Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Макс О'Релл – француз жазушысы және журналисі Леон Поль Блуэтің (1847 жылдың 3 наурызы – 1903 жылдың 24 мамыры) қаламдағы есімі.
Max O'Rell was the pen name of Léon Paul Blouet (3 March 1847 – 24 May 1903), French author and journalist.
Ерте өмір
Макс О'Релл Леон Пьер Блуэ 1847 жылдың 3 наурызында Нормандиядағы Мон-Сен-Мишель аббаттығына жақын, Бретань шекарасындағы шағын Аванш қаласында дүниеге келді. Кейін ол Леон Пол Блуэ деген есімді ұнатуға басты. Оның әкесінің әкесі Жан Франсуа Блуэ 1806 жылдан 1818 жылға дейін Мон-Сен-Мишель түрмесінің бастығы болды. Он екі жасында ол Парижге көшіп, консерватория мен Париж колледжінде оқыды, 1865 жылы бакалавр, ал 1866 жылы Сорбоннада ғылым бакалавры дәрежесін алды. 1866 жылдан кейін ол Әскери мектепке түсті және 1869 жылы француз артиллериясының лейтенанты шенімен оны қалдырды, Алжирде бес ай өткізді, Версаль гарнизонында қысқа уақыт болғаннан кейін Франко-пруссия соғысына шақырылды. 1870 жылдың тамызындағы Вёрт шайқасына қатысып, Седанда тұтқынға алынды. Босатылғаннан кейін ол дереу Париждегі Коммунаға қарсы күреске қатысты. 1871 жылдың 14 сәуірінде ол жараланды, құрметпен отставкаға жіберілді және кішкентай зейнетақы алды.
Max O'Rell was born Léon Pierre Blouet on 3 March 1847 in Avranches, a small town adjoining the Abbey of Mont St Michel in Normandy at the border with Brittany. He later preferred the name Léon Paul Blouet. His paternal grandfather, Jean François Blouet, was the warden of the prison of Mont St Michel from 1806 to 1818. He moved to Paris at the age of twelve where he attended the conservatoire and the collège in Paris and went on to take a B. A. degree in 1865 and a BSc in 1866 at the Sorbonne. After 1866, he enrolled at the École Militaire which he left in 1869 with the rank of lieutenant in the French artillery, spending five months in Algeria and, after a short stay in the Versailles garrison, was called up to fight in the Franco Prussian War. He participated in the Battle of Wörth in August 1870 and was taken prisoner at Sedan. Once released, he was immediately employed against the Commune in Paris. On 14 April 1871, he was wounded, honourably discharged and granted a small pension.
Лондондық мұғалім және жазушы
Францияда көп перспективасы болмағандықтан, Блуэ журналист болуға шешім қабылдады және 1872 жылы Лондонға кетті. 1874 жылы ол беделді Лондондағы Сент-Полс ұлдар мектебінде француз тілінің аға оқытушысы болып жұмысқа орналасты. Сол жылы ол Девонширде Мэри Бартлеттке үйленді. Олардың қызы Леони 1875 жылы дүниеге келді. 1880-ші жылдардың басында Блуэ Англия туралы очерктер кітабын дайындауға кірісті, бұл, әдетте, Гипполит Тэйннің «Англия туралы жазбалары» (Notes sur l'Angleterre) еңбегінен шабыттанған болуы мүмкін. «Джон Булл және оның аралы» 1883 жылы Кальман Леви баспасынан Макс О’Релл псевдонимімен Парижде жарық көрді, ол оқытушылық қызметінің беделін сақтау үшін қабылдаған есім болатын. Кітап ағылшын әдет-ғұрыптарына, ерекшеліктеріне және институттарына шолу жасап, британдық колониялық амбициялардан бастап англосаксондық үй туралы түсінікке дейінгі алуан түрлі мәселелерді талқылайды. Француз тіліндегі нұсқасы бірден сәттілікке ие болды және екі жылдың ішінде кем дегенде елу жеті рет қайта басылды. Ол тез арада Англияға жетті. 1883 жылдың желтоқсанына дейін Макс О’Релл әйелінің көмегімен кітаптың ағылшын тіліндегі нұсқасын жасады, ол соңында Англияда 275 000, ал АҚШ-та 200 000 дана сатылды. Кітап он жеті тілге аударылды. «Джон Булл және оның аралының» сәттілігі Макс О’Реллді адамгершілік пен әдеп-ғұрып туралы әзілді әңгімелер жинақтарын жазуға ынталандырды. «Джон Буллдың әйелдері» және «Джон Буллдың қыздары» Парижде жарық көрді, ал келесі жиырма жылда О’Релл тағы он екі кітап жазды, олардың көпшілігі бір уақытта Париж, Лондон және Нью-Йоркте жарық көрді.
