Артур Моррис: Американдық тарихшы және биограф

Кіріспе

Британдық-американдық жазушы және тарихшы (1940–2019)

Артур Эдмунд Моррис (27 мамыр 1940 – 24 мамыр 2019) – АҚШ президенттерінің өмірбаяндарымен танымал болған америкалық Оңтүстік Африка жазушысы. Оның 1979 жылғы «The Rise of Theodore Roosevelt» кітабы өмірбаяны немесе автобиография саласындағы Пулитцер сыйлығына ие болды және Рузвельт туралы үш кітаптан тұратын серияның бірінші кітабы еді. Дегенмен, Моррис 1999 жылы жарық көрген «Голланд: Рональд Рейганның естеліктері» кітабындағы ойдан шығарылған элементтерді көп пайдаланғаны үшін пікір қақтығысына себеп болды.

Ерте өмір

Моррис Кенияның Найроби қаласында, Оңтүстік Африкалық ата-анасы Мей (Даулинг) мен Эрик Эдмунд Морристің ұлы ретінде дүниеге келді, Эрик Эдмунд Моррис – әуежол пилоты. Ол Кенияда британдық білім алып, содан кейін Оңтүстік Африканың Грэмстаун қаласындағы Родс университетінде музыка, өнер және әдебиетті оқыды. 1961 жылы университеттен шығып, Дурбан қаласындағы ерлер киім дүкенінің жарнама бөлімінде жұмыс істеді. Ол жобалаған және жазған көптеген буклеттер мен жарнамалар зулу халқына арналған еді, кейін ол «сөздерді тауарға айналдыру» дағдысының өзінің әдеби стилін қалыптастыруда аса құнды болғанын айтты. 1964 жылы Ұлыбританияға көшіп келгенде, концерттік пианист болу арманынан бас тартып, американдық жарнама агенттігі Foote, Cone & Belding-тің Лондондағы кеңсесінде копирайтер болып жұмыс істеді.

Мансап

Морристің "The Rise of Theodore Roosevelt" атты тұңғыш кітабы, 26-шы президенттің өмірінен құралған трилогияның бірінші томы болды және 1980 жылы Биография немесе Автобиография саласындағы Пулитцер сыйлығына және 1980 жылы Биография үшін Ұлттық кітап сыйлығына ие болды.

