Үндістандағы кәсіби одақтар тарихы

Кіріспе

Үндістандағы кәсіподақтар

Бүкіл Үндістан Кәсіподақтар Конгресі (AITUC) – Үндістандағы ең көне кәсіподақ федерациясы. Ол Үндістан Коммунистік партиясымен байланысты. Еңбек министрлігінің алдын ала статистикасына сәйкес, 2013 жылы AITUC мүшелерінің саны 14,2 миллионға жеткен. Ол 31 қазан 1920 жылы Лала Ладжпат Рай басшылығымен құрылды, ол оның алғашқы президенті болды. Лала Ладжпат Рай, Джозеф Баптиста, Н. М. Джоши, Диван Чаман Лалл және басқа да бірнеше адамдар Бомбей қаласында оны құрды. 1945 жылға дейін кәсіподақтар партиялық принцип бойынша ұйымдасқанға дейін, ол Үндістандағы басты кәсіподақ ұйымы болды. Содан бері ол Үндістан Коммунистік партиясымен байланыста. AITUC-ты Ұлттық президент Рамендра Кумар және Бас хатшы Амаржит Каур басқаратын орган басқарады, екеуі де Үндістан Коммунистік партиясымен байланысты саясаткерлер. "Trade Union Record" – AITUC-тің екі аптада жарық көретін журналы. AITUC – Дүниежүзілік Кәсіподақтар Федерациясының негізін қалаушы мүшесі. Бүгінде оның құжаттары Делидегі Тиен Мурти үйінде орналасқан Неру мемориалдық мұражай және кітапханасының мұрағатында сақтаулы.

Өмірбаян

Қуғын-сүргін мен қанаушылыққа қарсы күрес 19 ғасырдың екінші жартысына, Үндістанда британдық тәуелділік кезінде кездейсоқ жұмысшы табының пайда болуымен байланысты. Өзін-өзі қамтамасыз ететін ауыл шаруашылығы жаңа құрылымдарсыз құлап, кедей шаруалар мен жерсіз жұмыс күшінің пайда болуына әкелді. Арзан өнеркәсіптік тауарлардың шарықталуы миллиондаған қолөнершілерді, инешілерді, тоқымашыларды, шеберлерді, балқытушыларды, металлургтерді, керамикашыларды және т.б. ауыл шаруашылығымен айналысудан айырды, олар да жерсіз жұмысшыларға айналды. Бұл 1850 жылдан 1890 жылға дейінгі кезеңде Үндістанда кең таралған ашаршылықтарға соқтырып, ондаған мың адамның қаза болуына және миллиондаған адамның тіршілікке кепілдігінен айырылуына себеп болды. Кедейленген халықтың, қираған шаруалардың ашуы көтеріліске ұласты, бірақ билеушілер тарапынан басылып, бірнеше қозғалыстарға әкелді. Осы жағдай 1857 жылғы князьдік штаттар мен қара халықтың британдық биліктің қанаушылық саясатына қарсы көтерілісіне көмектесті. Осы уақытқа дейін жұмысшылар кәсіподақтарды білмеді, олар өте қанаушылық еңбек жағдайлары мен төмен жалақыға ден қойды. Олар жұмыс берушілердің қысымына қарсы тұру үшін әлеуметтік касталық негізде құрылған "джамааттар" құрды. Бұл жұмысшылардың ұйымдасуының бастамасы болды, бірақ бұл кәсіподақтар емес еді. 1905 жылдан бастап жұмысшы табының әрекеттерінде айқын прогресс байқалды және ол елдегі азаттық күрестің күшеюімен қатар қатар жүрді. Бомбей қаласында жұмыс уақытын ұзартуға қарсы ереуіл өтті. Калькуттадағы баспахана жұмысшылары да жұмыстан бас тартты. Бұл кезеңдегі тағы бір маңызды оқиға – 1908 жылдың 24-28 шілдесінде Бомбейдің өнеркәсіп жұмысшыларының азаттық күрескері Бал Гангадхар Тилкіге алты жылға бас бостандығынан айыру үкіміне наразылық білдіріп ереуіл жасауы болды. Жұмысшылар мен британдық билеушілердің полициясы мен әскері арасында көшеде қақтығыстар болды. Ленин бұл ереуіл туралы: "Үндістан пролетариаты бұқаралық, саналы және саяси күрес жүргізуге жеткілікті деңгейде жетілген, сондықтан Үндістанда ағылшын-орыс әдістеріне орын жоқ" деп жазды. Сондай-ақ, 1881 жылы қабылданған "Фабрика туралы" заңның, Үндістандағы жергілікті өндірістің арзан еңбек және ұзақ жұмыс уақыты есебінен британдық компаниялармен бәсекелесуге мүмкіндік бергенін атап өткен жөн. Бірақ ол тек шетелдік өнеркәсіптік тауарлармен бәсекелесетін салаларға ғана қатысты. Ол бірнеше жылдың ішінде бірнеше рет өзгертілді. Жұмыс уақыты мен апталық демалыс жағынан ол тиімді болғанымен, жалақы мен еңбек жағдайлары аянышты күйде қала берді. Маусымдық өндірісте ешқандай өзгеріс болған жоқ, себебі ол британдық өнеркәсіптің бәсекеге қабілеттілігіне әсер етпеді. 1917 жылы Ресейде болған Қазан төңкерісі Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Үндістанның еңбек қозғалысына үлкен серпін берді, өйткені жұмысшы табы мен шаруалар адамзат тарихында алғаш рет билікті өз қолына алды. 1918 жылы Бомбейдің мақта зауыттарында үлкен ереуіл басталды және ол 1919 жылдың қаңтарына қарай басқа аймақтарға таралып, 125 000 жұмысшы қатысты. Роулат заңына қарсы ереуіл ұлттық күреске үлкен әсер етті. 1920 жылдың бірінші жартысында 1500000 жұмысшы қатысқан 200 ереуіл болды. Олар 10 сағаттық жұмыс күні мен қымбатшылыққа байланысты үстемеақы талап етті. 1920 жылдың шілдесінен желтоқсанына дейінгі 97 ереуілдің тек 31-і ғана сәтсіз аяқталды. Қалған жағдайларда белгілі бір дәрежеде табысқа қол жеткізілді. Осы батыл аяда 1920 жылдың 16 шілдесінде Бомбей қаласында өткен конгресте "Бомбей қаласында Бүкіл Үндістан кәсіподақ конгресін өткізу" туралы шешім қабылданды. 500 мүшеден тұратын қабылдау комитеті құрылды, оның төрағасы Жозеф Баптиста болды.

