18-19 ғасырлардағы адамтану тарихы

18-19 ғасырдағы антропология тарихы: адамды зерттеу ғылымының қалыптасуы, терминологиясының эволюциясы. Қазіргі антропологияға көшкен жол.

32 мин оқу

100%

Дереккөз: History of anthropology — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

18-19 ғасырларда адамды зерттеу

Осы мақаладағы антропология тарихы негізінен қазіргі антропологияның 18-19 ғасырлардағы алғышарттарына қатысты. Антропология термині өзі Ренессанс кезеңінде жаңа неолатын ғылыми сөз ретінде пайда болып, әрқашан "адамды зерттеу (немесе ғылымы)" дегенді білдірген. Тарихи тұрғыдан алғанда, қарастырылатын тақырыптар мен терминология өзгеріп отырған. Қазіргі таңда олар антропологияның қалыптасу кезеңіндегіден гөрі кеңейтілген және күрделі. 1900 жылдан бері Ұлыбритания, Франция және Солтүстік Америкада дамыған қазіргі әлеуметтік және мәдени антропология туралы мәліметтер үшін, антропология тақырыбының тиісті бөлімдеріне жүгініңіз.

Этимология

Антропология термині грекше ἄνθρωπος (антропос) – "адам" (адамзатты немесе адамгершілікті білдіретін мағынада) және λογία (логия) – "зерттеу" сөздерінің жасалған қосылысы болып табылады. Алайда, бұл қосылыс ежелгі грек немесе латын тілінде, классикалық немесе орта ғасырлық тілдерде белгісіз. Ол алғаш рет Ренессанс Франциясының ғылыми латынша антропологиясында пайда болады, онда француз сөзі антропология туындайды, кейін ағылшыл тіліне антропология ретінде аударылады. Бұл сөз –logy жұрнағымен жасалған сөздер класына жатады, мысалы, археология, биология сияқты, "…нің зерттеуі (немесе ғылымы)" мағынасын береді. Грекше антропос пен латынша логияның аралас сипаты оны неолатындық деп сипаттайды. Дегенмен, классикалық грек тілінде осы мағынаны білдіретін дербес логия сөзі жоқ. Грекше λόγος (логос) сөзі осы мағынаны білдіреді. Джеймс Хант 1863 жылы Лондон Антропологиялық қоғамының президенті және негізін қалаушы ретінде жасаған алғашқы сөйлеуінде этимологияны түсіндіруге тырысты. Ол ежелгі грек сөздігінде Аристотельдің антропологос сөзін тапты, ол "адам туралы айту немесе әңгімелеу" деп түсіндірілген. Бұл көзқарас толығымен қалауға байланысты ой, себебі Лидделл мен Скотт оның мағынасын былай түсіндіреді: "яғни, жеке сөйлесуді ұнататын". Егер логос философы Аристотель мұндай сөзді ойша ғана қолданған болса, онда сол кезде осы атпен антропологияны анықтау мүмкін болмаған. Антропологияның ежелгі кездегі кез келген анықтамасының болмауы этимологиялық проблема емес. Лидделл мен Скотт –logia жұрнағымен аяқталатын 170 грек қосылысын тізімдейді, бұл оның кейіннен өнімді жұрнақ ретінде қолданылуын негіздеуге жеткілікті. Ежелгі гректер жиі дербес қолданысы жоқ қосылыстарды жасау үшін жұрнақтарды қолданған. Этимологиялық сөздіктер –logia жұрнағын legein – "жинау" сөзінен шыққан logos-қа жатқызады. Жиналатын нәрсе – бұл, ең алдымен, идеялар, әсіресе сөйлеу арқылы. "The American Heritage Dictionary" былай дейді: "(Ол) logos сөзінен тәуелсіз түрде жасалған туындылардың бірі". Оның морфологиялық типі абстрактілдік есімдік: log os > log ia ("сапалық абстракция"). Антропология атауының Ренессанс кезеңінде пайда болуы ежелгі авторлардың антропологиялық материалды басқа атпен ұсынған болу мүмкіндігін жоққа шығармайды (төменде қараңыз). Мұндай сәйкестендіру теориялық тұрғыдан болжамдық болып табылады, бірақ сенімді антропологтар, әсіресе өзін функционалисттер санайтындар және қазіргі тарихшылар тарапынан жасалған болжамдар бар.

The term anthropology ostensibly is a produced compound of Greek ἄνθρωπος anthrōpos, "human being" (understood to mean "humankind" or "humanity"), and a supposed λογία logia, "study". The compound, however, is unknown in ancient Greek or Latin, whether classical or mediaeval. It first appears sporadically in the scholarly Latin anthropologia of Renaissance France, where it spawns the French word anthropologie, transferred into English as anthropology. It does belong to a class of words produced with the logy suffix, such as archeo logy, bio logy, etc., "the study (or science) of". The mixed character of Greek anthropos and Latin logia marks it as Neo Latin. There is no independent noun, logia, however, of that meaning in classical Greek. The word λόγος (logos) has that meaning. James Hunt attempted to rescue the etymology in his first address to the Anthropological Society of London as president and founder, 1863. He did find an anthropologos from Aristotle in the standard ancient Greek Lexicon, which he says defines the word as "speaking or treating of man". This view is entirely wishful thinking, as Liddell and Scott go on to explain the meaning: "i. e. fond of personal conversation". If Aristotle, the very philosopher of the logos, could produce such a word without serious intent, there probably was at that time no anthropology identifiable under that name. The lack of any ancient denotation of anthropology, however, is not an etymological problem. Liddell and Scott list 170 Greek compounds ending in –logia, enough to justify its later use as a productive suffix. The ancient Greeks often used suffixes in forming compounds that had no independent variant. The etymological dictionaries are united in attributing –logia to logos, from legein, "to collect". The thing collected is primarily ideas, especially in speech. The American Heritage Dictionary says: "(It is one of) derivatives independently built to logos." Its morphological type is that of an abstract noun: log os > log ia (a "qualitative abstract")

The Renaissance origin of the name of anthropology does not exclude the possibility that ancient authors presented anthropogical material under another name (see below). Such an identification is speculative, depending on the theorist's view of anthropology; nevertheless, speculations have been formulated by credible anthropologists, especially those that consider themselves functionalists and others in history so classified now.

Тарих ғылымы

Марвин Харрис, антропология тарихшысы, "Антропологиялық теорияның қалыптасуы" еңбегін антропологияның "тарих ғылымы" екендігі туралы мәлімдемемен бастайды. Ол тарихты антропология деп қайта атауды, тарих пен тарихқа дейінгі кезеңдер арасындағы айырмашылықты жоққа шығаруды немесе антропологияның қазіргі әлеуметтік тәжірибелерді зерттеуін шектеуді ұсынбайды, себебі "антропология тарихындағы" тарихтың жалпы мағынасы мұны білдірмейді. Ол "тарихты" ерекше мағынада қолданады, мәдени антропологияның негізін қалаушылар қолданғандай: Герберт Спенсердің сөздерімен айтқанда, "қоғамның табиғи тарихы" немесе 18 ғасырдың Ағарту дәуірінің мақсатындай, "адамзаттың жалпы тарихы". Ол "тарихи жалпы теорияны" іздейді. Оның заңдар туралы түсінігі: "Дарвиндік стратегияның әлеуметтік-мәдени құбылыстар саласындағы аналогы техноэкологиялық және техноэкономикалық детерминизм принципі болып табылады", - деп атап, оны мәдени материализм деп сипаттайды, және бұл туралы "Мәдени материализм: Мәдениет ғылымы үшін күрес" еңбегінде толығырақ айтады. Басқа жерде ол "тарихи детерминизм туралы менің теорияларыма" сілтеме жасайды, оны былай анықтайды: "Мәдени құбылыстар арасындағы детерминистік қатынас арқылы мен тек ұқсас жағдайларда ұқсас айнымалылар ұқсас салдарларға әкеледі дегенді білдіремін". "Тенденция" деген сөздің қолданылуы белгілі бір еркіндік мүмкіндігін білдіреді, бірақ қатаң детерминизмде, белгілі бір себептер болған жағдайда, тек сол нәтиже ғана болуы керек. Алайда, әртүрлі философтар детерминизмді әртүрлі түсінеді. Харрис көретін детерминистік элемент – адамның әлеуметтік инженерия жасау қабілетінің болмауы: "еркін ерік пен моральдық таңдау әлеуметтік өмірдің дамып келе жатқан жүйелерінің қазіргі уақытқа дейінгі бағытына ешқандай маңызды әсер етпеді". Харрис 19 ғасырғы заңдардың эмпирикалық деректерден алынған абстракция екендігі туралы көзқараспен келіседі: "әлеуметтік-мәдени құбылыстар белгілі бір адамдардың мінез-құлқы мен ойлауын тікелей немесе жанама түрде бақылау арқылы құрылады". Мекемeler физикалық шындық емес; тек адамдар ғана шындық. Олар қоғамда әрекет еткенде, олар өздері білмейтін тарих заңдарына сәйкес әрекет етеді; сондықтан тарихта еркін ерік элементі жоқ. 20 ғасырдың антропологтары сияқты, Харрис эмпиризмге, яғни деректерді жинауға үлкен мән береді. Бұл жұмысты оқытылған бақылаушылар орындауы керек. Ол лингвистикадан терминдерді қабылдайды: фонетикалық жүйе тілдің мағынасы мен құрылымын ескермей дамыған дыбыстардың сипаттамасы болса, ал фонемикалық жүйе тілде шын мәнінде қолданылатын мағыналы дыбыстарды сипаттайды, сондықтан антропологиялық деректер эмикалық және этикалық болуы мүмкін. Тек оқытылған бақылаушылар ғана этизмнен, яғни мәдениеттегі мағынаны ескермей сипаттаудан сақтануға болады: "этика – бұл бақылаушылардың шетелдік жүйеге дұрыс қолданылмаған эмикасы". Ол сондай-ақ синхрондық және диахрондық арасындағы айырмашылықты көрсетеді. Антропологиялық деректерге қатысты синхрондық ("бір уақытта") – қазіргі заманғы және мәдени-салыстырмалы. Диахрондық ("уақыт өте келе") деректер уақыт өте келе дамыған бағыттарды көрсетеді. Мәдени материализм, "процесстік тұтастығы және жаһандық салыстырмалы ғылыми зерттеу стратегиясы" болғандықтан, оның дәлдігі төрт дерек түріне де байланысты болуы керек. Мәдени материализм басқалардан мәдениетті нәтиже ретінде қарастыру арқылы ерекшеленеді. Әртүрлі материалдық факторлар әртүрлі мәдениеттерді тудырады. Харрис, көптеген басқа антропологтар сияқты, антропология термині пайда болмас бұрын антропологиялық әдіс пен деректерді іздеуде, оларды ежелгі авторлардың еңбектерінде оңай тапты. Ежелгі авторлар тарих сахнасындағы ойыншыларды бірдей немесе ұқсас тілдер мен әдет-ғұрыптармен сипатталатын этностық топтар ретінде қарастырды: парсылар, немістер, скифтер және т.б. Осылайша тарих термині уақыт өте келе осы ойыншылардың тағдырын баяндауды білдірді. Ежелгі авторлар заңдарды тұжырымдамады. Бастапқы үш дәуір жүйесінен басқа, Любок, Тайлор, Морган, Маркс және басқалардың еңбектеріндегі тарихтың кезеңдері әлі де тұжырымдалмаған.

