Кіріспе
Фра Мауро картасы – 1450 жылы итальяндық (Венециялық) картограф Фра Мауро жасаған әлем картасы, ол «Ортағасырлық картографияның ең ұлы ескерткіші» деп есептеледі. Бұл – екі метрден астам өлшемді, ағаштан жасалған жақтауға орнатылған, пергаментке салынған дөңгелек плансфера. Азия, Үнді мұхиты, Африка, Еуропа және Атлант мұхитын қамтитын карта оңтүстікке бағдарланған. Карта әдетте Италияның Венеция қаласындағы Biblioteca Nazionale Marciana-да көрсетіледі. Фра Мауроның әлем картасы – маңызды картографиялық жұмыс. Оны жасауға бірнеше жыл кетті және өндірісі өте қымбат болды. Картада жүздеген егжей-тегжейлі суреттер мен 3000-нан астам сипаттамалық мәтіндер бар. Бұл сол уақытқа дейін жасалған әлемнің ең толық және дәл бейнесі болды. Сондықтан Фра Мауро картасы картография тарихындағы ең маңызды туындылардың бірі саналады. Джерри Броттонның сөзінше, ол «Библиялық географиялық оқуды көрсететін ерте ортағасырлық әлем карталарының аяқталуының басталуын» білдірді. Ол діни немесе дәстүрлі сенімдерден гөрі дәлдікті басты орынға қойып, дәстүрден бас тартып, мысалы, Иерусалимді әлемнің ортасына қоймады және Библиядағы жұмақтың физикалық орнын көрсетпеді. Картаның авторы Фра Мауро – Венецияның жанындағы Мурано аралынан шыққан Камалдоле монахы. Ол бухгалтер және кәсіби картограф ретінде жұмыс істеді. Карта сол кездегі ең ірі теңізші елдердің бірі – Венеция мен Португалияның билеушілері үшін жасалды.
The Fra Mauro map is a map of the world made around 1450 by the Italian (Venetian) cartographer Fra Mauro, which is “considered the greatest memorial of medieval cartography." It is a circular planisphere drawn on parchment and set in a wooden frame that measures over two by two meters. Including Asia, the Indian Ocean, Africa, Europe, and the Atlantic, it is orientated with south at the top. The map is usually on display in the Biblioteca Nazionale Marciana in Venice in Italy. The Fra Mauro world map is a major cartographical work. It took several years to complete and was very expensive to produce. The map contains hundreds of detailed illustrations and more than 3000 descriptive texts. It was the most detailed and accurate representation of the world that had been produced up until that time. As such, the Fra Mauro map is considered one of the most important works in the history of cartography. According to Jerry Brotton, it marked "the beginning of the end of early medieval mappae mundi that reflected biblical geographical teaching." It placed accuracy ahead of religious or traditional beliefs, breaking with tradition, for example, by not placing Jerusalem at the center of the world and not showing a physical location for the biblical Paradise. The maker of the map, Fra Mauro, was a Camaldolese monk from the island of Murano near Venice. He was employed as an accountant and professional cartographer. The map was made for the rulers of Venice and Portugal, two of the main seafaring nations of the time.
Бағдарлау және орталық
Фра Мауро әлем картасы ерекше, бірақ Фра Мауроның портландық карталарына тән, өйткені оның бағдары оңтүстік жоғары орналасқан. Картаның оңтүстікке бағытталған себебінің бірі – 15 ғасырдағы компастар оңтүстікке көрсеткен. Сонымен қатар, сол кездегі араб карталарында оңтүстік жоғарғы жағы қолданылған. Керісінше, Еуропаның көптеген әлем карталары сол дәуірде шығысты жоғары орналастырды, себебі шығыс – Киелі кітаптағы Едем бағының бағыты. Сол кездегі басқа да белгілі әлем карталары, мысалы, Птолемей картасы солтүстікті жоғары орналастырады. Фра Мауро шығыстың діни маңыздылығын, сондай-ақ Птолемей картасын білген және жаңа әлем картасындағы бағытты өзгерткенін қорғау қажеттігін сезінді: "Мен оның «Космографиясын» ұстанбағаным үшін Птолемейді кемсітемін деп ойламаймын, себебі оның меридиандарын, параллельдерін немесе градустарын сақтау үшін, осы шеңбердің белгілі бөліктерін белгілеу үшін Птолемей айтпаған көптеген провинцияларды қалдыру қажет болар еді. Бірақ, ең бастысы, ендік бойынша, яғни оңтүстіктен солтүстікке қарай, ол көптеген белгісіз жерлерді қамтиды, өйткені оның заманында ол белгісіз болған". (Фра Мауро картасынан алынған мәтін)
