Кіріспе

Сфералық симметриялы кеңістік-уақыттар туралы мәлімдеме

Жалпы салыстырмалылық теориясында Бирхофф теоремасы вакуумдық өріс теңдеулерінің кез келген сфералық симметриялы шешімі статикалық және асимптотикалық жазық болуы керек екенін көрсетеді. Бұл, сыртқы шешімнің (яғни, шар тәрізді, айналмайтын, гравитациялық денеден тыс кеңістік-уақыттың) Шварцшильд метрикасымен берілуі тиіс екенін білдіреді. Теореманың керісі де дұрыс, ол Израиль теоремасы деп аталады. Ньютондық гравитацияда керісі дұрыс емес. Теорема 1923 жылы Джордж Дэвид Биркофф тарапынан дәлелденген (ол басқа да белгілі Биркофф теоремасының, яғни эргодикалық теорияның негізінде жатқан нүктелік эргодикалық теореманың авторы). 2005 жылы Нильс Вое Йохансен, Финн Равендал және Стэнли Дезер теореманың екі жыл бұрын, көбіне белгісіз норвегиялық физик Йорг Тофте Джебсен тарапынан жарияланғанын мәлімдеді.

Интуитивті негіздеме

Бірхофф теоремасының интуитивті идеясы – сфералық симметриялы гравитациялық өріс бастапқы нүктедегі кейбір массивті объектінің нәтижесі болуы керек; егер басқа жерде масса-энергияның тағы бір шоғырлануы болса, бұл сфералық симметрияны бұзады, сондықтан шешім оқшауланған объектіні бейнелейді деп күтуге болады. Яғни, өріс қашықтық артқан сайын жоғалуы керек, бұл (ішінара) шешім асимптотикалық жазық екенін айтуымыздың мәнісі. Осылайша, теореманың бұл бөлігі жалпы салыстырмалылық теориясы Ньютон шегінде Ньютон гравитациясына дейін тобыққандығынан күтетін нәрсеге сәйкес келеді.

Салдары

Сыртқы өрістің де тұрақты болуы керек деген қорытынды көбірек таңғастырады және қызықты салдарына ие. Егер бізде белгілі бір массасы бар шар симметриялы жұлдыз болса және ол шар тәрізді тербелістерге ұшыраса, онда Бирхофф теоремасы сыртқы геометрияның Шварцшильд геометриясы болуы керек екенін көрсетеді; тербелістің жалғыз әсері жұлдыз бетінің орнын өзгерту болады. Бұл шар тәрізді тербелетін жұлдыз гравитациялық толқындар шығара алмайтынын білдіреді, олардың шығуы үшін кем дегенде массалық квадруполь құрылымы қажет.

Жалпылау

Бірхофф теоремасын жалпылауға болады: Эйнштейн/Максвелл өрісі теңдеулерінің кез келген сфералық симметриялық және асимптотикалық тегіс шешімі, болмаса, статикалық болуы керек, сондықтан сфералық симметриялық зарядталған жұлдыздың сыртқы геометриясы Рейсснер–Нордстрем электровакуумымен сипатталады. Эйнштейн-Максвелл теориясында, Бертотти-Робинсон ғаламы сияқты сфералық симметриялы, бірақ асимптотикалық тегіс емес шешімдер де бар.