Marvin Harris, a historian of anthropology, begins The Rise of Anthropological Theory with the statement that anthropology is "the science of history". He is not suggesting that history be renamed to anthropology, or that there is no distinction between history and prehistory, or that anthropology excludes current social practices, as the general meaning of history, which it has in "history of anthropology", would seem to imply. He is using "history" in a special sense, as the founders of cultural anthropology used it: "the natural history of society", in the words of Herbert Spencer, or the "universal history of mankind", the 18th century Age of Enlightenment objective. He is looking for "a general theory of history". His perception of the laws: "I believe that the analogue of the Darwinian strategy in the realm of sociocultural phenomena is the principle of techno environmental and techno economic determinism", he calls cultural materialism, which he also details in Cultural Materialism: The Struggle for a Science of Culture. Elsewhere he refers to "my theories of historical determinism", defining the latter: "By a deterministic relationship among cultural phenomena, I mean merely that similar variables under similar conditions tend to give rise to similar consequences." The use of "tends to" implies some degree of freedom to happen or not happen, but in strict determinism, given certain causes, the result and only that result must occur. Different philosophers, however, use determinism in different senses. The deterministic element that Harris sees is lack of human social engineering: "free will and moral choice have had virtually no significant effect upon the direction taken thus far by evolving systems of social life." Harris agrees with the 19th century view that laws are abstractions from empirical evidence: " sociocultural entities are constructed from the direct or indirect observation of the behavior and thought of specific individuals " Institutions are not a physical reality; only people are. When they act in society, they do so according to the laws of history, of which they are not aware; hence, there is no historical element of free will. Like the 20th century anthropologists in general, Harris places a high value on the empiricism, or collection of data. This function must be performed by trained observers. He borrows terms from linguistics: just as a phon etic system is a description of sounds developed without regard to the meaning and structure of the language, while a phon emic system describes the meaningful sounds actually used within the language, so anthropological data can be emic and etic. Only trained observers can avoid eticism, or description without regard to the meaning in the culture: " etics are in part observers' emics incorrectly applied to a foreign system " He makes a further distinction between synchronic and diachronic. Synchronic ("same time") with reference to anthropological data is contemporaneous and cross cultural. Diachronic ("through time") data shows the development of lines through time. Cultural materialism, being a "processually holistic and globally comparative scientific research strategy" must depend for accuracy on all four types of data. Cultural materialism differs from the others by the insertion of culture as the effect. Different material factors produce different cultures. Harris, like many other anthropologists, in looking for anthropological method and data before the use of the term anthropology, had little difficulty finding them among the ancient authors. The ancients tended to see players on the stage of history as ethnic groups characterized by the same or similar languages and customs: the Persians, the Germans, the Scythians, etc. Thus the term history meant to a large degree the "story" of the fortunes of these players through time. The ancient authors never formulated laws. Apart from a rudimentary three age system, the stages of history, such as are found in Lubbock, Tylor, Morgan, Marx and others, are yet unformulated.

Протоантропология

Эриксен мен Нильсен антропологияның кейбір критерийлерін қамтитын, бірақ толыққанды емес антропологияға жақын жазбалар үшін "протоантропология" терминін қолданады. Олар протоантропологияны "саяхаттар туралы жазу немесе әлеуметтік философия" деп жіктейді және "Деректер мен теория біріктірілгенде ғана антропология пайда болады" деп тұжырымдайды. Бұл процесс 18 ғасырда, Ағарту дәуірінде бастау алды.

Классикалық дәуір

Көптеген антропология жазушылары классикалық Грекия мен классикалық Римнің еңбектерінде антропологиялық сапалы теориялық ойлардың бар екенін анықтайды; мысалы, Джон Майрс "Геродот және антропология" (1908), Е. Э. Сайкс "Гректердің антропологиясы" (1914), Клайд Клюкхон "Антропология және классика" (1961) және тағы да басқалар. Француз, неміс тілдерінде де, сондай-ақ басқа тілдерде де осыған ұқсас тізімдерді табуға болады.

Геродот

Грек жазушысы Геродот (б.з.д. 484 – 425 жж.) б.з.д. 499 – 449 жылдардағы грек-парсы соғыстарын жазбаға түсіріп, түсіндіруге кірісті. Ол осыны жасады, қазірге дейін сақталған, дәстүрлі түрде «Тарих» немесе «Тарихтар» деп аталатын еңбегінде. Оның мәтіні былай басталады: «Бұл – Халикарнас Геродотының зерттеулері». Парсы негізіндегі Ахеменид империясы Грецияны өз билігіне бағындыруды шешіп, Босфор арқылы көптеген түрлі аймақтардан жиналған көпұлтты әскерлерді қолданып, кең ауқымды шабуыл жасады, бірақ грек қала-мемлекеттері тарапынан жеңіліске ұшырады. Геродот тек қайталанбас оқиғаларға ғана қызығушылық танытқан жоқ. Ол империяның және солтүстіктегі халықтардың этникалық ерекшеліктері мен тарихын келтіреді, көбінесе мұндай жұмысты бірінші болып атқарады. Оның әдістері – жазбаларды оқу, куәгерлермен әңгімелесу, ал кейде өзі үшін жазбалар жасау болды. Бұл «зерттеулер» кем дегенде 19 ғасырдың соңынан бері антропологиялық деп есептеледі. «Тарихтың әкесі» (pater historiae) деген лақапты Геродотқа, мүмкін, Цицерон берген. 1908 жылы Джон Майрес Геродотты өз замандастарымен тең антрополог деп санағанын айтқан Джеймс Редфилд: «Бізге белгілі болғандай, Геродот – Тарихтың да, Антропологияның да әкесі», – деп мәлімдейді. Геродот саяхаттап, жазбалар жасау әдісін «теория құру» деп атайды. Редфилд оны ғылыми мақсатта «туризм» деп аударады. Ол Геродоттың үш терминін мәдениетке қатысты бірін-бірі толықтырады деп санайды: диаития – үйлер мен тұтыну тауарлары сияқты материалдық игіліктер; этея – мінез-құлық немесе дәстүрлер; және номой – заңдар немесе беделді үлгілер.

Тацит

Рим тарихшысы Тацит (шамамен б.з. 56 – 120 ж.) ежелгі кельт, герман және славян халықтарын сипаттаған, бізге жеткен жалғыз замандас куәліктерінің көп бөлігін жазды.

Орта ғасырлар

Исламның алтын ғасырындағы ортағасырлық парсы ғалымы Әбу Райхан әл-Бируниді де, жеке түрде салыстырмалы этнографиялық зерттеулер жүргізген алғашқы ғалымдардың бірі ретінде қарастыруға болады. Ол Үндістан субконтинентінің халықтары, салты мен діндері туралы жазған. Акбар С. Ахмедтің сөзіне сүйенсек, ол қазіргі антропологтар сияқты, белгілі бір топ адамдармен ұзақ бақылау жүргізіп, олардың тілін үйреніп, негізгі мәтіндерін зерттеген. Содан кейін мәдени салыстырулар арқылы объективтілік пен бейтараптықпен өз нәтижелерін ұсынған. Дегенмен, кейбір ғалымдар оны дәстүрлі мағынада антрополог деп санау қиын дейді. Ол Таяу Шығыс, Жерорта теңізі және әсіресе Оңтүстік Азиядағы діндер мен мәдениеттер туралы толыққанды салыстырмалы зерттеулер жазған. Географиялық тұрғыдан өздерінен өзге халықтардың салтын зерттеген немесе жазған ортағасыр ғалымдарын да қазіргі антропологияның алға басушылары деп санауға болады. Иоанн Плано Карпини моңғолдар арасында болған кезін баяндаған. Оның есебі еуропалық емес мәдениетті егжей-тегжейлі сипаттауымен ерекшеленеді. Марко Полоның табиғатты, антропологияны және географияны жүйелі түрде бақылауы – кеңістіктегі адамдардың айырмашылықтарын зерттеудің тағы бір мысалы. Полоның саяхаттары оны түрлі халықтар мекендейтін аймақтарға алып барды, ал ол жолда кездескен халықтар туралы берген мәліметтері өте толық болғандықтан, Поло "заманауи антропологияның әкесі" деген аталымды алды.

Қайта өрлеу дәуірі

Ағылшын тілінде "антропология" термині адамзатты зерттейтін табиғи ғылым ретінде алғаш рет 1593 жылы Ричард Харвидің "Филадельфус" еңбегінде қолданылған. Бұл еңбек британ тарихындағы Брут туралы аңызды қорғауға арналған. Онда былай делінген: "Олардың тегі мен ұрпақтары, олар оқыған өнерлер, олардың іс-әрекеттері. Тарихтың осы бөлігі антропология деп аталады".

Оқытудың ағартушылық тамыры

Көптеген ғалымдар қазіргі антропологияны Ағарту дәуірінің (1715–89) нәтижесі деп санайды, ол еуропалықтардың адам мінез-құлқын жүйелі түрде зерттеуге тырысқан кезеңі болды. Оның белгілі түрлері он бесінші ғасырдан бастап бірінші еуропалық отарлау толқынының нәтижесінде көбейді. Сол кездегі құқықтану, тарих, филология және әлеуметтану дәстүрлері осы ғылымдардың қазіргі көзқарастарына жақындап, әлеуметтік ғылымдардың дамуына, соның ішінде антропологияға ықпал етті. Имманюэль Кант (1724–1804) антропологияға арналған алғашқы маңызды трактаттарының бірін – «Прагматикалық тұрғыдан антропология» (1798) жазуға 25 жыл жұмсады, онда ол оны философияның бір саласы ретінде қарастырады. Кантты қазіргі заманғы антрополог деп санамайды, өйткені ол Германияның өңірінен ешқашан шықпаған және өзінен басқа мәдениеттерді зерттемеген. Дегенмен, ол 1772 жылдан бастап антропологиядан жыл сайынғы лекция оқуды бастады. Классика және египеттану ғылымдары арқылы ежелгі өркениеттерді жүйелі зерттеу археологияға және, әрі қарай, әлеуметтік антропологияға әсер етті, сондай-ақ Шығыс және Оңтүстік Азия тілдері мен мәдениеттерін зерттеуге де көмектесті. Сонымен қатар, Ағартушылыққа қарсы романтизмнің ықпалымен Иоганн Готфрид Гердер және кейінірек Вильгельм Дилтей сияқты ойшылдар пайда болды, олардың еңбектері тәртіптің орталық ұғымы болып табылатын «мәдениет тұжырымын» қалыптастырды. Антропология институционалдық тұрғыдан алғанда, еуропалық отарлау кезеңінде (XVII, XVIII, XIX және XX ғасырлар) Буффон сияқты авторлар тарапынан жазылған табиғат тарихының дамуынан пайда болды. Осы дәуірде этнографиялық зерттеулер бағдарламалары отарлық әкімшіліктердің бақылауымен «алғашқы адамдарды» зерттеу ретінде дүниеге келді. XVIII ғасырдың соңындағы Ағартушылық ой-санасында адам қоғамы белгілі бір принциптерге сәйкес қызмет ететін және эмпирикалық жолмен байқалатын табиғи құбылыс ретінде қарастырылды. Еуропалық отарлардың тілін, мәдениетін, физиологиясын және артефакттарын зерттеу сол аймақтың флорасы мен фаунасын зерттеумен ұқсас болды. Алғашқы антропология біржолғы эволюциялық процестен өтетінін дәлелдеуге тырысқан біржолғылық теориясының жақтастары мен диффузионизм сияқты идеяларды қолдайтын сызықтық емес теориялардың түрлі өкілдеріне бөлінді. XIX ғасырдың әлеуметтік теоретиктерінің көпшілігі, антропологтар да, Еуропалық емес қоғамдарды индустриялық емес кезеңдегі адамзаттың өткеніне терезе ретінде қарады.