"I do not think it derogatory to Ptolemy if I do not follow his Cosmographia, because, to have observed his meridians or parallels or degrees, it would be necessary in respect to the setting out of the known parts of this circumference, to leave out many provinces not mentioned by Ptolemy. But principally in latitude, that is from south to north, he has much terra incognita, because in his time it was unknown". (Text from Fra Mauro map)
Дәстүрге қайшы келетін тағы бір жайт – Иерусалим әлемнің орталығы ретінде көрсетілмеген. Фра Мауро бұл өзгерісті былай деп негіздеді: "Иерусалим шынымен де мекенделген әлемнің ендік бойынша орталығы, бірақ ұзындық бойынша ол батысқа қарай сәл ығысқан. Алайда, батыс бөлігі Еуропаның арқасында тығыз қоныстанғандықтан, халық тығыздығын ескерсек, Иерусалим де ұзындық бойынша орталық болып табылады". (Фра Мауро картасынан алынған мәтін)
"Jerusalem is indeed the center of the inhabited world latitudinally, though longitudinally it is somewhat to the west, but since the western portion is more thickly populated by reason of Europe, therefore Jerusalem is also the center longitudinally if we regard not empty space but the density of population". (Text from Fra Mauro map)
Еуропа
Картаның Еуропалық бөлігі, Фра Мауроның Венециядағы үйіне ең жақын болғандықтан, ең дәл кескінделген. Картада Жерорта теңізі, Атлант мұхитының жағалауы, Қара теңіз және Балтық теңізі көрсетілген, сондай-ақ Исландияға дейін созылады. Жерорта теңізінің жағалаулары өте нақты, барлық ірі аралдар мен құрлықтар бейнеленген. Еуропаның көптеген қалалары, өзендері және тау тізбектері де енгізілген.
Ұлыбритания
Картадағы екі аңыз Англия мен Шотландияны сипаттайды. Олар алыптар, сакстар, әулиелер Григорий мен Августин туралы айтады: "Көрсетілгендей, Скотия [Шотландия] Англиямен бірге жатыр сияқты көрінеді, бірақ оның оңтүстік бөлігі су мен таулармен бөлінген. Олардың мінезі жеңіл, бірақ жауларына қатыгез және құлдықтан гөрі өлімді жақсы көреді. Арал жайылымдарға, өзендерге, бұлақтарға, жануарларға және басқа да нәрселерге өте құнарлы; ол Англияға ұқсас."
Скандинавия
Скандинавия – Еуропалық бөлімнің ең аз дәл бөлігі. Норвегия мен Швецияны сипаттайтын аңыз, сол елдердің бойы ұзын, күшті және қатыгез адамдар, ақ аюлар және Швецияның Киелі Бриджиттің бейнесін көрсетеді. Африканың сипаттамасы сенімді түрде дәл. Африканың оңтүстік ұшындағы аралдардың кейбіреулері араб және үнді есімдерін алып жүреді: Небила (араб тілінде «мереке» немесе «әдемі») және Мангла (санскрит тілінде «бақытты»). Бұлар көбінесе «Ерлер мен әйелдер аралдары» деп аталады. Ежелгі араб аңызы бойынша, Марко Поло баяндағандай, осы аралдардың бірінде тек ерлер, ал екіншісінде тек әйелдер тұрған. Олар жылына бір рет ғана отбасы құру үшін кездесетін. Олардың орналасқан жері нақты емес, ал Фра Мауро ұсынған орын – мүмкіндіктердің бірі ғана. Марко Поло өзі оларды Сокотра аймағында орналастырды, ал басқа ортағасырлық картографтар Оңтүстік-Шығыс Азияда, Сингапур маңында немесе Филиппинде деп көрсеткен. Аралдардың көпшілігі мифтік деп есептеледі.
The description of Africa is reasonably accurate. Some of the islands named in the area of the southern tip of Africa bear Arabian and Indian names: Nebila ("celebration" or "beautiful" in Arabic), and Mangla ("fortunate" in Sanskrit). These are normally identified as the "Islands of Men and Women" mentioned under According to an old Arabian legend as retold by Marco Polo, one of these islands was populated exclusively by men and the other was populated exclusively by women, and the two would only meet for conjugal relations once a year. Their location was not certain and the location proposed by Fra Mauro is but one of multiple possibilities: Marco Polo himself located them in the neighborhood of Socotra, and other medieval cartographers offered locations in Southeast Asia, near Singapore or in the Philippines. The islands are generally thought to be mythical.
Үнді мұхиты
Үнді мұхиты Тынық мұхитымен байланысты екені дәл көрсетілген. Андаман және Мальдив аралдары сияқты көптеген кіші аралдар бейнеленген. Фра Мауро Африканың оңтүстік ұшына, ол "Диаб мүйісі" деп атаған жерге, 1420 жыл шамасында шығыстан келген кемемен жасалған саяхатты сипаттайтын мына жазуды қояды: