүмкін, бірақ екі фактордың бірі бойынша салыстырмалы түрде мол болуы мүмкін. Мысалы, АҚШ ауыл шаруашылығы өнімдерін экспорттауда көш бастап тұр, бұл оның өңделетін жердің көп болуын көрсетеді, ал Қытай арзан еңбекпен жасалған тауарларды, мысалы, мата немесе аяқ киімді экспорттауда табысты. Бұл АҚШ неліктен осы қытай өнімдерін көптеп импорттайтынын көрсетеді, себебі ол арзан еңбекке бай емес.

Relative endowments of the factors of production (land, labor, and capital) determine a country's comparative advantage. Countries have comparative advantages in those goods for which the required factors of production are relatively abundant locally. This is because the profitability of goods is determined by input costs. Goods that require locally abundant inputs are cheaper to produce than those goods that require locally scarce inputs. For example, a country where capital and land are abundant but labor is scarce has a comparative advantage in goods that require lots of capital and land, but little labor — such as grains. If capital and land are abundant, their prices are low. As they are the main factors in the production of grain, the price of grain is also low—and thus attractive for both local consumption and export. Labor intensive goods, on the other hand, are very expensive to produce since labor is scarce and its price is high. Therefore, the country is better off importing those goods. The comparative advantage is due to the fact that nations have various factors of production, the endowment of factors is the number of resources such as land, labor, and capital that a country has. Countries are endowed with multiple factors which explains the difference in the costs of a particular factor when a cheaper factor is more abundant. The theory predicts that nations will export the goods that make the most of the factors that are abundant in their soil and will import those that are made with scarce factors. Thus, this theory aims to explain the scheme of international trade that we observe in the world economy. Ohlin and Heckscher's theory advocates that the pattern of international trade is determined by differences in factor endowments rather than by differences in productivity. The endowments are relative and not absolute. One nation may have more land and workers than another but be relatively abundant in one of two factors. For example; The United States is a leading exporter of agricultural products, which reflects its great abundance of arable land, and on the other hand, China excels in the export of goods made with cheap labor such as textiles or shoes. This demonstrates why the United States has been a large importer of these Chinese products since it does not abound in cheap labor.

Теориялық дамуы

Рикардоның негізін салған сияқты дәстүрлі модельдерге сүйене отырып, 20 ғасырдың ортасында халықаралық сауда теориясында жаңашылдық пайда болды. Ол швед экономистері Эли Хекшер мен Бертил Олиннің Стокгольм экономика мектебінен жасаған Хекшер-Олин (ХО) моделі. ХО моделі халықаралық сауда теориясын дамытады, ол елдегі факторлық жабдықталу тұжырымын, сондай-ақ елдер арасындағы салыстырмалы құнның айырмашылықтарының түпкі себептерін енгізеді, елдердің бірдей өндіріс технологияларына ие болады деп есептейді. ХО тұжырымы бойынша, елдердің салыстырмалы құны әртүрлі болады, тіпті олар бірдей өндіріс технологияларын қолданса да, өндіріс факторларының айырмашылықтарына байланысты, мысалы, табиғи ресурстардың географиялық молдығына немесе халық санына. Бұдан әрі, ХО моделінің қорытындысы саудадағы тауарлар негізінен факторлардың (жер, еңбек және капитал) жиынтығы екендігін, сондықтан тауарлардың халықаралық саудасы тікелей емес факторлық арбитраж болып табылады (Leamer 1995). ХО моделі қазіргі заманғы (Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі) халықаралық сауда үлгілерін дәлірек сипаттайды, себебі елдер арасындағы білімді/өндіріс технологияларын беру мүмкіндігі артты, негізінен еңбек күші және ресурстарды бөлу сияқты факторлық айырмашылықтарға назар аударады, осы себептерге байланысты елдер бір-бірімен сауда жасайды. Рикардоның салыстырмалы артықшылық моделі сауданы әртүрлі «технологияларды» пайдалана отырып, еңбек өнімділігінің айырмашылықтарымен ынталандырады. Хекшер мен Олин өндіріс технологиясының елдер арасында әртүрлі болуын талап етпеді, сондықтан (жайлылық үшін) «ХО моделінде барлық жерде бірдей өндіріс технологиясы бар». Рикардо өндірістің бір ғана факторын (еңбекті) қарастырды және технологиялық айырмашылықтарсыз елдер арасында салыстырмалы артықшылықты өндіре алмады (барлық елдер өсудің әртүрлі кезеңдерінде өзін-өзі қамтамасыз ететін жүйеге айналады, бір-бірімен сауда жасаудың себебі болмайды). ХО моделі технологиялық өзгерістерді жойды, бірақ өзгермелі капиталдың үлесін енгізді, Рикардо экзогендік түрде енгізген еңбек өнімділігінің елдер аралық өзгеруін эндогендік түрде қайта жасайды. Халықаралық капитал жабдықталуының өзгеруі, мысалы, инфрақұрылым және тауарларға әртүрлі фактор «пропорциялары» қажет, Рикардоның салыстырмалы артықшылығы капиталистердің таңдауларынан пайданы максимизациялау шешімі ретінде модель теңдеулерінің ішінде пайда болады. Капитал иелері әртүрлі өндіріс технологияларына инвестиция салуды шешеді; ХО моделі капиталдың жеке меншікте екенін болжайды.