With little prospects in France, Blouet decided to become a journalist and left for London in 1872. In 1874 he obtained a post as senior master of French at the prestigious St Paul's London boys' school. Later that year, he married Mary Bartlett in Devonshire. Their daughter Léonie was born in 1875. At the beginning of the 1880s, Blouet started to prepare a book of sketches about England, probably inspired by Hippolyte Taine's Notes sur l'Angleterre. John Bull et son île was published in Paris by Calmann Lévy in 1883 under the pseudonym Max O'Rell, which he had assumed to preserve the dignity of his teaching post. The book gives an overview of English customs, peculiarities and institutions, discussing very diverse aspects – from British colonial ambitions to the Anglo Saxon concept of home. The French version became an instant success and went through at least fifty seven editions within two years. It quickly found its way across the Channel. By December 1883, Max O'Rell, with the aid of his wife, had created an English version which eventually sold 275 000 copies in England, and 200 000 in the United States. The book was translated into seventeen languages. The success of John Bull and his Island encouraged Max O'Rell to continue producing collections of amusing anecdotes about morals and manners. John Bull's Womankind and Les Filles de John Bull were published in Paris, and over the next twenty years, O'Rell was to produce twelve more books, most of which were simultaneously published in Paris, London and New York.
Лекция беру
О'Релл 1885 жылы Сент-Полс мектебіндегі ұстаздық қызметінен кетіп, толық уақытты жазушы және лектор болып жұмыс істеуге кірісті. Оның жеті лекциялық тур жасаған Америка Құрама Штаттарындағы табысы ерекше болды. Ол заманының ең көп сатылған шетелдік лекторы саналды. Лекция алаңындағы әдістері Марк Твеннен шабыттанды, соның нәтижесінде ол "француз Марк Твені" деген лақап атқа ие болды. 1894 жылы О'Релл әлемдік тур жасап, шамамен екі жыл ішінде АҚШ, Канада, Австралия, Жаңа Зеландия және Оңтүстік Африканы аралады. 1895 жылдың наурыз айында О'Релл "Солтүстік Америка шолуында" жарияланған бірнеше мақала арқылы француз моралі және жазушының саяхат жазбаларында ұлттың мінезін түсінудегі қабілетсіздігі туралы Марк Твенмен қызу пікір таласты. Бұл жанжал әлемдік баспасөзде кеңінен жарияланды, тіпті Марк Твен мен Макс О'Релл арасында физикалық дуэль болуы мүмкін деген де қысқа уақытқа айтылды.
O'Rell resigned his teaching post at St Paul's and started a full time career as an author and lecturer in 1885. Particularly in the United States, where he conducted seven lecturing tours, his success was phenomenal. He was considered the bestselling foreign lecturer of his time. His techniques on the lecture platform were inspired by Mark Twain, resulting in the nickname of the French Mark Twain. In 1894, O'Rell did a world lecture tour which brought him to the United States, Canada, Australia, New Zealand and South Africa over the period of almost two years. In March 1895 O'Rell engaged Mark Twain in a heated argument about French morals and the writer's inability to grasp the character of a nation in travelogues over several articles published in the North American Review. This feud was widely reported in the press worldwide and it was even hinted at a physical duel between Mark Twain and Max O'Rell.