Many scholars consider modern anthropology as an outgrowth of the Age of Enlightenment (1715–89), a period when Europeans attempted to study human behavior systematically, the known varieties of which had been increasing since the fifteenth century as a result of the first European colonization wave. The traditions of jurisprudence, history, philology, and sociology then evolved into something more closely resembling the modern views of these disciplines and informed the development of the social sciences, of which anthropology was a part. It took Immanuel Kant (1724 1804) 25 years to write one of the first major treatises on anthropology, Anthropology from a Pragmatic Point of View (1798), which treats it as a branch of philosophy. Kant is not generally considered to be a modern anthropologist, as he never left his region of Germany, nor did he study any cultures besides his own. He did, however, begin teaching an annual course in anthropology in 1772. Developments in the systematic study of ancient civilizations through the disciplines of Classics and Egyptology informed both archaeology and eventually social anthropology, as did the study of East and South Asian languages and cultures. At the same time, the Romantic reaction to the Enlightenment produced thinkers, such as Johann Gottfried Herder and later Wilhelm Dilthey, whose work formed the basis for the "culture concept", which is central to the discipline. Institutionally, anthropology emerged from the development of natural history (expounded by authors such as Buffon) that occurred during the European colonization of the seventeenth, eighteenth, nineteenth and twentieth centuries. Programs of ethnographic study originated in this era as the study of the "human primitives" overseen by colonial administrations. There was a tendency in late eighteenth century Enlightenment thought to understand human society as natural phenomena that behaved according to certain principles and that could be observed empirically. In some ways, studying the language, culture, physiology, and artifacts of European colonies was not unlike studying the flora and fauna of those places. Early anthropology was divided between proponents of unilinealism, who argued that all societies passed through a single evolutionary process, from the most primitive to the most advanced, and various forms of non lineal theorists, who tended to subscribe to ideas such as diffusionism. Most nineteenth century social theorists, including anthropologists, viewed non European societies as windows onto the pre industrial human past.

Қазіргі заманғы пәннің шолу

Марксистік антрополог Эрик Вольф антропологияны "гуманитарлық ғылымдардың ең ғылыми, әлеуметтік ғылымдардың ең гуманистік" деп сипаттаған. Антропологияның қалай дамығанын түсіну, оның басқа академиялық пәндерге қалай үйлесетінін түсінуге көмектеседі. Осы кезеңде заңтану, тарих, филология және әлеуметтанудың ғылыми дәстүрлері қалыптасып, антропологияның дамуына әсер еткен әлеуметтік ғылымдардың өркендеуіне ықпал жасады. Сонымен қатар, Романтизмнің Ғылымға (Энлайтментке) реакциясы Гердер және кейін Вильгельм Дилтей сияқты ойшылдарды тудырды, олардың еңбектері тәртіптің орталық ұғымы болып табылатын мәдениет тұжырымдамасының негізін құрады. Бұл интеллектуалдық қозғалыстар, әлем кішірейіп, бірігуімен қатар, адамдардың әлемді қабылдауының үзіліске ұшырап, шашырауы сияқты қазіргі заманның ең үлкен парадокстарының бірімен күресті. Карл Маркс пен Фридрих Энгельс 1840 жылдары былай деп атап өткен:

"Барлық ескі ұлттық өнеркәсіптер жойылды немесе күнделікті жойылуда. Оларды жаңа өнеркәсіптер ығыстырып, олардың енгізілуі барлық өркениетті ұлттар үшін өмір мен өлім мәселесіне айналды, бұл өнеркәсіптер енді жергілікті шикізатты емес, ең шалқар аймақтардан алынған шикізатты өңдейді; өнімдері тек ішкі нарықта ғана емес, бүкіл әлемде тұтынылады. Ескі қажеттіліктердің орнына, елдегі өніммен қанағаттандырылатын, алыс елдер мен климаттардың өнімдерін қажет ететін жаңа қажеттіліктер пайда болды. Ескі жергілікті және ұлттық оқшаулану мен өзін-өзі қамтамасыз етудің орнына, біз барлық бағыттағы байланыстарды, ұлттардың әмбебап өзара тәуелділігін көреміз." Қызығы, осы әмбебап өзара тәуелділік адамзаттың ынтымағын арттырмай, нәсілдік, этникалық, діни және таптық жіктердің күшеюімен, сондай-ақ жаңа – және кейбіреулерге түсініксіз немесе алаңдатарлық – мәдени көріністермен қатар жүрді. Бұл бүгінгі адамдардың күресуге тиіс өмірлік жағдайлары, бірақ олардың бастауы 16 ғасырда басталып, 19 ғасырда үдеген процестерде жатыр. Институттық тұрғыдан алғанда, антропология табиғаттанудан (Буффон сияқты авторлар тарапынан жазылған) пайда болды. Бұл адамдарды, әдетте еуропалық колонияларда өмір сүретін адамдарды зерттеу болды. Осылайша, еуропалық колониялардың тілін, мәдениетін, физиологиясын және артефакттарын зерттеу сол жерлердің флорасы мен фаунасын зерттеумен шартты түрде теңестірілді. Сондықтан Льюис Генри Морган "Ирокездер лигасы" және "Америкалық сусар және оның еңбектері" сияқты монографиялар жаза алды. Сондай-ақ, Қытай сияқты "цивилизацияланған" ұлттардың материалдық мәдениеті тарихи түрде еуропалық өнермен қатар көркем өнер мұражайларында көрсетілсе, Африка немесе Солтүстік Американың жергілікті мәдениеттерінің артефакттары динозавр сүйектерімен және табиғат диорамаларымен бірге табиғаттану мұражайларында қойылды. Кураторлық тәжірибе соңғы жылдары күрт өзгерді, сондықтан антропологияны отаршылдық билік пен еуропалық шовинизмнің жалғасы деп қарастыру дұрыс емес, өйткені оның империализммен қарым-қатынасы күрделі болды және күрделі болып қалуда. Табиғи ғылымның әдістерін пайдаланумен қатар, құрылымды сұхбаттар ғана емес, құрылымсыз "қатысушы байқау" және табиғи іріктеу арқылы эволюцияның жаңа теориясын пайдалана отырып, жаңа әдістерді әзірлеу арқылы олар жаңа объектіні ғылыми зерттеуді ұсынды: "адамзатты" тұтастай алғанда. Бұл зерттеуде маңызды ұғым – "мәдениет", антропологтар оны әлеуметтік оқыту, ойлау және әрекет етудің әмбебап қабілеті және бейімділігі ретінде (олар оны адам эволюциясының өнімі және Homo sapiens-ті және, мүмкін, Homo туысының барлық түрлерін басқа түрлерден ерекшелейтін нәрсе ретінде қарастырады) және жергілікті жағдайларға бейімделудің өте өзгермелі сенімдер мен тәжірибелер түрінде анықтайды. Осылайша, "мәдениет" тек табиғат пен тәрбие арасындағы қарама-қайшылықты ғана емес, сонымен қатар саясат, дін, туыстық қатынас және экономика арасындағы ерекше еуропалық айырмашылықты автономды салалар ретінде көтеріп, сіңіреді. Антропология осылайша табиғат, әлеуметтік ғылымдар мен гуманитарлық ғылымдар арасындағы жіктерден асып, адамзаттың барлық түрлеріндегі биологиялық, тілдік, материалдық және символикалық өлшемдерін зерттейді.

All old established national industries have been destroyed or are daily being destroyed. They are dislodged by new industries, whose introduction becomes a life and death question for all civilized nations, by industries that no longer work up indigenous raw material but raw material drawn from the remotest zones; industries whose products are consumed, not only at home, but in every quarter of the globe. In place of the old wants, satisfied by the production of the country, we find new wants, requiring for their satisfaction the products of distant lands and climes. In place of the old local and national seclusion and self sufficiency, we have intercourse in every direction, universal interdependence of nations. Ironically, this universal interdependence, rather than leading to greater human solidarity, has coincided with increasing racial, ethnic, religious, and class divisions, and new—and to some confusing or disturbing—cultural expressions. These are the conditions of life with which people today must contend, but they have their origins in processes that began in the 16th century and accelerated in the 19th century. Institutionally anthropology emerged from natural history (expounded by authors such as Buffon). This was the study of human beings—typically people living in European colonies. Thus studying the language, culture, physiology, and artifacts of European colonies was more or less equivalent to studying the flora and fauna of those places. It was for this reason, for instance, that Lewis Henry Morgan could write monographs on both The League of the Iroquois and The American Beaver and His Works. This is also why the material culture of 'civilized' nations such as China have historically been displayed in fine arts museums alongside European art while artifacts from Africa or Native North American cultures were displayed in natural history museums with dinosaur bones and nature dioramas. Curatorial practice has changed dramatically in recent years, and it would be wrong to see anthropology as merely an extension of colonial rule and European chauvinism, since its relationship to imperialism was and is complex. Drawing on the methods of the natural sciences as well as developing new techniques involving not only structured interviews but unstructured "participant observation"—and drawing on the new theory of evolution through natural selection, they proposed the scientific study of a new object: "humankind", conceived of as a whole. Crucial to this study is the concept "culture", which anthropologists defined both as a universal capacity and propensity for social learning, thinking, and acting (which they see as a product of human evolution and something that distinguishes Homo sapiens—and perhaps all species of genus Homo—from other species), and as a particular adaptation to local conditions that takes the form of highly variable beliefs and practices. Thus, "culture" not only transcends the opposition between nature and nurture; it transcends and absorbs the peculiarly European distinction between politics, religion, kinship, and the economy as autonomous domains. Anthropology thus transcends the divisions between the natural sciences, social sciences, and humanities to explore the biological, linguistic, material, and symbolic dimensions of humankind in all forms.

Ұлттық антропологиялық дәстүрлер

Академиялық пәндер тоғызыншы ғасыр бойында біртіндеп ерекшелене бастағанда, антропология бір жағынан табиғи тарихтың биологиялық тәсілінен, екінші жағынан классика сияқты тарихи немесе әдеби салалардан көбірек айқындыққа ие болды. Жиі айтылатын сын – Батыс елдеріндегі көптеген әлеуметтік ғылымдар (экономистер, социологтар және психологтар сияқты) Батыс нысандарына пропорционалды емес көңіл бөлсе, антропология "басқаларға" пропорционалды емес көңіл бөлді.

Ұлыбритания

Британ мұражайы сияқты мұражайлар антропологиялық зерттеулердің жалғыз ортасы болған жоқ: 1870 жылдардан бастап Жаңа империализм дәуірінде зоопарктар бақылаусыз қалған "зертханаларға" айналды, әсіресе "этнологиялық көрмелер" немесе "негрлер ауылдары" деп аталатын орындарда. Осылайша, колониялардан келген "жабайылар" көбінесе жалаңаш күйінде "адамдар зообақтары" деп аталған камераларға қамалды. Мысалы, 1906 жылы конголық пигмей Ота Бенганы антрополог Мэдисон Грант Бронкс зообағындағы камераға қойып, оны орангутан мен "ақ нәсілдің" арасындағы "жетіспей қалған буын" деп белгіледі. Грант – еурогенетиканың белгілі қайраткері және "Ұлы нәсілдің құлдырауы" (1916) кітабының авторы болды. Мұндай көрмелер ғылыми расизмнің дұрыстығын бірден көрсетуге және дәлелдеуге бағытталған, ал оның алғашқы тұжырымдамасын Артур де Гобиноның "Адам нәсілдерінің теңсіздігі туралы эссесінде" (1853–55) табуға болады. 1931 жылы Париждегі отарлық көрмеде Жаңа Каледониядан келген канактар әлі де "жергілікті халықтар ауылында" көрсетілді; ол алты ай ішінде 24 миллион келушіні қабылдады, осылайша мұндай "адамдар зообақтарының" танымалдылығын көрсетті. Антропология табиғаттанудан көбірек ерекшелене бастады және XIX ғасырдың соңына қарай бұл ғылым қазіргі түріне қалыптасты – мысалы, 1935 жылы Т.К. Пенниман бұл ғылымның тарихын "Антропологияның жүз жылы" деп аталатын еңбекте жазуға мүмкіндік алды. Сол кезде бұл салада "салыстыру әдісі" басым болды. Барлық қоғамдар ең жабайыдан ең дамығанға дейін бір эволюциялық процестен өтеді деп есептелді. Еуропалық емес қоғамдар еуропалық өткенді түсіну үшін зерттелетін эволюциялық "жанды қазбалар" ретінде қарастырылды. Ғалымдар көші-қондардың тарихын жазды, олар кейде құнды болғанмен, көбінесе қиялға толы болды. Осы кезеңде еуропалықтар алғаш рет Тынық мұхиты арқылы полинезиялықтардың қоныс аударуын дәл анықтады, бірақ олардың кейбіреулері бұл Мысырдан бастау алғанын сенді. Соңында, нәсіл ұғымы адамдарды айырмашылықтарына сәйкес жіктеу және реттеу тәсілі ретінде белсенді түрде талқыланды.