While still building on traditional models such as the Ricardian framework, the mid 1900s bring forth innovation in international trade theory with the introduction of the Heckscher Ohlin (H O) model, developed by Swedish economists Eli Heckscher and Bertil Ohlin from the Stockholm School of Economics. The H O model advances international trade theory by introducing the concept of factor endowments within a country as well as the underlying causes for differences in comparative costs between countries, while assuming countries will have identical production technologies. The H O framework finds that countries have differing comparative costs even though they have the same production technologies due to differences in factors of production, such as the geographical abundance of natural resources or population size. Furthermore, what the H O model concludes is that traded commodities are essentially bundles of factors (land, labor, and capital) and therefore the international trade of commodities is indirect factor arbitrage (Leamer 1995). The H O model more accurately describes international trade patterns in modern times (post WWII) due to the increased ability of transferring knowledge/ production technologies between countries, mainly focusing on factorial differences such as labor force and resource allocation as to why countries trade with each other. The Ricardian model of comparative advantage has trade ultimately motivated by differences in labour productivity using different "technologies". Heckscher and Ohlin did not require production technology to vary between countries, so (in the interests of simplicity) the "H–O model has identical production technology everywhere". Ricardo considered a single factor of production (labour) and would not have been able to produce comparative advantage without technological differences between countries (all nations would become autarkic at various stages of growth, with no reason to trade with each other). The H–O model removed technology variations but introduced variable capital endowments, recreating endogenously the inter country variation of labour productivity that Ricardo had imposed exogenously. With international variations in the capital endowment like infrastructure and goods requiring different factor "proportions", Ricardo's comparative advantage emerges as a profit maximizing solution of capitalist's choices from within the model's equations. The decision that capital owners are faced with is between investments in differing production technologies; the H–O model assumes capital is privately held.

Бастапқы жарияланым

Бертил Олин бұл теорияны алғаш рет 1933 жылы жарық көрген кітабында түсіндірді. Олин кітапты жеке жазды, бірақ бұл модельді бірлесіп жасаушы ретінде Хекшерді мойындады, оның себебі Хекшердің осы мәселе бойынша бұрынғы жұмыстары және түпкілікті модельдегі көптеген идеялар Хекшердің ғылыми жетекшілігімен Олиннің докторлық диссертациясынан алынған болатын. «Өңіраралық және халықаралық сауда» кітабы математикалық тұрғыдан шешілмеген, көбінесе мәтіндік болып келді, бірақ жаңа көзқарастарының арқасында қызығушылық тудырды.