Театр
О'Релл Евгений Лабиштің өте сәтті болған "М. Перрихонның саяхаты" комедиясын "Континентте" деген атаумен бейімдеуге кірісті. Басты рөлді өзі сомдаған бұл пьеса 1897 жылдың сәуірінен шілдесіне дейін Ливерпуль, Бирмингем, Манчестер және Глазго сияқты өнеркәсіптік қалалардағы қойылымдардағы жетістікке ие болды. Оның "Байлықтың құны" пьесасын АҚШ-та сахналауға жасаған бұрынғы тыраздағы әрекеттері сәтсіз аяқталды.
O'Rell set to create an adaptation of Eugène Labiche's immensely successful comedy Le Voyage de M. Perrichon with the title On the Continong. Featuring him in the lead role, the play enjoyed reasonable success in industrial cities including Liverpool, Birmingham, Manchester and Glasgow from April to July 1897. Earlier attempts to stage his play The Price of Wealth in the United States were unsuccessful.
Журналистика
О'Релл өзін әрдайым Англия, Америка Құрама Штаттары және Франция арасындағы делдал ретінде қарастырып, саяси жақындасуға жету үшін баспасөзді ең тиімді құрал деп санайтын. Дегенмен, өмірі бойында ұлтшылдық пен шетелге деген жеккөрушілікке ден қоятын журналистерге, әсіресе ағылшын-француз қарым-қатынастары контекстінде күмәнмен қарады. Ол күнделікті баспасөздің өзінің кітаптарының таралымымен салыстырғанда зор күшке ие екенін мойындады: «Тек баспасөз ғана халықаралық алдын ала пікірлерді жоюға қабілетті. Жазушы мен лектор күніне жүздеген адамдармен оқылады немесе тыңдалады, ал журналист миллиондаған адамдармен оқылады» («Бейбітшілік жақтасы», 1898 жылғы наурыз, 58-бет). Зола-Дрейфус ісінің қызу шағында О'Релл Лондон Chronicle газетіне жолдаған хатында, кейін бірнеше американдық газеттерде жарияланған, шетелдіктерді еврей офицерге көңіл білдіруден аулақ болуға шақырды. Бұл О'Релл Дрейфустың кінәлі деп есептегендіктен емес, оның хатында жазғандай, француз офицерінің кінәсіздігіне жеке сенгендіктен болды. Ол Дрейфусты қолдау мақсатында шетелде жүргізілетін науқан Францияда антисемитизмнің күшеюіне әкелуі мүмкін екенін айтты. The Times газетінде оның кеңесіне мән берілгені көрсетілген. Англиядағы Дрейфус жақтастарының көшбасшыларының бірі Дэвид Кристи Мюррей О'Реллдің хатына сілтеме жасап, француз журналистеріне жолданған үндеуді кері тартылып алуын жариялады, себебі бұл француздық өркендеу сезімін ренжітуі мүмкін еді. Біраз уақыттан кейін Фашода дағдарысының шыңында Лондон Times газеті О'Реллдің редакторға жолдаған хатын жариялады, онда ол Англия мен Франция арасындағы қарым-қатынасты жақсарту үшін Entente Cordiale комитетінің мүшесі екенін мәлімдеді және қазіргі шиеленіске қарамастан, Ұлыбритания мен Франция арасындағы қарым-қатынастың құрмет пен жақсы ниеттің берік негізінде тұрғанын дәлелдеді. Ол Бур соғысы туралы да пікір білдірді, бірақ Бурлардың ағылшын Голиатына батыл қарсы тұруына қатысты сынды пікірлері Ұлыбританияда оның танымалдылығының күрт төмендеуіне әкелді. Париж Figaro газеті оны тұрақты түрде алдыңғы бетке мақала жазуға шақырғанда, бұл жаңалық американдық БАҚ-та кеңінен таралды. Алайда, О'Релл 1901 жылдың 24 қазаны мен 1902 жылдың 4 ақпаны аралығында алдыңғы бетке тек алты мақала жариялады, олардың көпшілігі американдық қоғам туралы ойын-қалқыларға толы бақылауларды қамтыды.