The beginning of the labour upsurge against oppression and exploitation goes back to the second half of 19th century, with the emergence of class of casual general labour during British Raj in India. The self sufficient Village economy was shattered with no new structures in place, creating impoverished peasantry and landless labour force. The dumping of cheap industrial goods resulting in millions of artisans, spinners, weavers, craftsmen, smelters, smiths, potters, etc., who could no more live on agriculture also turned into landless labourers. This led to widespread famines in India through the period from 1850 to 1890 resulting in deaths of several lakhs and also reducing millions as beggars. The anguish of impoverished masses, ruined peasantry was up in revolt which resulted in several movements even though crushed by the rulers. This background did help the 1857 revolt by princely states and the common masses against the disempowering policies of British rule. Till this time trade unionism was not known to workers, they were reacting to extreme exploitative working conditions and very low wages. They formed themselves as 'jamaats' which were based more on social caste basis in order to fight back oppression of employers. This was beginning of organization by the workers even though not the trade unions in essence. From 1905 onwards there was notable advance in the working class actions and it was more and more closing its ranks with the advance of freedom struggle in the country. A strike took place in Bombay against extension of working hours. The printing press workers in Calcutta also struck work. Another great event of the period was strike by industrial workers of Bombay from July 24 to 28, 1908, in protest against the pronouncement of judgment sentencing six years imprisonment to freedom fighter Bal Gangadhar Tilak. There were street fights between workers and police and military of British rulers. Lenin wrote about this strike, "The Indian proletariat has already matured sufficiently to wage a mass struggle, class conscious and political, and that being the case, Anglo Russian methods in India are played out". This also needs mention here that the Factory Act established in 1881, was promulgated in the background of competition being provided to British Companies by goods produced in India due to availability of cheap labour and long working hours. Even then it was only for the industry where competition to foreign industrial goods was posed. It was amended several times within a short period of few years. It was blessing in disguise as regards working hours and weekly holiday etc. but the wages and working conditions continued to be pathetic. In seasonal industry no changes were brought about as it did not impact the competitiveness to British Industry. The October Revolution in 1917 in Russia during First World War was a great impetus for Indian labour movement as the working class along with peasantry captured power first time in the history of mankind. In 1918 great strike in cotton mills of Bombay started and soon it spread to other areas with 1,25,000 workers participating by January 1919. The strike against Rowlatt Act had great impact on the national struggle itself. In the first half of 1920, there were 200 strikes involving 15 lakh workers. The demands were for 10 hrs working and dearness allowance. Out of 97 strikes during July to December 1920, only 31 ended in failure. In all other cases there were successes to some extent. It was in this heroic background that the preparations began on July 16, 1920, when a convention was held in Bombay which decided "to hold All India Trade Union Congress in Bombay". A reception committee with 500 members with Joseph Baptista as chairperson was formed.