2x2x2 үлгісі

Бастапқы H–O моделі елдердің арасындағы айырмашылықтың еңбек және капиталдың салыстырмалы жеткіліктігімен ғана шектелгенін болжады. Heckscher–Ohlin моделінің бастапқы нұсқасы екі елді және өндірілуі мүмкін екі тауарды қамтиды. Өндірістің екі (біртекті) факторы болғандықтан, бұл модель кейде "2×2×2" моделі деп аталады. Модельде елдер арасында "өзгермелі факторлар пропорциясы" бар – дамыған елдерде дамушы елдерге қарағанда капитал-еңбек арақатынасы жоғары. Бұл дамыған елді капиталға қатысты бай, ал дамушы елді еңбекке қатысты бай етеді. Осы бір ғана айырмашылықтың арқасында Олин салыстырмалы артықшылықтың жаңа механизмін талқылай алды, оны өндіру үшін тек екі тауар мен екі технологияны қолданды. Бір технология – капиталды көп қажет ететін өнеркәсіп, екіншісі – еңбекті көп қажет ететін кәсіпорын (төмендегі "негізгі қағидаларды" қараңыз).

Ұзартулар

Бұл модель 1930 жылдан бері көптеген экономистер тарапынан кеңейтілді. Бұл жетістіктер халықаралық сауданы қозғаушы факторлардың өзгеру үлесінің негізгі рөлін өзгертпеді, бірақ модельдің болжамдық күшін арттыру ниетімен немесе макроэкономикалық саясат мүмкіндіктерін математикалық тұрғыдан талқылау жолы ретінде модельге әртүрлі нақты әлемдік факторларды (мысалы, тарифтерді) қосты. Пол Самуэльсон, Рональд Джонс және Ярослав Ванек есімдерімен байланысты маңызды үлес қосылғандықтан, модельдің түрлері неоклассикалық экономикада кейде Хекшер-Олин-Самуэльсон моделі (ХОС) немесе Хекшер-Олин-Ванек моделі деп аталады.

Теориялық болжамдар

Бастапқы 2×2×2 моделі математикалық жайлылық үшін шектеулі шарттармен құрастырылған. Олардың кейбіреулері дамыту үшін жеңілдетілді. Осы шарттар мен дамулар төменде тізімделген.

Екі елдің де өндіріс технологиясы бірдей

Бұл болжам екі елде де бірдей капитал мен еңбекпен бірдей көлемде өнім өндіруге болады дегенді білдіреді. Шындығында, екі елде де бірдей пропорцияны қолдану тиімсіз болар еді (екі фактордың салыстырмалы қолжетімділігіне байланысты), бірақ теориялық тұрғыдан қарағанда мұндай мүмкіндік бар. Басқаша айтқанда, екі елде де бірдей технологияны пайдалана отырып, бірдей капиталмен есептелген жан басына шаққандағы өнімділік деңгейі бірдей. Елдердің әртүрлі тауарларды өндіруде бір-біріне қатысты табиғи артықшылықтары бар, сондықтан бұл өзгермелі факторлардың әсерін көрсету үшін жасалған "шындыққа жатпайтын" қарапайымдау. Бұл бастапқы H–O моделі Рикардоның еркін саудаға берген түсіндірмесіне толықтыру емес, керісінше, балама түсіндірме ұсынды дегенді білдіреді. Бірақ шындығында, технология мен факторлардың жеткіліктілігіндегі айырмашылықтардың салдарынан екі эффекті де бір уақытта пайда болуы мүмкін. Бір тауардың екіншісіне қарағанда (мысалы, шарап пен күріш) өндірісте табиғи артықшылықтарына қоса, елдердің инфрақұрылымы, білім беруі, мәдениеті және "білу-қабілеті" соншалықты ерекшеленеді, сондықтан бірдей технологиялар туралы идея тек теориялық ұғым болып табылады. Олин H–O моделінің ұзақ мерзімді модель екенін және өндірістік жағдайлардың ұзақ мерзімде "барлық жерде бірдей" болатынын айтқан.