O'Rell had always considered himself a mediator between England, the United States and France and believed the press to be the most efficient tool to achieve a political rapprochement. Throughout his career, however, he was wary of journalists who thrived on nationalism and xenophobia, particularly in the context of Anglo French relations. He acknowledged the great power of the daily press, compared to circulation of his books: "The Press alone [ ] has the power to destroy international prejudices. The writer, the lecturer, is read or heard by a few hundreds a day, the journalist is read by millions." (Advocate of Peace, March 1898, 58). At the height of the Zola Dreyfus affair, O'Rell made a public statement in a letter to the London Chronicle, which was reprinted in several American newspapers, urging foreigners to abstain from showing sympathy for the Jewish officer. This was not because O'Rell considered Dreyfus to be guilty; as he wrote in the letter, he personally believed the French officer to be innocent. Rather, he argued that an overseas campaign in favour of Dreyfus would only result in anti Semitism increasing in France. A notice in the Times shows that his advice was taken seriously. David Christie Murray, one of the leaders of the pro Dreyfus movement in England, mentioned O'Rell's letter and announced a withdrawal of an appeal to French journalists, because it might offend the French amour propre. At the height of the Fashoda crisis a short time later, the London Times published a letter by O'Rell to the editor in which he presented himself as a member of the Committee of the Entente Cordiale for the Better Relations between England and France and argued that despite the current tensions, the relations between Britain and France had a solid basis of respect and goodwill. He also commented on the Boer War, but his critical comments about Boers' brave resistance to the English Goliath led to a marked decline of his popularity in Britain. When the Paris Figaro invited him to contribute a regular front page column, the news was widely circulated in the American media. However, O'Rell published only six front page articles between 24 October 1901 and 4 February 1902, mostly containing amusing observations on American society.
Соңғы жылдар
Елу жасында Макс О'Релл атақ-даңқы мен кәсіби жетістіктерінің шыңынан өтті. Ол ағыл-американдық медиа нарығында әйелдер әлемін білуші ретінде өзін таныстырды, әйелдікке ұқсас француз стереотипін пайдаланды. Ол трансмәдени гендерлік қатынастарға арналған юмористик мәтіндерінің ерекше сәтті болғанын байқады. Оның "Бағалы байлық" пьесасын романға бейімдеу әрекеті сәтсіз аяқталды. "Әйел және суретші" (1899) романы, әйелдің әйелі және суретші болу арасындағы қайшылықты көрсетеді, бір өлшемді кейіпкерлері бар консервативті туынды болды. Роман Американың жетекші газеттерінде жарияланса да, олардың жұмыстың қарапайымдылығына сын-ескертпелері бірауыздан болды. Оның "Оның Корольдік Салтанаты Әйел және оның Махаббат Королі Купидон" (1901), "Біздің арамызда: Өмірдің кішкентай мәселелері" (1902) және "Әйелдер еліндегі саяхаттар" (1903) кітаптары көбінесе оның лекцияларының қайта өңделген нұсқалары болып табылады, әйелдер, махаббат және неке туралы көптеген тривиальды анекдоттар мен афоризмдерді қамтиды. Ұлттық мінездің стереотиптік бейнелеріне ұқсас, О'Релл гендерлік қатынастардың дайын клишелерін ұсынды. О'Релл АҚШ-та лекция оқуын жалғастырды, бірақ 1900 жылғы туры ауыр асқазан ауруына байланысты қысқартылды. Оның келесі Америка сапары бір жарым жылдан кейін Нью-Йоркте өткен аппендицит операциясымен аяқталды. Осы уақытта ол Бродвейдің жас актрисасы Беатрис Грешеммен қарым-қатынас бастады, ол онымен бірге тұруға көшті. 1902 жылдың сәуір айында АҚШ-тағы соңғы лекциялық турынан оралғаннан кейін О'Релл Парижге қоныстанды және New York Journal тілшісі қызметін жалғастырды. Ол 1903 жылдың 24 мамырында 56 жасында 16-шы округтегі үйінде қайтыс болды. Оның өлімі туралы Американың ірі газеттерінде кеңінен хабарланды, бірақ Париж газеттерінің бәрі осы жаңалықты жариялаған жоқ.
