Кіріспе

BBC Radio 4 таңертеңгі радио бағдарламасының бір бөлігі – «Күнінің ойы» – BBC Radio 4 арнасының «Today» бағдарламасында күнделікті жарияланатын, «жаңалықтардағы оқиғалар мен адамдар туралы діни көзқараспен ой-толғауды» ұсынатын сценарийлік бөлім. Әдетте, әр дүйсенбі және сенбі күні таңертеңгі 7:45 шамасында эфирге ұшырылады. 2 минут 45 секундқа созылатын бұл бөлім 1965-1970 жылдардағы 5 минуттық діни хабарлардың және одан бұрын, 1939 жылдың желтоқсанынан бастап BBC Home Service арнасында аптасына бес рет, бастапқыда сағат 7:30-да, кейін 7:47-ге ауыстырылған «Lift Up Your Hearts» бағдарламасының жалғасы. Бұл бөлімді көбінесе діни қызметпен айналысатын адамдар жеткізеді; олардың көпшілігі – христиан ойшылдары, бірақ иудаизм, ислам, буддизм, сикхизм және джайнизм сияқты басқа діндердің өкілдері де «Күнінің ойы» бөлімінде сөз сөйлеген жағдайлар жетерлік. Бұл бөлімге үлкен үлес қоскан тұлғалардың арасында Роуэн Уильямс (Кентербери архиепискобы), Папа Бенедикт XVI және Франциск есімдері бар. Ұлыбритания раввиндерінен Біріккен синагогалар қозғалысының бас раввині Джонатан Лорд Сакс және Прогрессивті иудаизмнің әлемдік одағының өкілі Лайонель Блюді атауға болады. Сондай-ақ, Энн Аткинс, Джон Л. Белл (Иона қауымы), Ридиан Брук, Том Батлер (Саутварк епископы), доктор Элейн Сторки (философ және теолог), канон Джайлс Фрейзер (Инклюзивтік шіркеудің негізін қалаушысы), Пентрегарттың Ричард Лорд Харрисі, Джеймс Джонс (Ливерпуль епископы), Мона Сиддики (мусульман профессоры), Майкл Баннер (этикалық), Уимблдонның Индаржит Лорд Сингх (сикх парламентарийі), Джасвир Сингх және канон Анжела Тилби де үлес қосты.

Формат

"Күннің ойлары" үлесі көбінесе бір жақсы форматты ұстанады: олар қазіргі заманғы қоғамдық мәселелерден басталады, бұл мәселелер жаңалықтардан, спорттан, өнерден, ғылымнан немесе қоғамдық өмірдің басқа да салаларынан туындауы мүмкін. Христиандық Ekklesia ой-саналы тобының баяндамасында, тақырыптық бастама мен рухани толғаныс арасындағы байланыс әдетте мынадай формалардың бірін алады деп айтылған: Бағытты байланыс: үлескер теологиялық мазмұнды аталған мәселеге түсініктеме беру үшін пайдаланады. Медитативтік байланыс: автор қазіргі заманғы мәселеден рухани мәселеге ойға шолу тудыратын, бірақ бастапқы мәселе туралы моральдық үкім беруге тырыспайтын жолмен көшеді. Байланыссыз: мұндай жағдай әдетте, егер үлескер тікелей рухани немесе діни тақырыпты таңдаса туындайды. Кейбір "Күннің ойлары" үлесі ашық түрде жақтаушылыққа ұмтылса, ал кейбіреулері жекелей, ал тағы басқалары өз діндерінен өзге діндерді мақтаған үлескерлермен дінаралық қарым-қатынас жасайды. Бағдарламаға қатысушы христиан Лесли Гриффитс сенімнің "Күннің ойларына" үлес қосудағы рөлі туралы өз пікірін былайша жеткізді: "Мен христианмын және менің христиандығымның мәні менің толғанысқа ұмтылатын көзқарасымды анықтайды, бірақ ол тақырыптың өзі емес, көзқарас. Мен христиандық туралы сөйлегім келмейді, мен христиан ретінде жаңалықтар туралы сөйлегім келеді". BBC дебаттардан кейін Морристі бірнеше айға үлескерлер тізімінен шығарды. 1979 жылы Лейборист партиясының депутаты Тони Бенннің эфирі кешіктірілді. Бенн BBC-ді эфирді кешіктіргені үшін сынап, баспасөзге цензураға ұшырағанын мәлімдеді. Кейін консерватор депутаты Род Бойсоннан да "Күннің ойлары" бағдарламасы үшін сценарий дайындау сұралғаны, бірақ ол оны жасай алмағаны белгілі болды. Беннді емес, Бойсонды таратуда жақпарушылыққа ұшырамас үшін, олар Бенннің эфирін саяси конференциялар маусымынан кейінге шегерді. 1996 жылы жазушы Энн Аткинс өзінің уақытын пайдаланып, "гомофобия кінәлі нәрсе" екенін айтты, бірақ Англия шіркеуі гомосексуалдарға тым төзімді келеді деп мәлімдеді. Ол Саутварк соборындағы лесбиянкалар мен гейлердің христиандық қозғалысының 20 жылдығына арналған қызметті "20 жылдық гомосексуалдық қатынастарды тойлау" деп айыптады және шіркеудің "күнәні айыптау міндетін орындамай отырғанын" және "әлдебір зинақорлардың христиандық бірлестігі пайда болады" деп атап өтті. Англия шіркеуі Аткинстің пікіріне қарсы болды, әсіресе шіркеуде гомосексуализмге төзімділік артуы дін қызметкері болуға ұмтылған адамдардың азаюына себеп болды деген ұсынысқа. BBC көптеген тыңдаушылардан шағымдар түскенін хабарлады.