Өндірістің шығыны масштабқа тұрақты қайтаруды көрсетеді деп болжанады

Қарапайым модельде екі ел екі тауар өндіреді. Әр тауар екі өндіріс факторын пайдаланып жасалады. Әрбір тауарды өндіру үшін капитал (К) және еңбек (Л) екі өндіріс факторынан да кіріс қажет. Әр тауардың технологиясы тұрақты масштабқа (CRS) ие деп есептеледі. CRS технологиясы капитал мен еңбектің екі еселенуі өнімді де екі еселендіретінін білдіреді. Мысалы, егер капитал мен еңбек екі еселенсе, тауардың өндірісі де екі еселенеді. Басқаша айтқанда, екі тауардың өндірістік функциясы "1-дәрежелі гомогенді" болып табылады. Тұрақты масштабқа ие CRS болжамы факторлық өнімнің азаюын көрсететіндіктен пайдалы. Тұрақты масштабта капитал мен еңбекті екі еселендіру өндірісті де екі еселендіреді. Екі өндіріс факторының өнімділігі артып жатқандықтан, еңбекті өзгеріссіз ұстап, капиталды екі еселендіру өндірістің екі еседен аз өсуіне алып келеді. Капиталға және еңбекке қатысты өнімнің азаюы Столпер-Сэмюэлсон теоремасы үшін өте маңызды.

Ел ішіндегі факторлар мобильділігі

Ел ішінде капитал мен еңбекті қайта инвестициялау және қайта жұмысқа қою арқылы түрлі өнімдерді өндіруге болады. Рикардоның салыстырмалы артықшылық туралы аргументіне ұқсас, мұның ешқандай шығынсыз жүзеге асады деп есептеледі. Егер екі өндіріс технологиясы егіншілік және балық шаруашылығы болса, фермерлер ешқандай қиындықсыз балықшыларға айнала алады, сондай-ақ балықшылар фермерлерге айнала алады. Бұдан бөлек, капитал екі технологияның кез келгеніне оңай ауыса алады деп есептеледі, сондықтан өндіріс құрылымы екі өндіріс түрі арасында бейімделу шығындарысыз өзгеруі мүмкін. Мысалы, егер екі сала – ауыл шаруашылығы және балық аулау болса, фермаларды балық аулау кемелерін салуға ешқандай транзакциялық шығындарсыз сатуға болады деп есептеледі. Авсардың теориясы осыған көп сын айтты.

Тауар бағасы барлық жерде бірдей

2х2х2 моделі бастапқыда саудаға ешқандай кедергі келтірмеді, тарифтері болған жоқ және валюталық бақылау да болмады (капитал жылжымайтын, бірақ шетелдік сатудан түскен қаражатты елге қайтару тегін болды). Сондай-ақ, елдер арасында тасымалдау құны немесе жергілікті өнімді сатып алуға артықшылық беретін басқа да үнемдеулер болған жоқ. Егер екі елдің әрқайсысының жеке валютасы болса, бұл модельге ешқандай әсер етпейді – сатып алу қабілетінің теңдігі қолданылады. Транзакциялық шығындар немесе валюта мәселелері болмағандықтан, бір баға заңы екі тауарға да қатысты, және екі елдегі тұтынушылар да әр тауар үшін дәл бірдей баға төлейді. Олиннің кезінде бұл болжамды қарапайымдау деп есептеген, бірақ 1950 жылдан бері экономикалық өзгерістер мен эконометрикалық зерттеулер көрсеткендей, тауарлардың жергілікті бағалары ақша бағасымен есептелгенде табыспен байланысты болады (бірақ бұл сауда тауарлары үшін осылай болмайды). Қараңыз: Пенн эффектісі.

