Кіріспе

Ұзынқұйрықты тышқан (Microtus longicaudus), кейбір аймақтарда Сан-Бернардино ұзынқұйрықты тышқаны деп те аталады, Солтүстік Американың батысында кездесетін шағын тышқан. Олардың құлақтары қысқа, ал құйрықтары ұзын. Жүндері сұр қоңыр, құрсақ бөлігі ақшыл сұр түсті. Олардың денесі ұзындығы шамамен және құйрығы ұзындығы , ал салмағы шамамен .

Таксономия

Ұзын құйрықты құрттың ғылыми атауы - Microtus longicaudus. Microtus деген туыс атауы грек тіліндегі μικρός сөзінен ("кішкентай") және οὖς сөзінен ("құлақ") шыққан. Латын тілінде longicaudus түр атауы longus ("ұзын") және cauda ("құйрық") сөздерінен құралған. Түрдің алғашқы нұсқасы 1887 жылдың 19 шілдесінде Вернон Орландо Бейли Оңтүстік Дакота штатының Кастер қаласының жанындағы Блэк-Хиллзде, теңіз деңгейінен шамамен 5500 фут (1676 метр) биіктіктегі жерден тапқан әйел құрт болды. Сипаттамасы келесі жылы C. Харт Мерриамның "The American Naturalist" журналында жарияланды. Алғашқы ғылыми атауы - Arvicola longicaudus. Бұл түрді оның тіс морфологиясы бойынша басқа құрттардан ерекшелендіріп, нақты белгілері анықталды. Бұрын бұл түр кейде Еуропалық Chionomys туысына жатқызылған. Коронация аралы құртқұйрығы бір кезде жеке түр деп есептелген, бірақ қазір ол кіші түр деп саналады.

Сипаттама

Ұзынқұйрық тышқаншасы – кішкентай құрлықта тіршілік ететін сүтқоректі жануар. Олардың денесі ұзын, құйрығымен бірге шамамен ұзын болады. Орташа салмағы шамамен келеді. Денесі қалың, ал құйрығы салыстырмалы түрде ұзын. Құйрығы екі түсті және жануардың жалпы ұзындығының үштен бірінен асады. Үлгісі өлшенген, құйрығы және артқы аяғы бар. Құлағының өлшемі x x. Ұзынқұйрық тышқаншасының мөлшері далалық тышқаншаға (Microtus pennsylvanicus) ұқсас. Дегенмен, оның құйрығы ұзын, құлақтары үлкен және түсі сұрғылт. Сонымен қатар, бас сүйегі жалпақ, ал миы кең. Ортаңғы жоғарғы азу тісінің артқы ішкі ілмегі немесе өскіні жоқ. Мериам бастапқы сипаттамада басқаша көрсетілмеген бірнеше "ерекшеліктерді" де атап өтті, олар Ұзынқұйрық тышқаншасын 1800 жылдардың соңында белгілі болған басқа түрлерден ерекшелендіреді. Мериам сипаттаған алғашқы үлгінің құлақтары үлкен, құлақ жолын жаба алатын бүктемелері болған. Оның құйрығы сол кезде сипатталған басқа тышқаншалардың бәрінен ұзын болған. Жүні күйдірілген сары қоңыр түсті, кейбір жерлерінде сұрғылт. Арқасының ортасында қызыл түстің ишаралары бар. Ақшыл ішкі жүні түбіне қарай қоңыр сұрға айналады. Ішкі жүні тышқаншаның бүйіріндегі жүнімен біте қалады. Құйрығының астыңғы жағы қараңғырақ. Аяқтары қоңыр сұр түсті. Ұзынқұйрық тышқаншасының жыныс мүшелері сипатталған. Бакулумының кең және тік жақын сүйегі бар. Құрылысы жағынан далалық тышқаншасына ұқсас, бірақ пропорциялары басқа. Негізгі сабағы көлденең қимада сағақ пішіндес және ұшына қарай сопақша нүктеге дейін тартылады. Сабағы кең және үш бүйірлік сегментке хрящты байланыстар арқылы жалғасады. Қасаңның арқалық бөлігі ішкі жиегінен жоғары көтерілген. Жиегінде тікенді саусақ тәрізді өскіндер бар, бірақ арқалық бөлігінде жоқ. Зәр жолының алдында таяқша тәрізді клиторида болуы мүмкін. Ұзынқұйрық тышқаншаларында ерекше тістер кездесуі мүмкін. Юконнан тілшесі ойылып алынған ана тышқанша табылды. Орегоннан алынған бірнеше тышқаншаларда жалпақ тілшелер және тілшелері мен азу тістерінің бұзылуы анықталды. Нью-Мексикода оң жақ төменгі жаққа қосымша тіс қосылған. Нью-Мексикода альбинос тышқанша да табылды. Ұзынқұйрық тышқаншаларында әдетте Microtus туысына жататын басқа түрлерде кездесетін жамбас бездері болмайды. Бұл бездер жануарға тестостерон енгізген кезде пайда болуы мүмкін. Ұзынқұйрық тышқаншасының әр қабағында шамамен 3-4 мейбомиялық без бар.