Museums such as the British Museum weren't the only site of anthropological studies: with the New Imperialism period, starting in the 1870s, zoos became unattended "laboratories", especially the so called "ethnological exhibitions" or "Negro villages". Thus, "savages" from the colonies were displayed, often nudes, in cages, in what has been called "human zoos". For example, in 1906, Congolese pygmy Ota Benga was put by anthropologist Madison Grant in a cage in the Bronx Zoo, labelled "the missing link" between an orangutan and the "white race"—Grant, a renowned eugenicist, was also the author of The Passing of the Great Race (1916). Such exhibitions were attempts to illustrate and prove in the same movement the validity of scientific racism, which first formulation may be found in Arthur de Gobineau's An Essay on the Inequality of Human Races (1853–55). In 1931, the Colonial Exhibition in Paris still displayed Kanaks from New Caledonia in the "indigenous village"; it received 24 million visitors in six months, thus demonstrating the popularity of such "human zoos". Anthropology grew increasingly distinct from natural history and by the end of the nineteenth century the discipline began to crystallize into its modern form—by 1935, for example, it was possible for T. K. Penniman to write a history of the discipline entitled A Hundred Years of Anthropology. At the time, the field was dominated by 'the comparative method'. It was assumed that all societies passed through a single evolutionary process from the most primitive to most advanced. Non European societies were thus seen as evolutionary 'living fossils' that could be studied in order to understand the European past. Scholars wrote histories of prehistoric migrations which were sometimes valuable but often also fanciful. It was during this time that Europeans first accurately traced Polynesian migrations across the Pacific Ocean for instance—although some of them believed it originated in Egypt. Finally, the concept of race was actively discussed as a way to classify—and rank—human beings based on difference.

Э. Б. Тайлор мен Джеймс Фрейзер

Эдвард Бернет Тайлор (2 қазан 1832 – 2 қаңтар 1917) және Джеймс Джордж Фрейзер (1 қаңтар 1854 – 7 мамыр 1941) Ұлыбританиядағы қазіргі әлеуметтік антропологияның алға басушылары болып саналады. Тайлор Мексикаға сапар жасағанмен, ол да, Фрейзер де салыстырмалы зерттеулері үшін материалдың көп бөлігін далалық жұмыс емес, кең оқу арқылы алды – негізінен классика (Грекия мен Римнің әдебиеті мен тарихы), ерте еуропалық фольклор зерттеушілерінің еңбектері, сондай-ақ миссионерлердің, саяхатшылардың және замандас этнологтардың хабарлары. Тайлор біржолғылыққа және «адамзаттың біртектілігі» тұжырымына белсенді түрде қолдау көрсетті. Тайлор, әсіресе, мәдени таралу теориясының негізін қалады, әртүрлі топтардың ұқсас мәдени формалары немесе технологиялары болуының үш жолы бар екенін айтты: «тәуелсіз ойлап табу, алыс аймақтағы ата-бабалардан мұра, бір тайпадан екінші тайпаға таралу». Тайлор мәдениеттің алғашқы және ықпалды антропологиялық тұжырымын «білімді, сенімді, өнерді, моральды, заңды, әдет-ғұрыпты және [адамдар] қоғамның [мүшесі] ретінде қабылдаған кез келген басқа да қабілеттер мен мінез-құлықты қамтитын күрделі бірлік» деп тұжырымдады. Дегенмен, Стокинг атап өткендей, Тайлор мәдениеттің жеке элементтерін сипаттаумен және олардың таралуын картаға түсірумен көбірек айналысты, оның үлкен мақсатына қарағанда, және ол көбінесе кейінгі антропологтар ұсынған бағытталмаған, көпжолғы мәдени даму идеясынан гөрі, викториандық прогресс идеясын қабылдады. Тайлор сондай-ақ адамдардағы діни сенімдердің пайда болуы туралы теория ұсынды, анимизмді ең алғашқы кезең деп қарастырды және «діннің» көптеген құрамдас бөліктері бар екенін атап өтті, олардың ішіндегі ең маңыздысы – табиғаттан тыс күштерге сенім (моральдық жүйелерге, космологияға және т.б. қарсы). Шотланд ғалымы Фрейзер классиканы жақсы білді және дін, мифтер мен сиқырға қызығушылық танытты. Оның салыстырмалы зерттеулері, ең әсерлісі – «Алтын тармақ» кітабының көптеген басылымдарында, әлемдік діни сенімдер мен символизмнің ұқсастығын талдады. Алайда, Тайлор да, Фрейзер де далалық зерттеулерге аса қызығушылық танытпады, сондай-ақ мәдени элементтер мен институттардың қалай байланысқандығын зерттеуге де қызығушылық танытпады. «Алтын тармақ» кітабының алғашқы басылымынан кейін келесі басылымдарында айтарлықтай қысқартылды.

Edward Burnett Tylor (2 October 1832 – 2 January 1917) and James George Frazer (1 January 1854 – 7 May 1941) are generally considered the antecedents to modern social anthropology in Britain. Although Tylor undertook a field trip to Mexico, both he and Frazer derived most of the material for their comparative studies through extensive reading, not fieldwork, mainly the Classics (literature and history of Greece and Rome), the work of the early European folklorists, and reports from missionaries, travelers, and contemporaneous ethnologists. Tylor advocated strongly for unilinealism and a form of "uniformity of mankind". Tylor in particular laid the groundwork for theories of cultural diffusionism, stating that there are three ways that different groups can have similar cultural forms or technologies: "independent invention, inheritance from ancestors in a distant region, transmission from one race to another". Tylor formulated one of the early and influential anthropological conceptions of culture as "that complex whole, which includes knowledge, belief, art, morals, law, custom, and any other capabilities and habits acquired by [humans] as [members] of society". However, as Stocking notes, Tylor mainly concerned himself with describing and mapping the distribution of particular elements of culture, rather than with the larger function, and he generally seemed to assume a Victorian idea of progress rather than the idea of non directional, multilineal cultural development proposed by later anthropologists. Tylor also theorized about the origins of religious beliefs in human beings, proposing a theory of animism as the earliest stage, and noting that "religion" has many components, of which he believed the most important to be belief in supernatural beings (as opposed to moral systems, cosmology, etc.). Frazer, a Scottish scholar with a broad knowledge of Classics, also concerned himself with religion, myth, and magic. His comparative studies, most influentially in the numerous editions of The Golden Bough, analyzed similarities in religious belief and symbolism globally. Neither Tylor nor Frazer, however, was particularly interested in fieldwork, nor were they interested in examining how the cultural elements and institutions fit together. The Golden Bough was abridged drastically in subsequent editions after his first.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі үрдістер

Макс Глюкман, Родс Ливингстон институтындағы көптеген әріптестерімен және Манчестер университетінің студенттерімен бірге, жалпы алғанда Манчестер мектебі ретінде белгілі, BSA-ны жаңа бағыттарға бұрды. Олардың бұл бағыттарына марксистік теорияны нақты қолдануы, қақтығыстар мен оларды шешуге баса назар аударуы, сондай-ақ адамдардың әлеуметтік құрылым мүмкіндіктерін қалай пайдалануы мен олармен қалай келісімге келуіне назар аударуы кірді. Ұлыбританияда антропология зор интеллектуалдық әсер етті, ол "христиандық идеологияның ыдырауына, мәдени релятивизмнің өсуіне, қазіргі өмірде ежелгі мәдениет элементтерінің сақталуына, диахрондық талдау әдістерінің синхрондық әдістермен алмастырылуына үлкен үлес қосты, олардың барлығы заманауи мәдениеттің негізгі құрамдас бөліктері болып табылады". Кейін, 1960-1970 жылдары Эдмунд Лич және оның шәкірттері Мэри Дуглас пен Нур Яльман сияқты ғалымдар Леви-Стросс стиліндегі француз структурализмін енгізді. Британдық антропология әлеуметтік ұйым мен экономикаға, таза символикалық немесе әдеби тақырыптарға қарағанда көбірек мән бергенімен, британдық, француздық және американдық әлеуметтік-мәдени антропологиялар арасындағы айырмашылықтар теория мен әдістерді өзара алмасу және диалогтың артуымен азайды. Бүгінде Ұлыбританиядағы әлеуметтік антропология көптеген басқа әлеуметтік теориялармен халықаралық ынтымақтастықта жұмыс істейді және көптеген салаға тараған. Британ Одақтастығы елдерінде әлеуметтік антропология, физикалық антропологиядан және приматологиядан – биология немесе зоология кафедраларымен байланысты болуы мүмкін, ал археология – классика, египтология және т.б. кафедраларымен байланысты болуы мүмкін, институционалдық тұрғыдан бөлек қарастырылады. Басқа елдерде (әсіресе, британдық және Солтүстік Америка университеттерінде) антропологтар өздерін фольклор, музейтану, адам географиясы, социология, әлеуметтік қатынастар, этникалық зерттеулер, мәдени зерттеулер және әлеуметтік жұмыс салаларындағы ғалымдармен институционалдық байланыста екенін байқады. Антропология Ұлыбританияда 2007–2010 жылдардағы қаржылық дағдарысқа экономикалық және саяси теорияға негізделген техникалық түсіндірмелерге балама түсіндірме беру үшін қолданылды. Кембридж университетінде білім алған және кейіннен Financial Times газетінің жетекші редакторы болған антрополог доктор Джиллиан Тетт осы антропологияны қолданудың алға қойғандарының бірі.

Max Gluckman, together with many of his colleagues at the Rhodes Livingstone Institute and students at Manchester University, collectively known as the Manchester School, took BSA in new directions through their introduction of explicitly Marxist informed theory, their emphasis on conflicts and conflict resolution, and their attention to the ways in which individuals negotiate and make use of the social structural possibilities. In Britain, anthropology had a great intellectual impact, it "contributed to the erosion of Christianity, the growth of cultural relativism, an awareness of the survival of the primitive in modern life, and the replacement of diachronic modes of analysis with synchronic, all of which are central to modern culture." Later in the 1960s and 1970s, Edmund Leach and his students Mary Douglas and Nur Yalman, among others, introduced French structuralism in the style of Lévi Strauss; while British anthropology has continued to emphasize social organization and economics over purely symbolic or literary topics, differences among British, French, and American sociocultural anthropologies have diminished with increasing dialogue and borrowing of both theory and methods. Today, social anthropology in Britain engages internationally with many other social theories and has branched in many directions. In countries of the British Commonwealth, social anthropology has often been institutionally separate from physical anthropology and primatology, which may be connected with departments of biology or zoology; and from archaeology, which may be connected with departments of Classics, Egyptology, and the like. In other countries (and in some, particularly smaller, British and North American universities), anthropologists have also found themselves institutionally linked with scholars of folklore, museum studies, human geography, sociology, social relations, ethnic studies, cultural studies, and social work. Anthropology has been used in Britain to provide an alternative explanation for the Financial crisis of 2007–2010 to the technical explanations rooted in economic and political theory. Dr. Gillian Tett, a Cambridge University trained anthropologist who went on to become a senior editor at the Financial Times is one of the leaders in this use of anthropology.

Канада

Канада антропологиясы, отарлық әлемнің басқа бөліктеріндегідей, саяхатшылар мен миссионерлердің жазбаларындағы этнологиялық мәліметтер ретінде бастау алды. Канадада 17 ғасырда ЛеКлерк, Ле Жун және Сагард сияқты иезуит миссионерлері, сол кездегі Канада доминионындағы жергілікті тайпалар туралы ең көне этнографиялық жазбаларды қалдырды. Академиялық ғылым британдық әлеуметтік антропология және американдық мәдени антропология дәстүрлерінен күшті ықпал алып, "әлеуметтік-мәдени" антропологияның бірегей түрін қалыптастырды.