Ішкi бәсекеге толық иелік ету

Еңбек немесе капитал ұсынысты шектеу арқылы бағаларға немесе факторлық төлемдерге әсер ете алмайды; толық бәсекелестік орын алған.

Қорытындылар

Бұл жұмыстың нәтижесі модельдегі негізгі болжамдардан туындаған нақты бір қорытындылар жасалды.

Хекшер-Олин теоремасы

Капиталға толы елдер капиталды көп қажет ететін салалардан экспорт жасайды, ал еңбекке толы елдер мұндай тауарларды импорттап, орнына еңбекке көп қажет тауарларды экспорттайды. H–O моделіндегі бәсекелестік қысым осы болжамды түсінікті етіп көрсетеді. Бұл тексеруге оңай болатын гипотеза.

Рыбчинский теоремасы

Өндіріс факторларының бірінің мөлшері артқанда, сол факторды көп пайдаланатын тауардың өндірісі, өндіріс факторының өсуіне қарағанда күрт артады. Г–О моделінде баға өндіріс факторларының құнына тең келетін толық бәсекелестік болжайды. Бұл теорема иммиграция, эмиграция және шетелдік капитал саласына инвестициялардың әсерін түсіндіруге көмектеседі. Дегенмен, Рыбчинский өндіріс факторларының екі түрінің белгілі бір мөлшерде болуын қажет етеді. Бұл факторларды алмастыруды ескеру арқылы кеңейтілуі мүмкін, онда өндіріс артуы пропорционалдан да жоғары болады.

Столпер-Сэмюэлсон теоремасы

Өндірістік тауарлардың бағаларындағы салыстырмалы өзгерістер, оларды өндіруге қолданылған өндіріс факторларының салыстырмалы бағаларын анықтайды. Егер капиталды көп қажет ететін тауарлардың әлемдік бағасы өссе, онда капиталға төленетін жалға алу бағасы артып, еңбекақы төлемі төмендейді (капиталға түсетін табыс еңбекке түсетін табысқа қарағанда). Сондай-ақ, егер еңбекті көп қажет ететін тауарлардың бағасы өссе, онда еңбекақы артып, капиталға төленетін жалға алу бағасы төмендейді.

Факторлы баға теңдеу теоремасы

Еркін және бәсекелестік сауда тауар бағаларымен қатар факторлық бағаларды да жақындастырады. FPE теоремасы H–O моделінің ең маңызды тұжырымы болып табылады, бірақ экономикалық деректермен ең аз дәрежеде сәйкес келеді. Сауда серіктестерінің әртүрлі даму деңгейлеріндегі капиталға төленетін сыйақы мен еңбекақы мөлшері тұрақты түрде жақындаспайды.

Факторлық пропорцияның өзгеруінің әсері

Столпер–Сэмюэлсон теоремасы номиналды жалақы мен жалдау ақысына қатысты. Бағаларға қатысты үлкейту әсері (Magnification effect) капитал мен еңбекке нақты кірістің өндірістік тауарлар бағасының өзгеруіне байланысты әсерін қарастырады. Бұл номиналды ставкалары баға индексімен бөліну арқылы жүзеге асырылады, бірақ теориялық қиындықтарға байланысты толық дамуына отыз жыл уақыт кетті. Үлкейту әсері сауданы либерализациялаудың жергілікті түрде тапшы өндіріс факторларының жағдайын нашарлататынын көрсетеді (өйткені сауданың ұлғаюы баға индексінің төмендеуіне себеп болады, бұл Столпер–Сэмюэлсон теоремасымен шақырылған тапшы факторларға түсетін кірістің төмендеуінен кем). Эндоумент өзгерістері арқылы (Рыбчинский теоремасы арқылы) өндіріс көлемінің өзгеруіне байланысты үлкейту әсері, оны тудырған сәйкес эндоумент факторының өзгеруімен салыстырғанда өндіріс көлемінің үлкен пропорционалдық өзгерісін болжайды. Бұл еңбек пен капиталға да қатысты: егер капитал тұрақты болса, халық санының өсуі капиталға қатысты еңбектің тапшылығын азайтады. Егер халық санының өсуі капиталдың өсуінен 10% артық болса, бұл жұмыспен қамтудың тепе-теңдігінің 20% - ға ауысуына әкелуі мүмкін. Қазіргі заманда ақша еңбекке қарағанда әлдеқайда мобильді, сондықтан елге капитал импорты салыстырмалы факторлардың капиталға қатысты молдығын өзгертеді. Үлкейту әсеріне сәйкес, ұлттық капиталдың 10% - ға өсуі бүкіл экономиканың бес бөлігіне (капиталды көп қажет ететін, жоғары технологиялық өндіріс бағытында) дейін еңбектің қайта бөлуіне әкелуі мүмкін. Бұл модельде, ең кедей елдердегі жұмыс орындарының құрылымына шетелдік тікелей инвестициялардың (ШТИ) шағын көлемі де айтарлықтай әсер етуі мүмкін. (Сондай-ақ қараңыз: Голланд ауруы.)