Қалдық деректері

Қазба қалдықтары Висконсин мұз басу кезеңінің соңына жатады. Қалдықтар мына жерлерден жиналды: Айдахо штатындағы Муншинер үңгірінен; Вайоминг штатындағы Агат бассейнінен және Литтл Бокс Елдэр үңгірінен; Колорадо штатындағы Chimney Rock жануарлар тұзағынан; және Нью-Мексико штатындағы Бернет үңгірінен және Құрғақ үңгірінен. Ұзын құйрықты тышқаншаның қалдықтарын осыған ұқсас шағын тышқаншалардан, мысалы, далалық тышқаншадан және таулық тышқаншадан ажырату қиын болуы мүмкін. Сондықтан, жиналған қалдықтар географиялық ареалда кездесу мүмкіндігіне немесе басқа түрлермен байланысына сәйкес анықталады.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұл жануарлар әртүрлі мекенде кездеседі, оның ішінде альпілік шалғындықтарда және бұталы жерлерде, көбінесе өзендер мен ағыстардың жанында. Олар қызыл қарағайдың тығыз ормандарында немесе құрғақ, шалфейлік өсімдіктер өсетін жерлерде тіршілік ете алады. Бұл жануарлар қоршаған ортасы бұзылған аймақтарда, соның ішінде жақында болған өрттердің, орманды жоюдың немесе кен өндірудің орнында жиі кездеседі. Аляскада олар ашық кесілген ормандарда жақсы тіршілік етеді. Юконда олар шырша ормандарында және буфлоберри өсетін жерлерде табылса, Малхер ұлттық табиғат қорығында қатты сабақты бұқа (Schoenoplectus acutus), қамыс (Typha latifolia), балтық қамысы (Juncus balticus) және саз (Carex sp.) арасында мекендейді. Олар теңіз деңгейінен бастап биік тауларда да кездеседі. Географиялық ареалдың оңтүстік және шығыс шектеріне жақын жерлерде олар жоғарырақ биіктікте тіршілік етуге бейім. Олардың ареалы Батыс Солтүстік Американы қамтиды. Солтүстік шекарасы Алясканың шығыс-орталық бөлігінде орналасқан. Ареал Альберта, Британ Колумбиясы, Солтүстік-Батыс территориялар және Юкон провинциялары арқылы оңтүстікке қарай созылады. Ол Аризона, Калифорния, Колорадо, Айдахо, Монтана, Невада, Нью-Мексико, Орегон, Оңтүстік Дакота, Юта, Вашингтон және Вайоминг штаттарын да қамтиды.

Егемендік және экология

Ұзын құйрықты тышқандар жыл бойы белсенді, көбінесе күндіз. Алайда, Аляскада оларды түнде де байқаған. Әдетте олар еркін қозғалыста болады және анық жолдар жасамайды. Олардың көбею маусымы мамыр айында басталып, орналасқан жеріне байланысты қыркүйек немесе қазан айына дейін созылады. Әйел тышқан жылына орташа есеппен екі төл туады, бірақ бірден төртке дейін болуы мүмкін. Солтүстік аймақтарда олар өмірі бойы тек екі төл тууы мүмкін. Төлдердің саны әдетте төрт немесе бес болады, бірақ сегіздей болуы да мүмкін. Ұзын құйрықты тышқандардың анасы мен әкесі жаңа туған балаларының қиындыққа тап болғанда шығаратын ультрадыбыстық дауысқа жауап береді. Ұзын құйрықты тышқандардың бір жылдан артық өмір сүруі сирек. Әйелдер еркектерге қарағанда ұзақ өмір сүреді. Ұзын құйрықты тышқандар басқа тышқандардан сақтанады. Олар басқа микротиндер мекендейтін жерлерде кездеседі, бірақ көбінесе олардан аулақ болады. Таулық тышқан көбірек агрессивті жануар және оларды мекендерінен ығыстыруға беделді. Белгілі бір аймақта Ұзын құйрықты тышқандардың саны неғұрлым көп болса, Таулық тышқандардың агрессивтілігі де соғұрлым артады. Олар жасыл өсімдіктермен, түрлі жидектермен, тұқымдармен және саңырауқұлақтармен қоректенеді. Қыс айларында олардың диетасында бұталар мен ағаштардың ішкі қабығы да болуы мүмкін. Невадада қыста олардың сальвия бұтасының қабығы мен жапырақтарын жегендері байқалған. Жыртқыштарға қоралық бүркіттер, үлкен мүйізді бүркіттер, ұзын құлақты бүркіттер және қысқа құлақты бүркіттер жатады. Далалық сұңқарлар, саяшы сұңқарлар, қызыл құйрықты сұңқарлар және батпақты сұңқарлар да жыртқыштар ретінде тіркелген. Ұзын құйрықты тышқандардың белгілі немесе күдікті жыртқыштарына ерміндер, ұзын құйрықты күзендер және американдық қарағай күзендері жатады. Ұзын құйрықты тышқандардың саны белгілі бір жерде уақыт өте келе кең ауқымда өзгеруі мүмкін. Тығыздығы әдетте сирек, гектарына 5-16 тышқаннан, бірақ 40-тан астамға дейін артуы мүмкін.

Қорғау мәртебесі

Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) бұл жануарды «қауіпсіз» санатына енгізген. Ұзын құйрықты тышқандар көптеп кездеседі және өте кең географиялық ареалға ие, олардың таралу аймағында бірнеше қорғалатын аумақ бар. Сонымен қатар, олар өз ортасының өзгеруіне бейімделе алады.