Кіріспе

Қорғалған пайыздық арбитраж – бұл инвестордың екі ел арасындағы пайыздық мөлшерлемелердің айырмашылығын форвардтық келісімшартты пайдалану арқылы валюта бағамының тәуекелін жою (қорғау) үшін пайдаланатын арбитраждық сауда стратегиясы. Форвардтық келісімшарттарды пайдалану жеке инвесторлар немесе банктер сияқты арбитражшыларға екі елдің пайыздық мөлшерлемелерінің айырмашылығынан тәуекелсіз пайда табу үшін форвардтық премияны (немесе дисконтты) пайдалануға мүмкіндік береді. Тәуекелсіз пайда табу мүмкіндігі пайыздық мөлшерлеме паритеті шартының үнемі орындалмауынан туындайды. Ағымдағы және форвардтық валюта бағамы нарықтары тепе-теңдік күйінде болмаған жағдайда, инвесторлар екі елдегі қолжетімді пайыздық мөлшерлемелерге қанағаттанбайды және қай валюта жоғарырақ табыс ұсынса, соған инвестиция салады. Экономистер кепілдік берілген пайыздық мөлшерлеме паритетінен ауытқулардың туындауына және қорғалған пайыздық арбитраж мүмкіндіктерінің уақытша сипатына әсер ететін түрлі факторларды анықтады, мысалы активтердің әртүрлі ерекшеліктері, уақыт қатар деректерінің әртүрлі жиілігі және арбитраждық сауда стратегияларымен байланысты операциялық шығындар.

Қамтамасыз етілетін пайыздық арбитраждың механизмі

Арбитражер қамтылған пайыздық арбитраж стратегиясын жүзеге асыру үшін қолданыстағы ағымдағы спот бағамы бойынша ұлттық валютаны шетел валютасына айырбастайды, содан кейін шетел валютасын шетелдегі пайыздық ставка бойынша инвестициялайды. Сонымен қатар, арбитражер шетелдік инвестицияның болашақ құнына сәйкес келетін жеткізу күнінде шетелдік инвестицияның мерзіміне сәйкес келетін болашақ құнын сатуға шарттасады, бұл шетелдік валюта қаражаты үшін ұлттық валюта алуға мүмкіндік береді. Мысалы, оң жақтағы кестеде көрсетілгендей, 5 000 000 АҚШ долларына ие инвестор қамтылған пайыздық арбитраж стратегиясын пайдаланып шетелге инвестиция салуды немесе ұлттық нарықта инвестиция салуды қарастырып отыр. АҚШ доллары бойынша депозиттік пайыздық ставка 3,4%-ды құрайды, ал евро аймағындағы евро депозиттік ставкасы 4,6%-ды құрайды. Қазіргі спот айырбас бағамы 1,2730 $/€, ал алты айлық форвардтық айырбас бағамы 1,3000 $/€. Жеңілдік үшін, мысалда күрделі пайыз есепке алынбайды. Күрделі есептелмеген жағдайда, 3,4% мөлшерлемемен алты айға 5 000 000 АҚШ долларын ұлттық нарықта инвестициялау нәтижесінде 5 085 000 АҚШ доллары болашақ құнға ие болады. Дегенмен, бүгін 5 000 000 долларды евроға айырбастау, күрделі пайызды ескермей, сол евроны 4,6% мөлшерлемемен алты айға инвестициялау және форвардтық келісімшартта келісілген жеткізу күнінде (форвардтық айырбас бағамы бойынша) евроның болашақ құнын долларға айырбастау 5 223 488 АҚШ долларын құрайды, бұл қамтылған пайыздық арбитраж арқылы шетелге инвестиция салудың артықшылықты балама екенін көрсетеді.

Арбитраждың әсері

Егер операциялық шығындар сияқты, қамтылған пайыздық арбитражға кедергілер болмаса, онда одан пайда табудың кез келген мүмкіндігі, қаншалықты шағын болса да, көптеген қаржы нарығының қатысушылары тарапынан дереу пайдаланылар еді, ал нәтижесіндегі ішкі және форвардтық пайыздық мөлшерлемелерге, сондай-ақ форвардтық валюта бағамының сыйлықақысына түсетін қысым олардың бірін немесе бірнешеуін дерлік бірден өзгертіп, осы мүмкіндікті жояды. Шындығында, мұндай арбитраждың мұндай нарық өзгерістеріне алып келетінінің күтілуі осы үш айнымалыны кез келген арбитраждық мүмкіндіктердің туындауына жол бермес үшін үйлестіреді: бастапқы арбитраж да сондай әсер ете алады, бірақ нақты арбитраж сияқты жылдам. Осылайша, қамтылған пайыздық паритетінен байқалатын эмпирикалық ауытқулардың кез келген дәлелі қаржы нарықтарындағы белгілі бір қиындықтармен түсіндірілуі керек.