HO модель теоремаларының эконометриялық сынағы

Хекшер мен Олин факторлық бағаны теңестіру теоремасын эконометриялық сәттілік деп есептеді, себебі XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы халықаралық сауданың үлкен көлемі әлемдік тауарлар мен өндіріс факторлары бағаларының жақындасуымен (конвергенциясымен) бірге жүрді. Дегенмен, қазіргі эконометриялық есептеулер модельдің нашар жұмыс істейтінін көрсетті, сондай-ақ түзетулер ұсынылды, ең маңыздысы – технологияның барлық жерде бірдей болмайтындығы туралы болжам. Бұл өзгеріс таза H–O моделінен бас тартуды білдіреді.

Леонтьев парадоксы

1954 жылы Василий В. Леонтьевтің H–O моделіне жасаған эконометриялық тестісі АҚШ-тың капиталға қатысты салыстырмалы артықшылығына қарамастан, еңбекке көп күш жұмсалатын тауарларды экспорттауға және капиталға көп күш жұмсалатын тауарларды импорттауға бейім екенін көрсетті. Бұл мәселе Леонтьев парадоксы деп белгілі болды. Парадокс нәтижесінде сауданың баламалы модельдері мен парадоксқа қатысты түрлі түсіндірмелер пайда болды. Осы модельдердің бірі – Линдер гипотезасы, тауарлардың саудасы ұсыныс жағының факторларындағы айырмашылықтарға қарағанда ұқсас сұранысқа негізделеді деп ұсынады (яғни, H–O факторлық қорлары).

Ванек формуласы

1960 және 1970 жылдары Леонтьев парадоксын "шешуге" және Хекшер-Олин моделін сәтсіздікке ұшырату үшін әртүрлі талпыныстар жасалды. 1980 жылдан бастап статистикалық тесттердің жаңа сериясы қолданылды. Жаңа тесттер Ванек формуласына негізделген. Ол қарапайым түрде келесідей болады:

мұнда – елдің факторлық қызметтер векторының таза саудасы, – елдің факторлық қорландыру векторы, – елдің әлемдік тұтынудағы үлесі және – факторлардың әлемдік жалпы қорландыру векторы. Көптеген елдер мен факторлар үшін сол және оң жақ бөліктерді тәуелсіз бағалау мүмкін. Басқаша айтқанда, сол жақ факторлық қызмет саудасының бағытын көрсетеді. Осылайша, теңдеулер жүйесінің дұрыс келуін тексеруге болады. Боуэн, Лимер және Свейскаус (1987) алған нәтижелер өте жағымсыз болды. Олар 1967 жылы 12 фактор мен 27 елдің жағдайын зерттеді. Теңдеулердің екі жағы да бірдей таңбаға ие болғанын 324 жағдайдың 61% -ында ғана анықтады. 1983 жылы жағдай одан да нашар болды. Екі жақтың да бірдей таңбасы 297 жағдайдың 148-інде ғана кездесті (немесе дұрыс болжамның көрсеткіші 49,8% құрады). Боуэн, Лимер және Свейскаус (1987) нәтижелері Хекшер-Олин-Ванек (ХОВ) теориясының сауда бағытын болжау қабілеті жоқ екенін көрсетеді.