Голландия: Рональд Рейганның естеліктері

1981 жылы Рональд Рейган АҚШ президенті болды және «Теодор Рузвельттің өрлеуі» кітабын оқып, әсерге қалды. Орегон штатының сенаторы Марк О. Хэтфилд және Конгресс кітапханашысы Дэниел Ж. Бурстин Рейганның кеңесшілерін Морристі президенттің ресми өмірбаянын жазушы етіп тағайындауға шақырды. Моррис 1981-1983 жылдары Рейганмен бірнеше рет кездесті, бірақ Рузвельт өмірінен екінші томды жазу жұмысын тоқтатуға келіспеді. Дегенмен, 1985 жылы Моррис Рейганның зор тарихи маңызы бар тұлғаға айналғанын мойындады және Рэндом Хауспен оның ресми өмірбаянын жазу үшін 3 миллион долларлық келісімшартқа қол қойды. Ол президент пен бірінші ханыммен жеке келісімге келді, бұл оған олармен және олардың балаларымен үнемі сұхбаттасуға, сондай-ақ Ақ үйге шектеусіз кіруге мүмкіндік берді – ол әкімшіліктің үкіметтік емес бақылаушысы ретінде рұқсат алды. Бұл «қабырғадағы шыбық» мүмкіндігі Рейганның Морриске өмірбаянын редакциялық бақылаусыз жазуға рұқсат беруімен ерекшеленді. Моррис келесі он төрт жыл бойы Рейганның өмірін зерттеумен және жазумен айналысты, Вашингтонда және Санта-Моникада (Калифорния) жұмыс істеді. Ол бұрынғы президентті зейнетке шыққаннан кейін де көруді жалғастырды және Рональд Рейганның Президенттік кітапханасында оның жеке құжаттарына ерекше қол жеткізіп, көп жұмыс істеді. Оның үлкен құпиялықта дайындалған қолжазбасын Рэндом Хаустың бас редакторы Роберт Лумис өңдеді. Биографияның ұзақ дайындалуы Морристің Рейганның «өзіне деген қызығушылығының» болмауына байланысты туындаған баяндау әдісіндегі радикалды өзгерістің нәтижесі болды. Моррис 1989 жылы Виргиния университетінің Миллер қоғамдық істер орталығындағы әріптес ғалымдар тобына көңілінің қалған жайттарын айтты. Оның бұл сөздері баспасөзге таралып, Моррис өзінің тақырыбын түсінбеген деген қауесет тарады. 1999 жылы Моррис «Голланд: Рональд Рейганның естеліктері» кітабын жариялады. Бұл кітап халықаралық сенсация тудырды, өйткені ол ешқандай түсіндірме немесе кешірімсіз, ойдан шығарылған автордың туындысы ретінде ұсынылды. Рейганның өмірбаяны шынайы болғанымен және 153 беттік жазбалармен құжатталғанымен, оның авторының параллель «тарихы» – 1912 жылы Чикагода туған «Артур Эдмунд Моррис» – президенттік өмірбаянынан күткен көптеген сыншылар мен оқырмандарды ашуландырды. «Голланд» тез арада «Нью-Йорк Таймс» бестселлерлер тізімінде екінші орынға көтерілді. Бірақ оң пікірлердің аздығына және Рейганның үш баласының қолдауына қарамастан, кітапқа реакциялар көбінесе жағымсыз болды, сондықтан ол тізімнен тез түсіп қалды. Моррис көптеген сұхбаттарында кітабының ерекше баяндау формасы – Рейган ешқашан білмейтін жақын бақылаушының жазған естеліктері – әдеби құрылғы екенін түсіндірді, ол оның тақырыбының өте театрлық табиғатын көрсетеді. Рейган, деді ол, оны дәстүрлі тәсілдермен түсіндіруге тырысқан кез келген адам үшін жұмбақ болды. Көпшілікке сүйікті болған бұл адамның жақын достары болмады; көрінеу пассивті және мейірімді болғанымен, ол тоқтатылмас күш көрсетті; оның ішкі әлемі зор болғанымен, жеке мақтанышы болған жоқ. CBS телеарнасының «60 минут» бағдарламасында Моррис Лесли Сталлға: «Ол өмір сүрген ең ерекше адамдардың бірі болды. Оны айналасындағы ешкім түсінбеді. Мен сұхбат алған әрбір адам, дерлік, бірде-бір рет: «Мен оны түсіне алмадым» деді». Моррис әдеби түсінікке келгенін айтты, ол Рейганды орындаушыдан («Менің осында әлемдегі ең үлкен театрым бар», - деді президент бірде Овалдық кабинетте әзілдеп) өзінен айыруға тырысуды тоқтатқанда. «Голланд» сияқты туған актерлер тек сахнада ғана жанданады. Сондықтан оның өмірбаянын жазған адам, шын мәнінде, оның көрермені болуы керек еді, 1920 жылдардың басында «Артур Эдмунд Моррис» алғаш рет «Голланд» Рейганды білген кезден бастап, жарты ғасырдан кейін автор мен тақырыптың танысуына дейін. Моррис «Рональд Рейганның оқиғасы» [кітаптың бастапқы атауы] фильмін көруге дайын кез келген оқырман оны өмірбаянының барлық бөлшектерінде шынайы драма ретінде қабылдайды деп сенді.