Құрылу

Құрылтай конференциясы 1920 жылғы 31 қазанда Бомбей қаласындағы Империя театрында Лала Ладжпат Рай төрағалық етуімен басталды. Оған бүкіл Үндістаннан келген 64 кәсіподақтың 101 делегаты, жалпы мүше саны 140 854 адам қатысты. Мотилал Неру, М. А. Джинна, Энни Бесант, В. Дж. Патель, Б. П. Вадия, Джозеф Баптиста, Лалубхай Самалдас, Джамнадас, Дварка Дас, Б. В. Вадия, Р. Р. Карандикар, полковник Дж. С. Веджвуд сияқты түрлі саяси көзқарастағы саяси лидерлер де қатысты. Британдық кәсіподақтар конгресі дос делегациясы ретінде қатысты. Конференцияға қатыса алмаған 43 кәсіподақ өздерінің қолдауын білдіріп, толық ынтымақтастығын жеткізді. Бірнеше мемлекеттік қызметкерлердің кәсіподақтары қатысудан бас тартты. Ахмадебад Еңбек қауымдастығы алты кәсіподақтан және 16 450 мүшеден тұрады, бастапқыда жұмыс берушілердің демеушілігімен дербес ұйым ретінде жұмыс істеді. Лала Ладжпат Рай Бомбей қаласында 10 000 жұмысшыдан тұратын шеруді жетекшілік етті. Лала Ладжпат Рай: «Қазіргі уақыттағы ең маңызды қажеттілігіміз – ұйымдасу, науқан жүргізу және білім беру. Біз жұмысшыларды ұйымдастырып, оларды кластық санаға жеткізіп, оларды мемлекеттің мүддесі мен жолдары туралы біліммен қаруландыруымыз керек» деді. Ол сондай-ақ еңбектің «қазіргі таңда халықаралық факторға айналғанын және әлемдегі әр адамның өмірі бір-бірімен байланысқа енгенін» атап өтті. «Азия жұмысшылары ұйымдастырылып, халықаралық жазылымға қосылмаса, құтқарылу жоқ». Лала Ладжпат Рай төрағалық еткен алғашқы конференцияда Диван Чаман Лал бас хатшы болып тағайындалды. Кейін Пт. Джавахар Лал Неру, Нетажи Субхаш Чандра Бос, В. В. Гири, Сароджини Найду, С. Р. Дас және азаттық күресінің басқа да саяси лидерлері AITUC-тің келесі конференциялары мен жұмысына қатысып, оның жұмысына үлкен серпін берді. AITUC 1921 жылы Жхарияда өткен екінші сессиясында Конгресс 1929 жылы осындай қаулыны қабылдамас бұрын сегіз жыл бұрын «Сварадж» (Британдық үстемдіктен толық тәуелсіздік) туралы қаулы қабылдады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін AITUC Лондон қаласында өткен конференцияда 204 делегат пен бақылаушылармен әлемнің барлық бөліктерінен 670 миллион жұмысшыны білдіретін Дүниежүзілік кәсіподақтар федерациясының (WFTU) құрылуында маңызды рөл атқарды. AITUC-тің өкілдері С. А. Данге, Р. А. Кхедгикар және Судхиндра Праманик болды. Бұл конференцияда жұмысшылар хартасы қабылданды.