Сын

Хекшер-Олин моделінің басты болжамы – екі ел бірдей, тек қана ресурстық қорлардың айырмашылығы бар. Бұл сондай-ақ, жалпы талғамдардың да ортақ екенін білдіреді. Капиталдың салыстырмалы артық болуы капиталға бай елді капиталды көп қажет ететін тауарды еңбекке бай елге қарағанда арзан өндіруге итермелейді, және керісінше. Бастапқыда, елдер сауда жасамайтын кезде: капиталға бай елде капиталды көп қажет ететін тауардың бағасы екінші елдегі бағаға қатысты төмендейді, еңбекке бай елде еңбекті көп қажет ететін тауардың бағасы екінші елдегі бағаға қатысты төмендейді. Саудаға мүмкіндік берілгеннен кейін, пайда табуға тырысатын фирмалар өз өнімдерін (уақытша) жоғары бағалы нарықтарға жылжытады. Осының нәтижесінде: капиталға бай ел капиталды көп қажет ететін тауарды экспорттайды, еңбекке бай ел еңбекті көп қажет ететін тауарды экспорттайды.

болжау қабілеті

Бастапқы Heckscher–Ohlin моделі және Vanek моделі сияқты кеңейтілген модельдер нашар жұмыс істейді, бұл "HO модель теоремаларының эконометриялық тестілеуі" бөлімінде көрсетілген. Дэниел Трефлер мен Сьюзан Чун Чжу өз мақалаларын былай қорытындылады: "Факторлық жабдықталу теориясының [яғни, Heckscher–Ohlin–Vanek моделі] халықаралық сауда үлгілерін жеткілікті түрде түсіндіре алатынына сену қиын". Жалпы түсінік бойынша, ұлттық деңгейде HOV моделі жақсы сәйкес келеді. Шындығында, Дэвис және басқалар HOV моделінің Жапонияның аймақтық деректеріне өте жақсы сәйкес келетінін анықтады. Тіпті HOV формуласы жақсы сәйкес келсе де, бұл Heckscher–Ohlin теориясының дұрыс екенін білдірмейді. Расында, Heckscher–Ohlin теориясы әр елдің (немесе әр аймақтың) факторлық жабдықталуының жағдайы әр елдің (сәйкесінше, әр аймақтың) өндірісін анықтайды деп мәлімдейді, бірақ Бернштейн мен Вайнштейн факторлық жабдықталудың болжамдық күші шамалы екенін тапты. Факторлық жабдықталуға негізделген модель (FED моделі) HOV моделіне қарағанда әлдеқайда көп қателіктерге ие. Кез келген сауда жанжалында жұмыссыздық маңызды мәселе болып табылады. Heckscher–Ohlin теориясы модельдің өзінде барлық факторлардың (оның ішінде еңбек) өндірісте жұмыс істеуін қамтамасыз ету арқылы жұмыссыздықты жоққа шығарады.

Леонтьев парадоксы

Леонтьев парадоксы, 1953 жылы Василий Леонтьев ұсынған, АҚШ-тың (кез келген өлшем бойынша әлемдегі ең көп капиталға ие ел) еңбекке көп күш жұмысы қажетті тауарларды экспорттайтынын және капиталға көп күш жұмысы қажетті тауарларды импорттайтынын көрсетті, бұл Гексшер-Олин теориясына қарсы келеді. Дегенмен, егер еңбек нақты екі факторға – білікті және білікті емес еңбекке – бөлінсе, Гексшер-Олин теоремасы дәлірек болады. АҚШ білікті еңбекке көп күш жұмысы қажетті тауарларды экспорттауға, ал білікті емес еңбекке көп күш жұмысы қажетті тауарларды импорттауға бейім.