In 1981, Ronald Reagan became President of the United States and was impressed by a reading of The Rise of Theodore Roosevelt. Senator Mark O. Hatfield of Oregon and Librarian of Congress Daniel J. Boorstin urged Reagan aides to appoint Morris as the president's official biographer. Morris met with Reagan on several occasions in 1981 to 1983, but was reluctant to put aside work on Theodore Rex, the second volume of his life of Roosevelt. However, in 1985 Morris recognized that Reagan had become a figure of high historical importance, and signed a $3 million contract with Random House to write his authorized biography. He reached a private agreement with the president and first lady that granted him regular interviews with them and their children, as well as unlimited access to the White House, by means of a pass that made him a non governmental observer of the administration. This "fly on the wall" privilege was made doubly unusual by Reagan's willingness to let Morris write his biography without any editorial control. Morris spent the next fourteen years researching and writing the story of Reagan's life in Washington, D. C., and Santa Monica, California. He continued to see the former president in retirement, and worked extensively in the Ronald Reagan Presidential Library, enjoying special access to Reagan's personal papers. His manuscript, prepared under conditions of great secrecy, was edited by Robert Loomis, executive editor at Random House. The biography's long gestation was the result of a radical change in narrative method, caused by Morris's frustration with what he has described as Reagan's lack of "curiosity about himself." Morris confided his frustration in 1989 to a group of fellow scholars at the University of Virginia's Miller Center of Public Affairs. His remarks were leaked to the press and gave rise to rumors that Morris did not understand his subject. In 1999, Morris published Dutch: A Memoir of Ronald Reagan. The book caused an international sensation because it was presented, without explanation or apology, as a work of nonfiction by an imaginary author. Although the story of Reagan's life was authentic and documented with 153 pages of notes, the parallel "story" of its author, one "Arthur Edmund Morris" born in Chicago in 1912, enraged many critics and readers who had been expecting a conventional presidential biography. Dutch rose quickly to No. 2 on the New York Times Best Seller list. But despite a minority of favorable reviews, and the endorsements of three of Reagan's children, reactions to it were generally so negative that it soon fell off the list. Morris explained in many interviews that his book's unique narrative form, a memoir written by a close observer of whom Reagan is never really aware, was a literary device reflecting the essentially thespian nature of his subject. Reagan, he said, was an enigma to anyone who sought to explain him by orthodox means. Widely beloved, the man had no close friends; seemingly passive and gentle, he yet exerted unstoppable force; although his id was formidable, he had no personal vanity. On CBS's 60 Minutes, Morris told Lesley Stahl:

He was truly one of the strangest men who's ever lived. Nobody around him understood him. I, every person I interviewed, almost without exception, eventually would say, "You know, I could never really figure him out." Morris said that literary comprehension came when he stopped trying to separate Reagan the performer ("I've got the biggest theatre in the world right here," the president once joked in the Oval Office) from the performance itself. Like most born actors, "Dutch" came alive only on stage. His biographer therefore had to be, in effect, his audience, right from the time when "Arthur Edmund Morris" first became aware of "Dutch" Reagan in the early 1920s, through to the actual acquaintance of author and subject half a century later. Morris believed that any reader willing to join him in watching The Ronald Reagan Story [his original title for the book] would yield to it as a drama true in every biographical detail.

Кейінгі еңбектері

2002 жылы «Голланд» жұмысынан кейін жарық көрген «Теодор Рекс» Теодор Рузвельттің президенттік кезеңінің (1901–1909) тікелей баяны болды. Моррис «ТР» тақырыбының өзін-өзі түсіндіретінін, автордың баяндауға араласуын қажет етпейтінін айтты. «Random House» баспасынан шыққан бұл кітап 2001 жылы «Los Angeles Times» кітап сыйлығының «Өмірбаян» номинациясында жеңіске жетті. Үш жыл өткен соң Моррис «Бетховен: әмбебап композитор» атты қысқа өмірбаян жариялады, ол ұлы музыканың мәнін қарапайым тілмен жеткізуге тырысты. Моррис Теодор Рузвельт трилогиясының соңғы кітабы – «Полковник Рузвельт» 2010 жылы жарық көрді. «City Journal» журналы оны «қазіргі әдебиеттегі ең жақсы өмірбаянның бірі» деп атады. 2012 жылдың қазан айында Моррис әдебиет, музыка және президенттік туралы эсселерден құралған «Бұл тірі қол және басқа да эсселер» атты автобиографиялық жинағын шығарды. «Random House» бірден оның келесі кітабы Томас Эдисонның өмірбаяны болатынын хабарлады, ол 2019 жылдың қазан айында жарық көрді.

Жеке өмір және өлім

Моррис саяхат және өнер туралы көптеген мақалалар жазды, оның еңбектері "Нью-Йоркер", "Нью-Йорк Таймс" және "Харперс" сияқты басылымдарда жарияланды. Ол әйелі, сондай-ақ өмірбаян жазушы Сильвия Жукс Морриспен бірге Нью-Йорк қаласында және Коннектикут штатының Кент аймағында тұрды, олар 1966 жылы үйленген. Оның әйелі келесі қаңтарда қайтыс болды.