Джордж Мерсер Доусон

Нағыз антропология үкіметтік мекемеден бастау алды: Канаданың геологиялық қызметі және Джордж Мерсер Доусон (1895 жылы директоры). Доусонның антропологияны қолдауы Канадада осы мамандыққа дем берді. Бұл 1910 жылы премьер-министр Уилфрид Лориер геологиялық қызмет құрамында Антропология бөлімін құру арқылы одан әрі дамытылды.

Эдвард Сапир

Антропологтар Англия мен АҚШ-тан шақырылып, канадалық антропологияның ерекше стиліне негіз салды. Олардың арасында тіл білімі маманы және Боас мектебінің өкілі Эдвард Сапир де бар.

Франция

Франциядағы антропология британдық және американдық дәстүрлерге қарағанда нашар анықталған тарихқа ие, өйткені антропологияға әсер еткен көптеген француз авторлары антропология емес, социология, философия немесе басқа салаларда білім алған немесе оқытушы болып жұмыс істеген.

Марсель Маус

Көптеген сарапшылар француз антропологиялық дәстүрінің негізін қалаушы ретінде ықпалды социолог Эмиль Дюркгеймнің туысы Марсель Маусты (1872–1950) қарастырады. Маус Дюркгеймнің Année Sociologique тобының мүшесі болған. Дюркгейм және басқалар қазіргі қоғамдардың жағдайын зерттегенмен, Маус және оның әріптестері (Генри Губерт және Роберт Герц сияқты) этнография мен филологияны пайдаланып, еуропалық ұлт мемлекеттерінен гөрі аз "ажыратылған" қоғамдарды талдады. Маустың екі еңбегі ерекше маңызға ие болды: алмасу және өзара тәуелділік туралы маңызды талдау жасаған "Сый туралы эссе" және тұлға және жеке бастың мәдени аралық түсініктерін салыстыра зерттеген алғашқы зерттеме – оның "Хаксли лекциясы" тұлға туралы ұғымда. Соғыс аралық жылдары француздықтардың антропологияға деген қызығушылығы көбінесе сюрреализм және примитивизм сияқты кең таралған мәдени қозғалыстармен қатар жүрді, олар этнографиядан шабыт алды. Марсель Гриаул және Мишель Лерис – антропологияны француз авангардымен үйлестірген адамдардың мысалы. Осы кезеңде этнология деп аталатын көптеген нәрселер Пол Ривет құрған Музей де Льомме сияқты музейлермен шектелді, ал антропология фольклор туралы зерттеулермен тығыз байланысты болды.

Клод Леви-Стросс

Ең бастысы, Клод Леви-Стросс Францияда антропологияны институционалды етуге көмектесті. Структурализм теориясының көптеген ғылым салаларына тигізген зор әсерімен қатар, Леви-Стросс американдық және британдық антропологтармен байланыс орнатты. Сонымен қатар, ол Францияда орталықтар мен зертханалар құрып, антропологияның институционалдық негізін қалады, және Морис Годелье мен Франсуаза Эритье сияқты белгілі студенттерді тәрбиеледі. Олар француз антропологиясы саласында ықпалды болды. Бүгінгі Франция антропологиясының ерекшелігінің көп бөлігі, антропологиялық зерттеулердің басым бөлігі университеттердің академиялық бөлімдері емес, мемлекеттік қаржыландырылатын ғылыми-зерттеу зертханаларында (CNRS) жүргізілуіне байланысты. 1970-ші жылдардағы тағы бір ықпалды автор – Пьер Кластер, ол Парагвайдағы Гуаяки тайпасы туралы еңбектерінде «примитивтік қоғамдардың» мемлекеттік институтқа белсенді түрде қарсы тұратынын түсіндіреді. Мұндай мемлекетсіз қоғамдар мемлекет бар қоғамдардан кем дамыған емес, керісінше, билік институтын қоғамнан бөлек функция ретінде таңдап алады. Көшбасшы тек басқа топтармен қарым-қатынас кезінде («халықаралық қатынастар») топтың өкілі болып табылады, бірақ ішкі билігі жоқ, және егер ол осы өкілеттігін теріс пайдалануға тырысса, күшпен қызметтен алынуы мүмкін. Фуко мен Леви-Стросстан кейінгі ең маңызды француз әлеуметтанушысы – Пьер Бурдье, ол философия және социология салаларында формалды білім алып, ақырында Франция колледжінде социология кафедрасын басқарды. Маус және одан бұрынғылар сияқты, ол социология және антропология салаларындағы мәселелермен айналысты. Алжирдің кабилдері арасындағы далалық зерттеулері оны антропологияда, ал еуропалық қоғамдардағы сән мен мәдени капиталдың функциясын және қайта өндірілуін талдауы социологияда берік орналастырады.

Америка Құрама Штаттары

XIX ғасырдың басынан XX ғасырдың басына дейін Америка Құрама Штаттарындағы антропологияға американдық жергілікті халықтардың болуы ықпал етті. АҚШ-тағы мәдени антропологияға американдық жергілікті халықтардың этнографиялық зерттеу нысаны ретінде қолжетімділігі зор әсер етті. Бұл саланың негізін қалаушылар Үнді істері жөніндегі бюро мен Смитсонов институтының Америка этнология бюросының қызметкерлері, Джон Уэсли Пауэлл және Фрэнк Гамильтон Кушинг сияқты адамдар болды. XVIII ғасырдың соңындағы этнология бұл саланың ғылыми негізін қалады, ол Эндрю Джексонның (1829–1837) президенттігі кезінде АҚШ-та дамуын бастады. Джексон 1830 жылдары шамамен 100 000 американдық үндіні қазіргі Оклахомадағы Үнділер аумағына күштеп көшіру туралы заңды қабылдауға жауапты болды; барлық ақ нәсілді ерлерге, қаржылық жағдайына қарамастан, дауыс беру құқығын берді, ал барлық қара нәсілді ерлерге дауыс беру құқығын жоққа шығарды; сондай-ақ, құлдықты жоюға бағытталған аболиционистердің күш-жігерін басып, осы институтты қызу қорғады. Соңында, ол Скотт ісінде (1857) негрлердің «ақ нәсілмен араласуға жарамсыз, төмен тұрған тіршілік иесі» деген шешім шығарған Бас судья Роджер Б. Таниді тағайындады және ақ нәсілдің құрметтеуге міндетті құқықтары жоқ». Осы шешімнің нәтижесінде қара нәсілді адамдар, еркін немесе құл болсын, АҚШ азаматы бола алмады. Осы орайда, «Америка мектебі» деп аталатын антропология полигенетизмді, яғни көптеген тектік принципті жақтады, адамзаттың біртұтастығына сене білгендер мен ғылыми тұрғыдан түрлі тектік және ерекше типтердің ежелгілігін дәлелдегендер арасында пікірталас тудырды. Моногенетистер сияқты, бұл теориялар да біртекті емес және көбінесе «нәсілдер», «түрлер», «гибридтер» және «араластар» сияқты сөздерді алмастырып қолданды. Осы кезеңде «Homo туысы бар, оның құрамында көптеген бастапқы түрлер бар» деген ғылыми консенсус қалыптаса бастады. Чарльз Колдуэлл, Сэмюэл Джордж Мортон, Сэмюэл А. Картрайт, Джордж Глиддон, Джосия С. Нотт және Луи Агассиз, тіпті Оңтүстік Каролинаның губернаторы Джеймс Генри Хаммонд осы мектептің ықпалды жақтаушылары болды. Кейбіреулері ғалымдар болса, енді біреулері құлдықты дамыту үшін ғылымды қолданған жақтаушылар болды. Барлығы құлдықты ақтауға, Дред Скотт шешімін негіздеуге, нәсілдер араласу заңдарын қабылдауға және соңында Джим Кроу заңдарын күшейтуге себеп болған болжамдық ғылымды құруға қатысты. Мысалы, Сэмюэл Мортон өзін ғалым деп атады, бірақ Техасты құл мемлекеті ретінде қосып алу туралы келіссөздер жүргізуге көмектесу үшін құлдыққа қарсы көрнекті мемлекеттік хатшы Джон Кэлхунға негрлердің төмендігін дәлелдеуден тартынбады. Полигенетизм теорияларының шыңы 1854 жылы жарық көрген Джозия Нотт пен Глиддонның «Адамзат түрлері» атты сегіз жүз беттік еңбегі болды. Луи Агассиз бен Сэмюэл Мортонның еңбектерін қайта жариялап, авторлар осы нәсілшілдік көзқарасты кеңірек аудиторияға таратты. Алғашқы басылым тез сатылып кетті және ғасыр соңына қарай тоғыз рет қайта басылды. Көптеген оңтүстік тұрғындары құлдықты ақтау үшін барлық дәлелдерді Киелі кітаптан таба алатынына сенсе де, басқалары жаңа ғылымды құлдықты және американдық үндістерді басып ұстауды қорғау үшін пайдаланды. Алайда аболиционистер бұл ғылымды өз шарттарымен қабылдауға тиіс екенін сезінді. Алғаш рет афроамерикалық зиялылар да осы пікірталасқа араласты. «Адамзат түрлері» кітабы жарық көргеннен кейін және Азамат соғысына әкелген саяси шайқастар кезінде мемлекет қайраткері және құлдықтан бас тартудың ықпалды жақтаушысы Фредерик Дуглас (1818–1895) «Америка антропология мектебінің» жетекші теоретиктеріне тікелей шабуыл жасады. 1854 жылғы «Этнологиялық тұрғыдан қарастырылған негрлердің талаптары» атты сөз сөйлеген Дуглас «[құл иелері] құлды ерікті адам етуден бас тарту үшін өзін ақтау үшін құлды жарамды тұлға ету арқылы» айтты. Егер адамзат нәсілі көптеген тектік, моральдық, физикалық және интеллектуалдық қабілеттерімен табиғи түрде әртүрлі екендігіне көз жеткізілсе, құлдық қажетті институт ретінде қарастырылуы мүмкін. Нотт, Глиддон, Мортон, Смит және Агассиз мырзалары біздің құлдықты таратушы мемлекеттік қайраткерлерімен кеңес алғанына күмән жоқ» (287-бет).

From its beginnings in the early 19th century through the early 20th century, anthropology in the United States was influenced by the presence of Native American societies. Cultural anthropology in the United States was influenced greatly by the ready availability of Native American societies as ethnographic subjects. The field was pioneered by staff of the Bureau of Indian Affairs and the Smithsonian Institution's Bureau of American Ethnology, men such as John Wesley Powell and Frank Hamilton Cushing. Late eighteenth century ethnology established the scientific foundation for the field, which began to mature in the United States during the presidency of Andrew Jackson (1829–1837). Jackson was responsible for implementing the Indian Removal Act, the coerced and forced removal of an estimated 100,000 American Indians during the 1830s to Indian Territory in present day Oklahoma; for insuring that the franchise was extended to all white men, irrespective of financial means while denying virtually all black men the right to vote; and, for suppressing abolitionists' efforts to end slavery while vigorously defending that institution. Finally, he was responsible for appointing Chief Justice Roger B. Taney who would decide, in Scott v. Sandford (1857), that Negroes were "beings of an inferior order, and altogether unfit to associate with the white race and so far inferior that they had no rights which the white man was bound to respect". As a result of this decision, black people, whether free or enslaved, could never become citizens of the United States. It was in this context that the so called American School of Anthropology thrived as the champion of polygenism or the doctrine of multiple origins—sparking a debate between those influenced by the Bible who believed in the unity of humanity and those who argued from a scientific standpoint for the plurality of origins and the antiquity of distinct types. Like the monogenists, these theories were not monolithic and often used words like races, species, hybrid, and mongrel interchangeably. A scientific consensus began to emerge during this period "that there exists a Genus Homo, embracing many primordial types of 'species'". Charles Caldwell, Samuel George Morton, Samuel A. Cartwright, George Gliddon, Josiah C. Nott, and Louis Agassiz, and even South Carolina Governor James Henry Hammond were all influential proponents of this school. While some were disinterested scientists, others were passionate advocates who used science to promote slavery in a period of increasing sectional strife. All were complicit in establishing the putative science that justified slavery, informed the Dred Scott decision, underpinned miscegenation laws, and eventually fueled Jim Crow. Samuel G. Morton, for example, claimed to be just a scientist but he did not hesitate to provide evidence of Negro inferiority to John C. Calhoun, the prominent pro slavery Secretary of State to help him negotiate the annexation of Texas as a slave state. The high water mark of polygenic theories was Josiah Nott and Gliddon's voluminous eight hundred page tome titled Types of Mankind, published in 1854. Reproducing the work of Louis Agassiz and Samuel Morton, the authors spread the virulent and explicitly racist views to a wider, more popular audience. The first printing sold out quickly and by the end of the century it had undergone nine editions. Although many Southerners felt that all the justification for slavery they needed was found in the Bible, others used the new science to defend slavery and the repression of American Indians. Abolitionists, however, felt they had to take this science on its own terms. And for the first time, African American intellectuals waded into the contentious debate. In the immediate wake of Types of Mankind and during the pitched political battles that led to Civil War, Frederick Douglass (1818–1895), the statesman and persuasive abolitionist, directly attacked the leading theorists of the American School of Anthropology. In an 1854 address, entitled "The Claims of the Negro Ethnologically Considered", Douglass argued that "by making the enslaved a character fit only for slavery, [slaveowners] excuse themselves for refusing to make the slave a freeman For let it be once granted that the human race are of multitudinous origin, naturally different in their moral, physical, and intellectual capacities a chance is left for slavery, as a necessary institution There is no doubt that Messrs. Nott, Glidden, Morton, Smith and Agassiz were duly consulted by our slavery propagating statesmen" (p. 287).