The founding conference began on October 31, 1920, in Empire Theatre Bombay with Lala Lajpat Rai as the founding President in which 101 delegates from 64 unions with a membership of 1,40,854 from all over India participated with presence of political leaders of various shades of opinions such as Motilal Nehru, M. A. Jinnah, Annie Besant, V. J. Patel, B. P. Wadia, Joseph Baptista, Lalubhai Samaldas, Jamnadas, Dwarka Das, B W Wadia, R R Karandikar, Col. J. C. Wedgwood. British Trade Union Congress attended as fraternal delegate. 43 other unions which could not join the conference expressed sympathy and full support. A few unions of government servants kept themselves aloof. The Ahmedabad Labour Association with six unions and 16,450 members right from the start functioned as separate organization under the patronage of employers. Lala Lajpat Rai led a procession of 10,000 workers in the city of Bombay. Lala Lajpat Rai had declared "for the present, our greatest need is to organise, agitate and educate. We must organise our workers, make them class conscious and educate them in the ways and interest of the commonwealth". He also observed that labour "today had become an international factor and everyone's life all over the world had become interlinked. There would be no salvation until and unless the workers of Asia were organised and internationally affiliated". In this first conference with Lala Lajpat Rai as president, Deewan Chaman Lal was the general secretary. Later on Pt. Jawahar Lal Nehru, Netaji Subhash Chandra Bose, V. V. Giri, Sarojini Naidu, C. R. Das and several of other political leaders of the freedom struggle were associated with subsequent conferences and work of AITUC giving impetus to the work. AITUC in its second session in 1921 in Jharia had adopted a resolution of Swaraj (Complete independence from British rule), almost eight years before the Congress adopted such resolution in 1929. In the aftermath of second World War the AITUC played significant role in the foundation of World Federation of Trade Unions (WFTU), in the conference held in London with 204 delegates and observers representing 670 million workers from all parts of the world. AITUC was represented by S. A. Dange, R. A. Khedgikar and Sudhindra Pramanik. This conference adopted workers charter.

Ұлттық конференциялар

Жоқ. Күндер, орын Бас хатшы Төраға 1 31 қазан 1920 Бомбей V. М. Павар Лала Ладжпат Раи 2 30 қараша – 2 желтоқсан 1921 Жарья Диван Чаман Лалл Жозеф Баптиста 3 24–26 наурыз 1923 Лахор Читтаранжан Дас 4 30–31 наурыз 1924 Калькутта Ф. Ж. Гинвалди. Р. Тенгди Е. Н. С. Сен 5 14–15 ақпан 1925 Бомбей Нараян Малхар Жоши Чарльз Фриер Эндрюс Ф. Ж. Ғинвала 6 9–10 қаңтар 1926 Мадрас Нараян Малхар Жоши Рай Сахиб С. Прасад 7 12–13 наурыз 1927 Дели Диван Чаман Лалл 8 26–28 қараша 1927 Канпур Чарльз Фриер Эндрюс 9 18–20 желтоқсан 1928 Жарья Жавахарлал Неру 10 28 қараша – 1 желтоқсан 1929 Нагпур С. В. Дешпанде Субхас Чандра Бос 11 4–7 шілде 1931 Калькутта Мукундлал Сиркар Рамчандра Сахарам Руикар 12 10–12 қыркүйек 1932 Мадрас Г. Л. Ханделькар 13 23–24 желтоқсан 1933 Канпур Шибнат Банерджи Харихарнат Шастри 14 19–21 сәуір 1935 Калькутта Р. А. Кедгикар Рамчандра Сахарам Руикар 15 17–18 мамыр 1936 Бомбей Манибен Кара Шибнатх Банерджи 16 1–7 қаңтар 1938 Дели Банким Кр. Мұхержі Сүреш Чандра Банержі 17 17 сәуір 1938 Нагпур Б. Р. Бахале 18 28–30 қыркүйек 1940 Бомбей Нараян Малхар Жоши В. Р. Калаппа 19 8–9 ақпан 1942 Канпур В. В. Гири 20 1–4 мамыр 1943 Нагпур Шрипад Амрит Данге 21 18–23 қаңтар 1945 Мадрас Мринал Канти Бос 22 13–19 ақпан 1947 Калькутта Шрипад Амрит Данге 23 27–30 мамыр 1949 Бомбей 24 27–30 мамыр 1954 Калькутта Шрипад Амрит Данге Венгал Чаккарай Четтиар 25 25–29 желтоқсан 1957 Ернакулам Сантрам Савларам Мираджкар 26 6–12 қаңтар 1961 Коимбатор 27 16–22 мамыр 1966 Бомбей 28 28 қаңтар – 1 ақпан 1970 Гунтур 29 30 қаңтар – 4 ақпан 1973 Калькутта Р. Сен 30 13–17 қазан 1976 Жамшедпур К. Г. Шривастава Шрипад Амрит Данге 31 26–31 қазан 1980 Вишапаттанам Индражит Гупта 32 15–20 желтоқсан 1983 Бангалор Чатуранан Мишра 33 15–20 желтоқсан 1986 Вадодара 34 7–12 тамыз 1990 Мадрас Хоми Фрамрозе Даджи М. С. Кришнан 35 11–15 наурыз 1994 Патна Арденду Бусан Бардан 36 16–20 қазан 1997 Амритар К. Л. Махендра Дж. Читаранжан 37 19–23 желтоқсан 2001 Гидарабад Гурудас Дасгупта 38 26–30 қараша 2005 Дели Промоде Гогой 39 29 қараша – 5 желтоқсан 2008 Тіруваннатпурам 40 27–30 қараша 2012 Мұмбай Рамендра Кумар 41 25–28 ақпан 2016 Коимбатор mid 11 желтоқсан 2017 Ранчи Амарджит Каур 42 16–20 желтоқсан 2022 Алаппужа