Папа Бенедикт XVI

Ватикан мен BBC арасындағы бірнеше айлық келіссөздерден кейін, Папа Бенедикт XVI "Ұлыбритания үшін арнайы Рождестволық үндеу" жазды, ол 2010 жылдың 24 желтоқсанында "Күннің ойы" бағдарламасында берілді. Бұл үндеу Папаның осы жылдың басында Ұлыбританияға жасаған сапарынан кейін жарық көрді. Ол Британияны жақсы көретінін айтып, тыңдаушыларды Исаның тууы туралы ойлануға шақырды. Ұлттық секулярлық қоғам BBC-ді Папаға католик шіркеуінің балаларға қатысты жыныстық зорлық-зомбылық жасауының тарихын "әдемілеуге" мүмкіндік бергені үшін сынады. Биолог және атеист профессор Ричард Доукинс The Guardian газетінің Comment is Free веб-беттерінде бұл үндеуді "күшсіз, сәл ғана қызығушылық тудыратын" деп бағалады.

Басқа нұсқалар мен бейімделулер

Radio 4-тің "Күннің ойлары" форматы BBC-дің басқа арналарына, әсіресе жергілікті радиоға көшірілді. Мысалы, BBC Radio Suffolk-тің таңертеңгі бағдарламасында шамамен сағат 7:30-да "Күннің ойлары" тақырыбында сөз кетеді. Suffolk бағдарламасы ұлттық эфирден тек 1 минут 45 секундқа созылуымен ерекшеленеді. Тағы бір айырмашылық – бұл бағдарлама әртүрлі діни көзқарастарды қамтиды, тіпті тұрақты түрде пұтқа табынушы спикерлер де бар, бұл станцияның туған қаласы Ипсвичтегі дінаралық қозғалыстың күшті екенін көрсетеді. (Suffolk Interfaith Resource-қа қараңыз.) BBC Radio Leicester-де де күн сайын "Күннің ойлары" бөлімі бар (Suffolk Daily thought for the day қараңыз), ол алдын ала жазылып, сағат 6:45-те эфирге шығарылады. Жексенбі күні таңертең аптаның үздіктері қайтадан эфирге ұсынылады. Спикерлер христиан шіркеулерінің кең спектрінен шақырылады, сондай-ақ мұсылман, индуист, буддист, гуманист және кейде джайнист қауымдастықтарынан да өкілдер бар. Бірақ мұнда спикерлердің эфир уақыты 90 секундқа ғана шектеледі, көптеген адамдар бұл тым қысқа деп санайды. BBC Radio 2 радиостанциясы апта ішінде таңертең "Азаматтық ойға үзіліс" деп аталатын ұқсас бағдарлама береді.

Сын

2002 жылы 102 адам Британ гуманистік қауымдастығы, Ұлттық зайырлы қоғам және Рационалистік баспасөз қауымдастығы дайындаған BBC әкімдеріне хатқа қол қойды. Бұл хат, эфир уақыты тек діни көзқарастарға ғана бөлінгенін көрсетіп, наразылық білдірді. Нәтижесінде, Оксфорд университетінің профессоры Ричард Доукинске атеисттік тұрғыдан ой толғау үшін екі жарым минут берілді, бірақ бұл «Күннің ойы» рубрикасында көрсетілмеді. BBC World Service арнасының «Тек ойлау үшін үзіліс» атты ұқсас бағдарламасының редакторлары зайырлы үлес енгізу мәселесінде соншалықты қатаң болған жоқ. 1997–2002 жылдар аралығында Буш Хаусында Кристофер Темплтон, Николас Уолтер және Энтони Грей қатысқан 26 бес минуттық зайырлы ойлар жазылды. Бірақ BBC бұл бағдарламаны мүлдем зайырлы жаңалықтар бағдарламасының аясындағы сенімді көзқарасқа арналған ерекше мүмкіндік ретінде сақтап қалғысы келгенін мәлімдеді. Соңғы рет 2002 жылы BBC World Service үшін зайырлы «Тек ойлау үшін үзіліс» жазылды. 2013 жылы Бокс күні унитариандық пастор Эндрю Пакула, Дүниежүзілік желінің авторы және өзі де унитарий болған қонақ редактор сэр Тим Бернерс-Лидің өтініші бойынша «Күннің баламалы ойы» бағдарламасын ұсынды. Бернерс-Ли Пакуланың «Күннің ойы» бағдарламасында өз ойларын жеткізуін қалаған, бірақ BBC басшылығы Пакула өзін атеист деп жариялағандықтан, бұл орынға лайық емес екенін мәлімдеді. Оның орнына оған хабарын бір сағат бұрын жеткізуге рұқсат берілді, ал «Күннің ойы» бағдарламасында теист унитариандық пастор сөз сөйледі. Пакула өз хабарында Рождествоның мәніне қатысты ойларын білдірді. «Бүгінгі таң» бағдарламасының жүргізушісі Мишаль Хусейнмен болған қысқа сұхбатта Пакула: «BBC «діні жоқ» адамдарға «Күннің ойы» бағдарламасын жүргізуге рұқсат бермейді дейді, бірақ «діні жоқ» дегеніміз не? Міне, мен дін қызметкерімін, қауымды басқарып, бейбітшілік пен сүйіспеншілік туралы айтамын, бірақ өзімді атеист деп жариялағаным үшін мені дінсіз деп есептейді» деді. Осы дау туралы Ұлыбританияның The Guardian, The Independent және Daily Telegraph сияқты жетекші газеттері, сондай-ақ алыс Австралияда да жарияланды. 2007 жылдан бері Platitude of the Day веб-сайты «Күннің ойына» күнделікті әзілді, сынға толы жауап ұсынады.