Льюис Генри Морган АҚШ-та

Льюис Генри Морган (1818–1881), Нью-Йорк штатының Рочестер қаласынан шыққан заңгер, ирокездердің жақтасы және этнологиялық ғалымы болды. Оның дін, үкімет, материалдық мәдениет және әсіресе туыстық қатынастар туралы салыстырмалы талдаулары антропология ғылымына зор үлес қосты. Сол заманғы басқа ғалымдар сияқты (мысалы, Эдвард Тайлор), Морган адамзат қоғамдарын қатыгездік, варварлық және өркениетке дейінгі прогрессия шкаласындағы мәдени эволюция санаттарына бөлуге болатынын айтты. Ол мәдениеттердің қалай біріктіріліп, жүйеленетінін, сондай-ақ бір мәдениеттің әртүрлі ерекшеліктері басқа мәдениеттермен салыстырғанда эволюциялық деңгейді қалай көрсететінін түсінуге баса назар аударды. Көбінесе Морган технологияны (мысалы, садақ жасау немесе керамика) осы шкаладағы орнының көрсеткіші ретінде пайдаланды.

Франц Боас

Франц Боас Америка Құрама Штаттарында осы эволюциялық көзқарасқа қарсы тұрып, академиялық антропологияны қалыптастырды. Оның тәсілі эмпирикалық болды, шамадан тыс жалпыламаларға күмәнданып, әмбебап заңдарды орнатуға тырысудан аулақ болды. Мысалы, Боас иммигрант балаларын зерттеп, биологиялық нәсілдің өзгермейтін емес екенін, ал адамның мінез-құлқы мен әрекеттері табиғаттан гөрі тәрбиеге байланысты екенін көрсетті. Немец дәстүрінің ықпалымен Боас әлемде ерекше мәдениеттердің көптігі бар екенін, олардың дамуын "цивилизациясының" деңгейімен өлшеуге болатын қоғамдар емес екенін дәлелдеді. Ол әр мәдениетті өз ерекшелігінде зерттеу қажет деп сенді және табиғат ғылымдарындағыдай мәдени жалпыламалар жасау мүмкін емес екенін айтты. Осылайша ол иммигранттарға, афроамерикандықтарға және Американың жергілікті халықтарына қарсы дискриминациямен күресті. Көптеген американдық антропологтар оның әлеуметтік реформалар жөніндегі бағытын қабылдады, ал нәсіл теориясы бүгінгі күнге дейін антропологтар үшін маңызды тақырып болып табылады. "Төрт салалық тәсіл" Боазиандық антропологиядан бастау алады, бұл пәнді әлеуметтік-мәдени, биологиялық, лингвистикалық және археология сияқты ежелгі антропологияның төрт маңызды және өзара байланысты саласына бөледі. Америка Құрама Штаттарындағы антропология Боазиандық дәстүрдің, әсіресе мәдениетке баса назар аударуының күшті ықпалында қалады. Боас Колумбия университетіндегі және Америка Табиғи тарих мұражайындағы лауазымдарын студенттердің бірнеше буынын оқыту және дамыту үшін пайдаланды. Оның студенттерінің бірінші буынына Альфред Кробер, Роберт Лоуи, Эдвард Сапир және Рут Бенедикт кірді, олар Солтүстік Американың жергілікті мәдениеттері туралы толыққанды зерттеулер жүргізді. Олар бір эволюциялық процесс теориясын жоққа шығару үшін көптеген егжей-тегжейлі мәліметтер ұсынды. Кробер мен Сапирдің түпкілікті американ тілдеріне назар аударуы лингвистиканы нағыз ғылым ретінде қалыптастыруға және оны үнді-еуропа тілдеріне тарихи назар аударудан босатуға көмектесті. Альфред Кробердің "Антропология" атты оқулығының жарық көргені американдық антропологиядағы маңызды өзгеріс болды. Три онжылдық материал жинағаннан кейін Боазиандықтар жалпылауға деген құштарлықты арттырды. Бұл Маргарет Мид және Рут Бенедикт сияқты жас Боазиандықтар жүргізген "Мәдениет және тұлға" зерттеулерінде ең айқын көрінді. Зигмунд Фрейд пен Карл Юнг сияқты психоаналитикалық психологтардың ықпалымен бұл авторлар жеке тұлғалардың өскен кең мәдени және әлеуметтік ортаның қалай қалыптастыратынын түсінуге тырысты. "Самоадағы жасқа келу" және "Хризантема мен қылыш" сияқты еңбектер американдық оқырман қауым арасында танымал болып қала бергенімен, Мид пен Бенедикт антропология ғылымына күткендей үлкен әсер етпеді. Боас Рут Бенедикттің Колумбия университетінің антропология кафедрасын басқаруын жоспарлаған еді, бірақ оны Ральф Линтон ығыстырды, ал Мидтің қызметі AMNH-дегі кеңсесімен шектелді.

Franz Boas established academic anthropology in the United States in opposition to this sort of evolutionary perspective. His approach was empirical, skeptical of overgeneralizations, and eschewed attempts to establish universal laws. For example, Boas studied immigrant children to demonstrate that biological race was not immutable, and that human conduct and behavior resulted from nurture, rather than nature. Influenced by the German tradition, Boas argued that the world was full of distinct cultures, rather than societies whose evolution could be measured by how much or how little "civilization" they had. He believed that each culture has to be studied in its particularity, and argued that cross cultural generalizations, like those made in the natural sciences, were not possible. In doing so, he fought discrimination against immigrants, blacks, and indigenous peoples of the Americas. Many American anthropologists adopted his agenda for social reform, and theories of race continue to be popular subjects for anthropologists today. The so called "Four Field Approach" has its origins in Boasian Anthropology, dividing the discipline in the four crucial and interrelated fields of sociocultural, biological, linguistic, and archaic anthropology (e. g. archaeology). Anthropology in the United States continues to be deeply influenced by the Boasian tradition, especially its emphasis on culture. Boas used his positions at Columbia University and the American Museum of Natural History to train and develop multiple generations of students. His first generation of students included Alfred Kroeber, Robert Lowie, Edward Sapir and Ruth Benedict, who each produced richly detailed studies of indigenous North American cultures. They provided a wealth of details used to attack the theory of a single evolutionary process. Kroeber and Sapir's focus on Native American languages helped establish linguistics as a truly general science and free it from its historical focus on Indo European languages. The publication of Alfred Kroeber's textbook, Anthropology, marked a turning point in American anthropology. After three decades of amassing material, Boasians felt a growing urge to generalize. This was most obvious in the 'Culture and Personality' studies carried out by younger Boasians such as Margaret Mead and Ruth Benedict. Influenced by psychoanalytic psychologists including Sigmund Freud and Carl Jung, these authors sought to understand the way that individual personalities were shaped by the wider cultural and social forces in which they grew up. Though such works as Coming of Age in Samoa and The Chrysanthemum and the Sword remain popular with the American public, Mead and Benedict never had the impact on the discipline of anthropology that some expected. Boas had planned for Ruth Benedict to succeed him as chair of Columbia's anthropology department, but she was sidelined by Ralph Linton, and Mead was limited to her offices at the AMNH.

Басқа елдер

Батыс отаршылдық державаларында (жоғарыда аталғандар) қалыптасқан антропология, Оңтүстік және Орталық Еуропа елдерінен (Италия, Грекия, және Австро-Венгрия мен Осман империясының ізбасарлары) мүлдем басқа бағытты ұстанды. Алғашқысында, Еуропадан ұйымдасу және тіл жағынан күрт ерекшеленетін, көптеген мәдениеттермен болған қарым-қатынас, мәдени салыстыруға тұрақты назар аударуға және мәдени релятивизмнің кейбір түрлеріне бейімділікке әкелді. Континенттік Еуропаның мұрагер мемлекеттерінде антропологтар көбінесе фольклоршылар мен тіл білімі мамандарымен бірігіп, ұлтшылдыққа байланысты мәдени көзқарастарды құрастырды. Бұл елдердегі этнологтар негізінен жергілікті этнолингвистикалық топтарды ажыратуға, жергілікті халықтың мәдениетін құжаттауға және түрлі білім беру нысандары арқылы (мысалы, әртүрлі мұражайлар) ұлттың тарихына дейінгі кезеңін көрсетуге ұмтылды. Бұл тұрғыда Ресей аралық позицияда болды. Бір жағынан, оның Америкадағы жағдайға ұқсас, Уралдың шығысында орналасқан, өте ерекше, өндірістік емес, көбінесе сауатсыз халықтардың кең аумағы болды. Екінші жағынан, Ресей де Орталық және Шығыс Еуропаның ұлттық (мәдени және саяси) қозғалыстарына белгілі бір деңгейде қатысты. 1917 жылғы революциядан кейін, КСРО-да және кейіннен Совет блогы елдерінде антропологтардың пікірлері, әлеуметтік эволюцияның марксистік теорияларына сәйкес болу қажеттілігімен айқын қалыптасты. Грекияда XIX ғасырдан бері "ішкі ғылым" ретінде танылатын лаография (халықтану) ғылымы болды, бірақ теориялық тұрғыдан нашар болды; алайда, Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, англо-американдық антропологтардың толқыны "сыртқы" ғылымды енгізген кезде, бұл саланың мағынасы түбірінен өзгерді. Италияда этнология және оған байланысты зерттеулердің дамуына басқа білім салаларына қарағанда аз көңіл бөлінді, бірақ бұл салаға Эрнесто Де Мартино сияқты маңызды зерттеушілер мен ойшылдар да кірді. Кейбір неміс және австриялық ғалымдар мәдени антропологияны "басқа" қоғамдарға қатысты құқықтық антропология және Батыс өркениетінің антропологиясы ретінде дамытты.