Қамтылған пайыздық арбитраж мүмкіндіктеріне дәлелдемелер

Экономистер Роберт М. Данн, кіші, және Джон Х. Мутти қаржы нарықтарының пайыздық мөлшерлемелер паритетіне қайшы келетін деректерді тудыруы мүмкін екенін, ал маңызды жабық пайыздық арбитраж пайдасының болуы мүмкін көрінген жағдайлар көбінесе активтердің тәуекелді бірдей қабылдамауына, саясаттардың өзгешелігіне байланысты екі рет салық салынуына және инвесторлардың форвардтық келісімшарттарды орындауды қиындататын шетелдік валюта бақылауларына қатысты алаңдаушылықтарына байланысты екенін атап өтті. Кейбір жабық пайыздық арбитраж мүмкіндіктері валюта бағамы мен пайыздық мөлшерлемелер әртүрлі кезеңдерде жиналғанда пайда болған сияқты; мысалы, күнделікті пайыздық мөлшерлемелер мен күнделікті жабылу бағамын қолдану арбитраж пайдасы бар деген көрінеуді тудыруы мүмкін. Экономистер пайыздық мөлшерлемелер паритетінен байқалатын ауытқуларды түсіндіру үшін түрлі салық салу, түрлі тәуекелдер, үкіметтік валюта бақылаулары, сұраныс немесе ұсыныстың икемсіздігі, транзакциялық шығындар және арбитраж мүмкіндіктерін бақылау мен орындау арасындағы уақыт айырмашылығы сияқты бірқатар басқа факторларды ұсынды. Экономистер Джейкоб Френкель мен Ричард М. Левич 1970-ші жылдардағы икемді валюта бағамы режимінде транзакциялық шығындар мен арбитраж мүмкіндіктерін бақылау мен орындау арасындағы айырмашылықтарды зерттей отырып, жабық пайыздық арбитраж стратегияларының жұмысын зерттеді. Апталық деректерді пайдаланып, олар транзакциялық шығындарды бағалады және олардың пайыздық мөлшерлемелер паритетінен ауытқуларды түсіндірудегі рөлін бағалады, сондай-ақ ауытқулардың көп бөлігін транзакциялық шығындармен түсіндіруге болатынын анықтады. Алайда, транзакциялық шығындарды ескергенімен, АҚШ пен Ұлыбританияның қазына векселі арасындағы жабық пайыздық мөлшерлемелер паритетінен байқалатын ауытқуларды түсіндіру мүмкін болмады. Френкель мен Левич мұндай операцияларды орындау арбитраж пайдасының тек көрінеу мүмкіндіктеріне ғана әкелетінін және әр орындауда пайданың орташа пайызы нөлдік табысқа статистикалық айырмашылықсыз төмендейтінін анықтады. Френкель мен Левич пайда табудың пайдаланылмаған мүмкіндіктері жабық пайыздық арбитражда жоқ деген қорытындыға келді. АҚШ пен Жапонияның күнделікті спот және форвард USD/JPY айырбас бағамдарының, сондай-ақ бірдей мерзімді қысқа мерзімді пайыздық мөлшерлемелерінің уақыт қатары деректерін пайдалана отырып, экономистер Джонатан А. Баттен және Питер Г. Сзилаги форвардтық нарықтық баға айырмашылығының қысқа мерзімді пайыздық мөлшерлеме айырмашылығына сезімталдығын талдады. Зерттеушілер транзакциялық шығындар мен нарықтың сегменттелуіне байланысты тепе-теңдіктен ауытқулардың жабық пайыздық мөлшерлемелер паритетінде маңызды ауытқуларын анықтады. Олар мұндай ауытқулар мен арбитраж мүмкіндіктері 2000 жылға қарай жойылатын деңгейге дейін едәуір азайғанын анықтады. Баттен мен Сзилаги қазіргі заманғы электрондық сауда платформаларына және нақты уақыт тепе-теңдік бағаларына сенудің тарихи жабық пайыздық арбитраж мүмкіндіктерінің масштабы мен ауқымын жоюға себеп болғанын атап өтті. Ауытқуларды одан әрі зерттеу ұзақ мерзімді тәуелділікті анықтады, бұл басқа қаржы нарықтарындағы активтердің, соның ішінде валюталар, акциялар және тауарлардың қайтарымдарында анықталған ұзақ мерзімді тәуелділіктердің басқа дәлелдерімен сәйкес келеді. Экономистер Вай Минг Фонг, Джорджио Валенте және Джозеф К. В. Фунг, Гонконг долларының АҚШ долларына қатысты спот және форвард айырбас бағамдарының деректерін пайдалана отырып, жабық пайыздық мөлшерлемелер паритеті арбитраж мүмкіндіктерінің нарықтық өтімділік пен несие тәуекелімен байланысын зерттеді. Олардың эмпирикалық талдауы бойынша, жабық пайыздық мөлшерлемелер паритетінен оң ауытқулар шынымен де өтімділік пен несие тәуекелін өтеуге мүмкіндік береді. Бұл тәуекел сыйлықтарын ескергеннен кейін, зерттеушілер арбитраждың шағын қалдық пайдасы тек төмен транзакциялық шығындар туралы келіссөздер жүргізе алатын арбитраждарға ғана түсетінін көрсетті.