+No. DatesVenueGeneral SecretaryPresident1st31 Oct, 1920BombayV. M. PawarLala Lajpat Rai2nd30 Nov 2 Dec 1921JhariaDiwan Chaman LallJoseph Baptista3rd24 26 March 1923LahoreChittaranjan Das4th30 31 March 1924CalcuttaF. J. GinwalaD. R. ThengdiE. N. C. Sen5th14 15 Feb, 1925BombayNarayan Malhar JoshiCharles Freer AndrewsF. J. Ginwala6th9 10 Jan, 1926MadrasNarayan Malhar JoshiRai SahibC. Prasad7th12 13 March 1927DelhiDiwan Chaman Lall8th26 28 Nov, 1927KanpurCharles Freer Andrews9th18 20 Dec, 1928JhariaJawaharlal Nehru10th28 Nov 1 Dec, 1929NagpurS. V. DeshpandeSubhas Chandra Bose11th4 7 July 1931CalcuttaMukundlal SircarRamchandra Sakharam Ruikar12th10 12 Sept, 1932MadrasG. L. Khandelkar13th23 24 Dec, 1933KanpurSibnath BanerjeeHariharnath Shastri14th19 21 Apr, 1935CalcuttaR. A. KhedgikarRamchandra Sakharam Ruikar15th17 18 May 1936BombayManiben KaraSibnath Banerjee16th1 7 Jan, 1938DelhiBankim Kr. MukherjeeSuresh Chandra Banerjee17th17 Apr, 1938NagpurB. R. Bakhale18th28 30 Sept 1940BombayNarayan Malhar JoshiV. R. Kalappa19th8 9 Feb, 1942KanpurV. V. Giri20th1 4 May 1943NagpurShripad Amrit Dange21st18 23 Jan, 1945MadrasMrinal Kanti Bose22nd13 19 Feb, 1947CalcuttaShripad Amrit Dange23rd27 30 May 1949Bombay24th27 30 May 1954CalcuttaShripad Amrit DangeVengal Chakkarai Chettiar25th25 29 Dec, 1957ErnakulamSantaram Savlaram Mirajkar26th6 12 Jan, 1961Coimbatore27th16 22 May 1966Bombay28th28 Jan 1 Feb, 1970Guntur29th30 Jan 4 Feb, 1973CalcuttaRanen Sen30th13 17 Oct, 1976JamshedpurK. G. SrivastavaShripad Amrit Dange31st26 31 Oct, 1980VisakhapatnamIndrajit Gupta32nd15 20 Dec, 1983BangaloreChaturanan Mishra33rd15 20 Dec, 1986Vadodara34th7 12 Aug, 1990MadrasHomi Framroze DajiM. S. Krishnan35th11 15 March 1994PatnaArdhendu Bhusan Bardhan36th16 20 Oct, 1997AmritsarK. L. MahendraJ. Chitharanjan37th19 23 Dec, 2001HyderabadGurudas Dasgupta38th26 30 Nov, 2005DelhiPromode Gogoi39th29 Nov 5 Dec, 2008Thiruvananthapuram40th27 30 Nov, 2012MumbaiRamendra Kumar41st25 28 Feb, 2016Coimbatoremid11 Dec, 2017RanchiAmarjeet Kaur42nd16 20 Dec, 2022Alappuzha