At the age of fifty, Max O'Rell had passed the zenith of his fame and professional success. He had succeeded in carving himself a niche in the Anglo American media market as a connoisseur of the female world, playing on the widespread stereotype of the feminised Frenchman. He found that his humorous texts dealing with trans cultural gender relations were particularly successful. His attempt at novel writing, an adaptation of his stage play The Price of Wealth proved to be a failure. Woman and Artist (1899), relating the conflict of a woman torn between her role as a wife and an aspiring artist was a very conventional story with one dimensional characters. Although it was reviewed by leading American newspapers, their criticism of the banality of the work was unanimous. His next three books Her Royal Highness Woman and his Majesty Cupid (1901), Between Ourselves: Some of the Little Problems of Life (1902) and Rambles in Womanland (1903) are mostly reworked versions of his lectures, containing many trivial anecdotes and aphorisms on the subject of women, love and marriage. Similar to his stereotyped depictions of national character, O'Rell presented ready made clichés of gender relations. O'Rell continued to lecture in the United States, but he had to cut short his 1900 tour due to a severe stomach complaint. His next American trip one and a half years later even ended with an appendix operation in New York. During this time, he started a relationship with a much younger Broadway actress, Beatrice Gresham, who started living with him. After returning from his final lecture tour in the United States in April 1902, O'Rell settled in Paris and continued acting as correspondent of the New York Journal. He died on 24 May 1903 in his home in the 16th arrondissement at the age of 56. His death was widely reported in major American newspapers, whereas not all Parisian newspapers took note of it.
Макс О'Реллдің маңызы
Макс О'Реллге деген қызығушылық тез басылды: «Between Ourselves» француз тіліндегі нұсқасынан басқа, оның қайтысынан кейін көптеген еңбектері қайта басылған жоқ. Бірақ оның өміріндегі сату көрсеткіштері мен аудиториясының саны, сондай-ақ оның іс-әрекеттерінің ауқымы оның кеңінен танылғанын және оның пікірлері ғасыр соңындағы Батыс қоғамында ескерілгенін көрсетеді. Ол кітаптарын көптеген елде жүздеген мың оқырманға сатқан және өмірі бойында 2600-ге жуық лекция оқыған, сол арқылы өз көзқарастарын кеңінен таратуға мүмкіндік алды. Америкалық және британдық тыңшылар үшін О'Релл француз мәдениетінің барлық жақтарына қатысты ақпарат көзі болды және ол саяси, әлеуметтік және мәдени мәселелер жөніндегі қоғамдық пікір қалыптасуына ықпал етуге көп күш жұмсады. Ол гендерлік рөлдерді зерттеумен айналысатын мәдени тарихшылар үшін ерекше қызығушылық тудырады.
Interest in Max O'Rell subsided quickly: apart from the French version of Between Ourselves, not many of his works were reprinted after his death. But the sales and audience figures during his lifetime as well as the sheer extent of his activities show that he was well known and that his opinions were taken into account in fin de siècle Western society. Having sold his books to hundreds of thousands of readers in many countries and given close to 2 600 lectures in his life, he was able to expose his views widely. To American and British audiences, O'Rell served as a reference for everything French and he made great efforts to affect the public discussion of political, social and cultural matters. He is of particular interest to cultural historians studying the presentation of gender roles.