Anthropology as it emerged amongst the Western colonial powers (mentioned above) has generally taken a different path than that in the countries of southern and central Europe (Italy, Greece, and the successors to the Austro Hungarian and Ottoman empires). In the former, the encounter with multiple, distinct cultures, often very different in organization and language from those of Europe, has led to a continuing emphasis on cross cultural comparison and a receptiveness to certain kinds of cultural relativism. In the successor states of continental Europe, on the other hand, anthropologists often joined with folklorists and linguists in building cultural perspectives on nationalism. Ethnologists in these countries tended to focus on differentiating among local ethnolinguistic groups, documenting local folk culture, and representing the prehistory of what has become a nation through various forms of public education (e. g., museums of several kinds). In this scheme, Russia occupied a middle position. On the one hand, it had a large region (largely east of the Urals) of highly distinct, pre industrial, often non literate peoples, similar to the situation in the Americas. On the other hand, Russia also participated to some degree in the nationalist (cultural and political) movements of Central and Eastern Europe. After the Revolution of 1917, views expressed by anthropologists in the USSR, and later the Soviet Bloc countries, were highly shaped by the requirement to conform to Marxist theories of social evolution. In Greece, there was since the 19th century a science of the folklore called laographia (laography), in the form of "a science of the interior", although theoretically weak; but the connotation of the field deeply changed after World War II, when a wave of Anglo American anthropologists introduced a science "of the outside". In Italy, the development of ethnology and related studies did not receive as much attention as other branches of learning, but nonetheless included important researchers and thinkers like Ernesto De Martino. Some German and Austrian scholars have increased cultural anthropology as both legal anthropology regarding "other" societies and anthropology of Western civilization.

Үндістан

Азия елдері мен Үндістан сияқты бұрынғы британдық колониялар да антропологияны зерттеудің өз дәстүрлерін дамытты. Үндістанда Азия қоғамы 1784 жылдың 15 қаңтарында Калькуттада филолог сэр Уильям Джонс құрды. Бұл озық оқу орталығында антропология жеке зерттелмегенімен, Азия қоғамының ғалымдары тіл, тарих, өнер және ғылымдарды зерттеді. Үндістанда антропологияға келесі серпіліс 1881 жылы британдық әкімшілік жүргізген халық санағы операцияларымен келді. Үндістан санағының деректері мен басылымдарында көп көлемде антропологиялық ақпарат болды және алғашқы санақ комиссары сэр Х. Х. Рисли (1851–1911) 1908 жылы үнді халқының нәсілдік жіктелуін жасады. Алайда, ел тәуелсіздік алғаннан кейін Үндістан санағының басты бағыты өзгерді. Үндістанның ұлттық үкіметі елдегі экономикалық даму мен қайта құру үшін санақ жұмыстарын пайдалануға көбірек қызығушылық танытты. Үндістанда антропологияның алғашқы кәсіби журналы 1886 жылы құрылған Бомбей антропологиялық қоғамының журналы болды. Журналдың негізін қалаушы редакторы – британдық азамат, Бомбей (қазіргі Мумбай) Үкіметтік заң колледжінің заң профессоры Эдвард Тиррелл Лит. Бұл журнал 1973 жылға дейін жарық көрді. Антропология, алғашқыда этнография деп аталып, 1914 жылы өткен алғашқы Үндістан ғылым конгресінің кездесуінде бөлім ретінде енгізілді. Содан бері бұл пән Үндістан ғылым конгресіне енгізіліп келеді және Б. С. Гуха, С. С. Саркар, Н. К. Бос, Д. Н. Мажумдар, Иравати Карве, Суражит Синха, Пранаб Гангули және көптеген көрнекті ғалымдар Үндістан ғылым конгресінің антропология бөлімінде президенттік лекцияларын оқыды. Антропологияның алғашқы кафедрасы 1920 жылы Калькутта университетінде атақты Үндістан вице-канцлері сэр Асутош Мухопаджай құрды. Кейбіреуінің білімі Үндістаннан тыс жерлерде алынған атақты үнді антропологтары кафедраның негізін қалаушы оқытушылар болды. 1921 жылы Калькутта университетінде антропологияның алғашқы кафедрасында антропологияның алғашқы профессоры болған Саратчандра Митра (1863–1938), Рамапрасад Чанда (1873–1942), Харан Чандра Чакладар (1874–1958), Панчанан Митра (1892–1936), Б. С. Гуха (1894–1961), К. П. Чаттпадхая (1897–1963), Т. С. Дас (1898–1964), Н. К. Бос (1901–1972), Иравати Карве (1905–1970), Д. Сен (1909–1980), С. С. Саркар (1908–1969) және басқалар (Варриер Элвин (1902–1964) және Д. Н. Маджумдар (1903–1960) сияқты) Үндістанда антропологияның күшті эмпирикалық дәстүрін дамытты. Толыққанды көзқарасқа басымдық беру Үндістанда антропологияның ерекшелігі болды. 2021 жылы 100 жылдығын тойлаған антропологияның екінші кәсіби журналы «Адам» 1921 жылы Үндістанның ізашар антропологы Сарат Чандра Рой құрды. «Индиядағы адам» журналының бірінші томында жарияланған маңызды мақаласында Рой Үндістанда кәсіби антропологиялық зерттеулердің пайда болуын егжей-тегжейлі талқылады. Рой эволюционизм, диффузионизм және функционализм сияқты сол кездегі батыс антропологиясында дамыған негізгі теорияларды сын көзбен қарады және ежелгі үнді философтарының идеяларын батыс антропологиялық тұжырымдарымен синтездеуге жаңаша тырысты. Панчанан Митра (1892–1936), 1919–1929 және 1930–1936 жылдары Калькутта университетінде ежелгі Үндістан тарихы, мәдениеті және антропологиясының профессоры, С. С. Ройдің замандасы, үнді философиясының үнді антропологиялық дәстүрін дамыту маңыздылығы туралы осы көзқарасты қолдады. Панчанан Митра Йель университетінде оқыған алғашқы үндістердің бірі болды және Үндістан мен шетелде бірнеше антропологиялық экспедиция жүргізді. Ол Калькутта университетінің антропология кафедрасын басқарды және 1923 жылы жарық көрген «Тарихи дәуірге дейінгі Үндістан» атты алғашқы кітабымен танымал болды. Тәуелсіздікке дейінгі кезеңдегі тағы бір елеулі үнді антропологы – Бхупендранатх Датта (1880–1961), ол әйгілі индуистік қайта жаңғырушы әлеуметтік реформатор Свами Вивекананданың кіші інісі болды. Ол британдыққа қарсы күреске қосылып, Үндістанның отаршылдық үкіметі түрмеге қамауға алды. Кейін ол АҚШ-тың Браун университетінен социология бойынша магистр дәрежесін, ал 1923 жылы Германияның Гамбург университетінен антропология бойынша докторлық дәрежесін алды. Оның «Индуистік ритуализмнің диалектикасы» (1950) және «Индияның әлеуметтік саясаты» (1963) кітаптары, кейін жарық көргенімен, марксистік көзқараспен Үндістан қоғамы мен мәдениеті туралы ізашарлық еңбектер ретінде қарастырылуы мүмкін. Даттаның білімі биологиялық антропология бойынша докторлық дәрежесін алған мамандығымен шектелмеді, сонымен қатар социология, тарих, құқық, философия, статистика және әдебиет салаларын қамтыды. Оның еңбегі «Бхаратер Дития Свадхинатара Санграм» (1949), «Бхартийо Самадж Падьяти» (1958), «Амар Америкар Абхиджнята» (1933), «Байшнаб Сахитье Самаджтатта» (1945), «Банглар Итихас» (1963), «Хинду Құқығы Мұрагерлік» (1957), «Индияның жер экономикасының диалектикасы» (1952) және «Свами Вивекананда: Отаншыл Пайғамбар – зерттеу» (1954) сияқты еңбектері бар. Бірте-бірте Лакхнау, Дели, Мадрас, Пуна және Ранчи университеттері де антропологиялық зерттеулер мен оқытудың күшті дәстүрлерін дамытты. Үндістанның ең ірі мемлекеттік ұйымы – Үндістан Антропологиялық зерттеу институты (Anthropological Survey of India) доктор Б. С. Гуха құрды. Институт антропологияның толыққанды аясын қолданып, биохимия, география және тіл білімі сияқты басқа да биологиялық және әлеуметтік ғылымдармен өзара іс-қимыл жасады. Үндістанның Университеттер грант комиссиясының (UGC) 2001 жылғы баяндамасы антропологияның тәуелсіз оқыту және зерттеу пәні ретінде колониялық Үндістанда пайда болғанын көрсетті. 1960 жылға дейін елде бар болғаны тоғыз антропология кафедрасы болған. Баяндамада сондай-ақ 1960 жылдан кейін антропология кафедраларының 60 пайыздан астамы құрылғаны және олар негізінен тайпалық халқының көп шоғырланған штаттарында, атап айтатын болсақ, Шығыс және Солтүстік-Шығыс аймақтарында құрылғаны айтылды. Жаңа антропология кафедраларын ашу процесі бүгінгі күнге дейін жалғасуда. Университеттердің 90 пайыздан астамында антропология кафедраларында антропологияның барлық салаларын қамтитын біріктірілген оқу жоспары бар. Үндістанда антропологтар мен антропология тәуелсіздікке дейінгі және тәуелсіздіктен кейінгі кезеңдерде Үндістан ғылым конгресінің жылдық конференцияларында маңызды рөл атқарды. Б. С. Гуха (1938), Т. С. Дас (1941) және Н. К. Бос (1963) сияқты көрнекті секциялық президенттік лекциялар оқыды, олар пәннің барлық салаларындағы үнді және шетел антропологтарының үлесін атап өтті. Еуропамен салыстырғанда, үнді антропологтары теория құруға қарағанда, даладан деректер жинауға көбірек мән берді. Осы контексте Панджаб университетінің С. Р. К. Чопраның (1931–1984) маңызды еңбектеріне назар аудару қажет. Профессор Чопра Сивалик төбелерінен гоминидтерге дейінгі қазбаларды тапты, ол адам эволюциясының маңызды кезеңдерін көрсетеді, сондай-ақ приматтардың, соның ішінде адамдардың жамбас бұрыштарын өлшеуге арналған «пелвиметр» деп аталатын құралды жасады. 1959 жылы Үндістан Антропологиялық зерттеу институтына директор болып келген Нирмал Кумар Бос барлық зерттеушілерді Үндістанның 322 ауданының 311-ін қамтитын ауылдардың әлеуметтік-экономикалық және мәдени аспектілері туралы деректерді жинауға бағытталған мегажобаға қатыстырды. Бұл зерттеудің нәтижелері 1961 жылы «Үндістандағы шаруа өмірі: Үнділік біртүтастық пен әртүрлілік туралы зерттеу» атты жинақта жарияланды. Материалдық және идеологиялық деректердің көптігі...

