Кіріспе
Черногориялық коммунистік саясаткер Светозар Вукманович Темпо (; 3 тамыз 1912 – 6 желтоқсан 2000) – Черногорияның көрнекті коммунисі және Югославия Коммунистер лигасының Орталық комитетінің мүшесі. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Жоғарғы Бас штабта қызмет етті, Болгария, Грекия және Албания елдеріне міссиялармен барды, сондай-ақ Жосип Броз Титоның Социалистік Македония Республикасындағы жеке өкілі болды. Соғыстан кейінгі үкіметте жоғары лауазымдарды иеленді және Югославияның Халық қаһарманы атағымен марапатталды.
Svetozar Vukmanović Tempo (; 3 August 1912 – 6 December 2000) was a leading Montenegrin communist and member of the Central Committee of the League of Communists of Yugoslavia. During World War II he served on the Supreme Staff, went on missions to Bulgaria, Greece, and Albania, and became Josip Broz Tito's personal representative in the Socialist Republic of Macedonia. He held high positions in the postwar government, and was proclaimed a People's Hero of Yugoslavia.
Ерте өмір
Никола Вукманович пен Мария Пейовичтің Кремницадағы Подгор ауылында туған жас Светозар үш бауырласпен өсті: ағалары Джуро мен Лука және әпкесі Милица. Жұмыс іздеу үшін әкесі Никола Солтүстік Америкаға барып, кендерде қолмен жұмыс істеп күнкөріс қамдады, бірақ кейін Черногорияға оралды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Сербия мен Черногорияның бірігуіне қарсы болды және Подгорица Ассамблеясынан кейін «Зеленаши» көзқарасын ұстанды. Осы үшін корольдік югослав үкіметі оны тұтқынға алып, 1920 жылдардың басында екі жыл түрмеде ұстады. Светозар өзінің ауылындағы бастауыш мектепті үздік бағалармен бітірді, содан кейін ағаларының ізімен Цетинеде гимназияға оқуға кетті. Бұл әкесінің қалауына қарсы болды, себебі ол кем дегенде бір ұлының ауылда отбасымен бірге қалуын қалады. Коммунистік идеялармен алғаш рет 1927 жылы танысты, оның үлкен ағасы Джуро (Парижде философия оқыған, ол Франция Коммунистік партиясының (PCF) мүшесі болды және тіпті Италияда коммунистік қызметі үшін түрмеде отырды) денсаулығы нашарлап ауылға оралды және көп ұзамай қайтыс болды. Естігендеріне әсерленген жас Светозар коммунист болып, өзінің туысы Бранко Вукмановичпен бірге марксистік және кеңестік әдебиеттерді оқыды. 1931 жылы гимназияны бітіргеннен кейін ол Белград университетінің құқық факультетінде оқу үшін туысымен бірге Белградқа көшіп барды.
Студент күндері
Бірнеше жыл коммунист болғанмен, Светозар Югославия Корольдігінің Коммунистік партиясының (КПЖ) мүшесі болмады, себебі оның Черногориядағы ұйымы әлі де нашар дамыған және сирек-сирек ғана белсенділік танытып жатқан еді. Бірақ Белградқа келген соң, ол университетте өте күшті болған революциялық студенттік қозғалысқа белсенді түрде қатысты. 1931 жылғы қарашада өткен үлкен демонстрацияларға бірден қатысып, келесі жылы жатақтан қуылды. Осының салдарынан ол түрлі жеке пәтерлерде жалға төлеуге мәжбүр болды, тіпті бір кезде Цетинье гимназиясынан досы болған тағы бір коммунист белсендісі, Дзюро Стругармен бірге тұрды. 1933 жылы Светозар гимназиядағы достары – Новица Улицевич, Димитрие Живанович, Ратомир Попович, Бранко Машанович және Дзюро Стругармен бірге партияға ресми түрде қосылды. 1933 жылы студент кезінде ол ереуілдер мен демонстрацияларды ұйымдастырды. 1935 жылы Белград университетінің құқық факультетін бітірді. Оны адамдарды асығуға шақырғаны үшін «Темпо» деп лақап атады. 1980 жылдары естеліктерін жариялағаннан кейін, Темпо 1986 жылғы «Pljuni i zapjevaj moja Jugoslavijo» альбомында «Bijelo dugme» рок-тобына вокалмен көмектесу арқылы қайтадан көпшілік назарына ілікті. Темпо 2000 жылдың соңында Режевичидегі теңіз жағалауындағы вилласында дүниеден өтті. Өмірден бармаған бұрын, ол туған ауылы Подгорада ағасы Луканың қасына жерленуін қалаған еді.
Ағасы Луканың өлімі
Светозар Вукмановичтің өзінің інісі Лука Вукманович Черногориядағы Серб православие шіркеуінің діни қызметкері болған. Ол 1945 жылдың мамыр айында Югославия партизандары тарапынан тұтқындалып, митрополит Иоанникиймен бірге азапталып өлтірілді. Шындығында, Светозар адал коммунист болғандықтан, інісінің өмірін сақтап қалу үшін ештеңе жасамады. Оның тұтқындалуы, азапталуы және одан кейінгі өлім жазасы туралы мәліметтер, сондай-ақ оның інісі Темпоның осы оқиғалардағы рөлі толыққанды белгісіз болып қала береді. 1945 жылдың ортасында діни қызметкер Лука Вукманович Сербия православие шіркеуінің Черногория және теңіз жағалауы митрополиясының дін қызметкерлерімен бірге Словения және Австрияға қарай үлкен көшпенділікке қатысты. Бұл үлкен керуенде 1918 жылы Черногорияны Сербиямен біріктіруге дауыс берген Подгорица жиналысының мүшелері де болды, олар Черногориядағы күшейе бастаған хаостық жағдайдан қорқып, жазадан сақтануға тырысты. Сондай-ақ, бұл керуенде патша үкіметінің министрлері, көптеген роялистер мен четниктер де болды, олар коммунизмге қарсы күресіп, көбісі Остің оккупациялық күштерімен ынтымақтастық еткен. Атап айтқанда, керуендегі дін қызметкерлерінің ең белгілі өкілі – митрополит Иоанникий, итальяндық және неміс оккупациялық күштерімен ынтымақтасып, серб четниктерінің қызметін қолдаған. Олардың барлығы 1944 жылдың қараша айынан бері қашып жүрді. Луканың 14 жасар ұлы Чедомир да осы керуенде болды. Керуен Черногориялық коммунист генерал Пеко Дапчевичтің (айта кетейік, оның әкесі Иован Дапчевич диакон болған, діни отбасынан шыққан) басқаруындағы әскерлер тарапынан тоқтатылды. Кейбір мәліметтер бойынша, бұл оқиға Словениядағы Зидани Мост маңында, ал басқалары бойынша Австрияда болған. Қай жерде болса да, керуендегі адамдардың көпшілігі сол жерде атқыланды және белгісіз жерлерге көмілді. Осы кезде Темпо Луканың тұтқындалғаны туралы хабардар болды және інісінің тағдырына қатысты шешім қабылдауды сұрады. Оның жауабы: "Басқаларға да солай жасалады".
This is when Tempo was reportedly informed about Luka's capture and asked to decide on what should happen to his brother. His reported answer was: "The same as what happens to others".