Көлшек теңдеу теоремасы

Факторларды теңестіру теоремасы (ФТТ) ең дамысқан елдерге ғана қатысты. Жапониядағы орташа жалақы бір кезде Вьетнамдағы жалақыдан 70 есе артық болған. Мұндай жалақы арасындағы айырмашылықтар, әдетте, H–O моделінің талдау саласына кірмейді. Хекшер-Олин теориясы солтүстік-оңтүстік сауда мәселелерін талдауға тиімді емес. H–O теориясының негізгі қағидалары солтүстік-оңтүстік саудасына қатысты нақты емес. Солтүстік және Оңтүстік арасындағы табыс арасындағы айырмашылық үшінші әлемді ең көп мазалайды. Факторлық бағаны теңестіру теоремасы, тіпті жарты ғасыр бойында да, іске асырылғанын көрсететін белгілер байқалған жоқ.

Бірдей өндірістік функция

Heckscher-Ohlin стандартты моделі барлық қатысты елдер үшін өндіріс функциялары бірдей деп есептейді. Яғни, барлық елдердің өндіріс деңгейі мен технологиясы бірдей, бірақ бұл өте қисынсыз. Дамыған және дамушы елдер арасындағы технологиялық айырма кедей елдердің дамуы үшін басты мәселе болып табылады. Стандартты Heckscher-Ohlin моделі халықаралық жағдайда кемдамыған елдердің дамуын қарастырғанда осы маңызды факторлардың барлығын назарға алмайды. Көбінесе бағалар жүйесі арқылы. Бірақ бағалар табыс деңгейіне байланысты.

Фирмаларға орын жоқ

Стандартты Хекшер-Олин теориясы барлық елдер үшін бірдей өндіріс функциясын қарастырады. Бұл барлық фирмалардың бірдей екенін білдіреді. Теориялық тұрғыдан алғанда, бұл H–O моделінде фирмаларға орын қалдырмайды. Керісінше, Жаңа сауда теориясы фирмалардың әртүрлі екенін баса назар аударады.

Саяси ахуал

XIX ғасырдың ортасынан 1930 жылдарға дейін Еуропадан Солтүстік Америкаға зор иммиграция ағындары болды. Шамамен 60 миллионнан астам адам Атлант мұхитынан өтті деп есептеледі. Кейбір саясаткерлер иммиграцияның мәдени қақтығыстар сияқты теріс салдарынан уайымдады. Олар үшін Хекшер-Олиннің сауда теориясы "еңбек күшінің қозғалысына шектеу қоюды және тауарлардың еркін саудасын қолдауға" негізді себеп болды.

Жаңа сауда теориясы

Жаңа сауда теориясы халықаралық бәсекелестік жағдайындағы жеке кәсіпорындар мен өндіріс орындарын талдайды. Классикалық сауда теориясы, яғни Хекшер-Олин моделі, кәсіпорындарды ескермейді. Жаңа сауда теориясы бір саланың кәсіпорындарын біртекті бірліктер ретінде қарастырады. "Жаңа" Жаңа сауда теориясы (NNTT) кәсіпорындардың әртүрлілігіне баса назар аударады. Шындығында, кейбір кәсіпорындар экспортпен айналысады, ал кейбіреулері айналыспайды. Кейбір кәсіпорындар шетелде өндіріс жүргізіп, сату үшін тікелей инвестиция жасайды. Ал басқалары тек экспортпен ғана шұғылданады. Мұндай ерекшеліктердің себебі неде? Жаңа сауда теориясы осы анық байқалатын фактілердің себептерін анықтауға тырысады. Теория бір елдегі өндірісте әртүрлі өндіріс процестерінің қатар өмір сүруіне мүмкіндік беретіндіктен, Рикардо-Сраффа теориясы Жаңа сауда теориясы үшін теориялық негіз бола алады.