Asian countries and former British colonies like India also developed their own traditions of studying anthropology. In India the Asiatic Society was established on 15 January 1784 in Kolkata by Sir William Jones, a philologist although, anthropology was not separately studied in this pioneering centre of learning in India, the scholars in Asiatic Society studied language, history, arts and the sciences. The next impetus for Anthropology in India came with the Census operations by the British administration in 1881. Indian census data and its publications included huge amount of anthropological information and the first Census Commissioner Sir H. H. Risley(1851 1911)constructed the racial classification of the Indian population in 1908. The focus of the Indian census, however changed after the independence of the country. The national government in India became more interested to employ census operations towards the economic development and reconstruction of the country. The first professional journal of anthropology in India was the Journal of the Anthropological Society of Bombay which was founded in 1886. The founding editor of the journal was Edward Tyrrell Leith, a British national and professor of Law at the Government Law College, Bombay (now Mumbai). This journal continued up to 1973. Anthropology, first under the name of Ethnography was included as a section in the first Indian Science Congress Association meeting held in 1914 and since then the subject continued to be included in the Indian Science Congress and the pioneering Indian anthropologists, like B. S. Guha,S. S. Sarkar, N. K. Bose,D. N. Majumdar, Irawati Karve, Surajit Sinha, Pranab Ganguly and many eminent scholars delivered their presidential lectures in the Anthropology section of the Indian Science Congress. The first Department of Anthropology was established at Calcutta University in 1920 by the famous Indian Vice Chancellor, Sir Asutosh Mukhopadhyay and Ananthakrishna Ayer (a pioneering Indian anthropologist) was its Head of the Department. Famous Indian anthropologists, some of them trained outside India, were the founder teachers in the Department. Saratchandra Mitra(1863 1938), who was the first
professor of Anthropology in the first department of Anthropology in India at the University of Calcutta in 1921 Ramaprasad Chanda(1873 1942), Haran Chandra Chakladar(1874 1958),} Panchanan Mitra(1892 1936), B. S. Guha(1894 1961), K. P. Chattppadhaya(1897 1963), T. C. Das(1898 1964), N. K. Bose(1901 1972), Irawati Karve (1905 1970), D. Sen (1909 1980), S. S. Sarkar(1908 1969), and many others(including Varrier Elwin(1902 1964) and D. N. Majumdar(1903 1960) developed a strong empirical tradition of Anthropology in India characterised by ethnographic fieldwork in social cultural anthropology and anthropometry in physical anthropology. The thrust on a holistic approach was the cardinal feature of anthropology in India. The second professional journal of anthropology, which has completed one hundred year in 2021 named Man in India was established by Sarat Chandra Roy,(1871–1942) a pioneering Indian anthropologist, in 1921. In his landmark article published in the first volume of Man in India Roy elaborately discussed the origin of professional anthropological research in India. Roy not only critically evaluated the major theories developed in the then western anthropology, like evolutionism, diffusionism and functionalism with much skepticism but he also made a novel attempt to synthesize the ideas of ancient Indian philosophers with western anthropological concepts. Panchanan Mitra,(1892 –1936) who was a professor of ancient Indian history,culture and anthropology during 1919 29 and 1930 36 at the University of Calcutta, and a contemporary of S. C. Roy also held similar views as regards the importance of the Indian philosophy towards the development of an Indian anthropological tradition. Panchanan Mitra was among the first Indians to study at Yale University and conducted several anthropological expeditions in India and abroad. He was the head of the department of anthropology of the University of Calcutta and is mostly known for his pioneering book, Prehistoric India, as early as 1923. Another notable Indian anthropologist of the pre independence period was Bhupendranath Datta (1880 – 1961) who was the younger brother of the famous Hindu revivalist social reformer Swami Vivekananda. He joined the anti British struggle and sent to prison by the colonial government in India, and later earned an M. A. in sociology from Brown University, USA and a PhD in anthropology from the University of Hamburg, Germany in 1923. His books Dialectics of Hindu Ritualism (1950) and Studies in Indian Social Polity (1963) although published much later, can be regarded as pioneering works on Indian society and culture from a Marxist perspective. Datta's scholarship was not limited to his specialised area in biological anthropology in which he did his doctorate but was as vast as to include sociology, history, law, philosophy, statistics and literature. Some of his remarkable books were Bharater Ditiya Swadhinatar Sangram (1949), Bharatiyo Samaj Padhyati (1958), Amar Amerikar Abhijnata (1933), Baishnab Sahitye Samajtatta (1945), Banglar Itihas (1963), Hindu Law of Inheritance (1957), Dialectics of Land Economics of India (1952) and Swami Vivekananda: Patriot Prophet—a study (1954). Gradually, universities in Lucknow, Delhi, Madras, Pune, and Ranchi also developed strong traditions of anthropological research and teaching and the largest governmental organisation, the Anthropological Survey of India was established by Dr. B. S. Guha which also began with the holistic framework of anthropology and added interdisciplinary collaborations with other biological and social sciences, like biochemistry, geography and linguistics. A report of the University Grants Commission(UGC) of India in 2001 revealed that anthropology as an independent discipline of teaching and research emerged in colonial India and before 1960 there were only nine anthropology departments in the country. The report further observed that more than 60 percent of anthropology departments were created after 1960 and they were mainly established in those states where there was higher concentration of tribal population, which included Eastern and North Eastern regions. The process of opening new departments of anthropology continues even today. In more than 90 percent of the universities anthropology departments are having an integrated course outline where all sub disciplines of anthropology are being taught. Anthropology and anthropologists in India played important roles in the Annual Conferences of the Indian Science Congress Association in pre independence and post independence periods. Notable sectional presidential lectures were delivered by B. S. Guha (1938), T. C. Das (1941), and N. K. Bose (1963) who highlighted the contributions of both Indian and foreign anthropologists in all the sub disciplines of the subject. In contrast to Europe, Indian anthropologists paid more importance to the collection of data from the field rather than on building theories. In this context the seminal contributions of S. R. K. Chopra(1931 1984) of Panjab University deserve mention. Professor Chopra discovered pre hominid fossils from the Siwalik hills, which documented the important stages of human evolution and also designed an instrument known as 'pelvimeter' for measuring angles of the pelvis in primates including humans. Nirmal Kumar Bose after joining the Anthropological Survey of India in 1959 as Director involved all researchers in a mega project to collect data on the socio economic and cultural aspects of villages covering 311 districts of India out of 322 and the results of this survey was published in a volume entitled Peasant life in India: A Study in Indian Unity and Diversity in 1961. The plethora of data on the material and ideological aspects of rural India contained in the book is one of the best works done by the anthropologists in the government department. This is a book which has tremendous contemporary policy relevance at least for three important reasons. First this book revealed with empirical information that peasant life in India cannot be improved without understanding its material diversity. Second, it showed the real value of collecting first hand information from the peasants, which should be the guiding principle behind planning and policy formulation from below, not from the top. Third, peasant life in India has an underlying cultural unity of non competitive tolerance and peaceful coexistence, which shaped the ambition and aspiration of the peasants throughout the centuries. At the end of his life N. K. Bose in his posthumous article spoke out on the role of anthropologists in nation building in unequivocal terms

An anthropologist does not merely play the part of an observer in a game of chess. He has a greater and deeper commitment, namely, that in India he has to draw a lesson from what he observes, so that he can utilize his knowledge in the attainment of the egalitarian ideal which our nation has set before itself as its goal. If he also accepts this ideal, then, with his superior analytical apparatus, and the use of comparisons and synthetic thinking, he can suggest many modifications in the ways in which the government or leaders of society are trying to bring about justice where injustice prevails today. And this is where anthropology has a very significant role to play and a heavy responsibility to bear (Bose 1974: iv). The empirical tradition of Indian anthropology was continued by the People of India project launched by the Anthropological Survey of India by its Director General Dr. K. S. Singh. The People of India project started in October 1985 and its objectives were to (i) generate a brief, descriptive anthropological profile of all the communities of India and (ii) the impact on them of change and development processes and the links that bring them together. From 1985 1992 as many as 4635 communities in all the states and union territories of India were identified and described out of the 6748 listed initially. As many as 600 scholars participated in this project, including 19 from 26 institutions. About 100 workshops and rounds of discussions were held in all the states and union territories, and in these about 3000 scholars participated. The outputs of this project have already been published under several volumes. In the post independence period the Indian anthropologists also became interested in the task of nation building, which was evident in the notable works done by T. C. Das on Bengal famine and B. S. Guha, the founder director of the Anthropological Survey of India on the social tensions among the Bengali refugees from erstwhile East Pakistan in an UNESCO project. The work of T. C. Das who was a teacher at the Department of Anthropology, Calcutta University on the Great Bengal Famine was published in 1949. This was a unique study which depicted the misery of the famine affected people of Bengal through the anthropological method of fieldwork and was published by the University of Calcutta in 1949. Much later, T. C. Das's firsthand empirical information on Bengal famine was profusely used by the Nobel Laureate economist Amartya Sen and the American historian Mark Tauger to build their own theoretical formulations on famine and Bengali society and culture under acutely critical conditions Das's another earlier study on the Purum Kuki tribe of the north east India also became well known at the national and international levels since the data presented by Das in his book The Purums: An Old Kuki tribe of Manipur published in 1945 by the Calcutta University became one of the major sources of database in the acrimonious debate on descent versus alliance theories on kinship in Anglo American Anthropology which involved mavericks like Claude Levi Strauss, George Homans, David Schneider, Rodney Needham, Floyd Lounsbury and others. The Indian anthropologists too continued their ethnographic enterprise on the Purum on behalf of the premier governmental institution of the country the Anthropological Survey of India. A team of anthropologists were sent to the field area where Das conducted his ethnographic observations during 1931 1936 and a book was published entitled Proceedings of the Symposium on Purum (Chote) Revisited in 1985 as an outcome of a symposium in which about 20 anthropologists, two educated members of the tribe participated and presented their views/papers on the Purums (Das Gupta et. al. 1985). Another important anthropological study on the social impact assessment of the resettlement of the refugees in the Anadaman islands from the then East Pakistan was done by Surajit Sinha in 1951. Resettlement of displaced people by mega development projects(dams and industries) under the five year plans was also studied by the anthropologists in the post independence period. Irawati Karve, who contributed profusely in both Physical and Social Anthropology conducted a study with Jai Nimbkar published in a book entitled A Survey of the People Displaced Through the Koyna Dam (1969) was the first of its kind on displacement caused by a big dam in India. In 1960 B. K. Roy Burman, an anthropologist appointed as Assistant Commissioner for Scheduled Castes and Scheduled Tribes, Government of India undertook an anthropological study on the problems of the tribal and other populations who were displaced by the establishment of the huge public sector steel factory at Rourkela in Orissa. On his suggestion the study of the ‘Social Processes in the Industrialization of Rourkela’ was taken up as a project for being investigated by the Census Organization. The study was carried out by a team under the leadership of Roy Burman and the results were published by him under the Monograph Series of the Census of India, 1961. It is not only the first social impact assessment research on industrialisation in India but one of the pioneering studies on development caused displacement and resettlement at the global level. The application of anthropological knowledge for the development and welfare of the tribal populations in the post independence period became a major thrust area of study for the anthropologists and notable contributions in this field were made by Verrier Elwin, Christoph von Fürer Haimendorf, L. P. Vidyarthi, B. N. Sahay, Sachchidananda, B. K. RoyBurman and others. The physical anthropologists in India have also contributed immensely not only in the study of the classification of human groups on the basis of the biological characters but also in the bio social fields of human growth,nutrition and health in the context of society and culture. The colonial ‘Physical Anthropology’ (represented by H. H. Risley and his classification of the Indian population into ‘Races’) gradually transformed into much wider ‘Human Biology’, which devoted itself to the task of building a healthy nation. The development of world anthropologies has followed different trajectories.

ХХ ғасырдағы өзгерістер

XX ғасырдың ортасында американдық антропология өз тарихын көбірек жүйелі зерттеуге кірісті. 1967 жылы Марвин Харрис "Антропологиялық теорияның қалыптасуы" деген еңбегін жариялап, антропологияның тарихи дамуына қатысты пікір таластарын тудыратын зерттеулер ұсынды, ал Джордж В. Стокинг кіші антропологиялық бағыттардың тарихи жағдайларын зерттейтін тарихи мектепті қалыптастырды.

Антропологтардың іс-әрекет жазбалары мен естеліктері

Please provide the English text you want me to translate. I need the content of the "English text" section to perform the translation. I will use the "Existing translation reference" only as a guide for terminology, prioritizing accuracy to the original English meaning.

Антропология тарихы

Серрони Лонг, Э. Л., ред. (1999) Солтүстік Америкадағы антропологиялық теория. Вестпорт: Berin & Garvey. Жүктеу.

Хэммильтон, Мишель А. (2010) Жинақтар мен наразылықтар: Оңтүстік Онтариодағы аборигендік материалдық мәдениеті. Монреаль: MQUP. Хинсли, Кертис М. және Дэвид Р. Уилкокс, ред. Чикагода есейю: 1893 жылғы әлемдік көрме және американдық антропологияның бірігуі (Небраска университетінің баспасы, 2016). xliv, 574 б. Киллан, Джеральд. (1983) Дэвид Бойл: шеберден археологқа дейін. Торонто: UTP. Редман, Сэмюэл Дж. Сүйек бөлмелері: ғылыми расизмнен мұражайлардағы адамзат тарихына дейінгі кезеңдерге дейін. Кембридж: Гарвард университетінің баспасы. 2016 ж.