Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жаен (xaˈen), Сан-Леандро де Жаен ретінде құрылған, содан кейін Джерес де ла Фронтера (кейін Nueva Jerez de la Frontera) және 1549 жылдың сәуірінен бастап Жаен де Бракаморс деп аталды. "Jerez de la Frontera" қаласы Жаеннің алғашқы негізі ретінде сипатталса, "Jerez de la Frontera" кейіннен "Ескі Жаеннен" (Jaén viejo) бес лига қашықтықта қайта орналастырылды. Конкистадор Хуан Порсель қаланың кабильдосы мен шіркеуінің құрылысын басқарғанда, вице-король Бласко Нунес Вела оны Гонсало Писарроның бүлігіне қарсы күресуге шақырды, ол кейін Писарроға қосылып, оның қысқа мерзімдік үкіметі аясында экспедицияларын жалғастырды. 1546 жылы ол тағы да Писарроға қарсы жаққа өтті. Бұл қала Перудің Кахамарка аймағындағы Жаен провинциясының астанасы болып табылады және Перудің солтүстігіндегі жоғары орманды аймақта орналасқан. Ол сондай-ақ Қасиетті Франциск Ксавьеридің католиктік апостолдық викариатының, сонымен қатар Перудегі Жаен апостолдық викариатының орталығы болып табылады.
Jaén (xaˈen), founded as San Leandro de Jaén and then known as Jerez de la Frontera (later Nueva Jerez de la Frontera) and finally as Jaén de Bracamoros since April 1549,efn|The town of "Jerez de la Frontera" is described as the first foundation of Jaén, while "Jerez de la Frontera" was later reestablished five leagues off "old Jaén" (Jaén viejo), While Conquistador Juan Porcel was in charge of the construction of the city's cabildo and church, he was summoned by Viceroy Blasco Núñez Vela to fight against Gonzalo Pizarro's rebellion, later joining him and continuing his expeditions under his brief government. In 1546, he again switched sides against Pizarro. is a city which is the capital of the Jaén Province in the Cajamarca Region in Peru, located in the high jungle of northern Peru. It is the seat of the Catholic Apostolic Vicariate of St. Francis Xavier, also known as Apostolic Vicariate of Jaén en Peru.
Климат
Жаенде жыл бойы жылы климат болады. Бұл Перудегі ең жылы қалалардың бірі, бірақ жиі және жаңартатын жаңбырлар жауады.
Jaen has a warm climate all year round. It is one of the warmest cities in Peru, but does have frequent and refreshing showers.
Мәдениет
Жаэн сонымен қатар Батыл Бракаморлардың жері деп те белгілі. Олардың мәдениетіне қатысты дәлелдер сол қаладағы Гермоген Мехиа Солф мұражайында сақталған.
Jaén is also known as Land of the Brave Bracamoros. Evidence of their culture is located at Hermogenes Mejía Solf Museum, located in the same city.
Ертедегі тұрғындары
Қаланың пайда болу тарихы б.з.д. 1000-1500 жылдарға дейінгі кезеңге саяды, одан кейін үлкен елді мекендер қазіргі Жаэн, Багуа және Сан-Игнасио провинцияларының аңғарларында орналасқан. Жаэн аңғарында маңызды археологиялық орын – Монтегранде орналасқан, онда Чавин мәдениетінен бұрынғы мәдениеттердің үйінділері мен керамикалық бұйымдары, сондай-ақ Помауакадағы Ингатамбодағы Беллавистада орналасқан Туруко – Колумбияға дейінгі үлкен зират табылды. Осыған ұқсас орындар Чамая, Шумба, Табаконас, Чинчипе және Уткубамба аңғарларында да кездеседі. 2010 жылы Жаэн қаласының жанында екі ежелгі пирамида кешені табылды. Ең ірі үйіндінің негізі бір акрдан астам аумақты құрайды, оны перулік археолог Кирино Оливера тапқан. Ол массивті тас құрылыстардың іздерін анықтады. Қабырғалары үш футқа дейін жуық қалыңдыққа ие болған. Сонымен қатар, ол б.з.д. 800 жылға, тіпті б.з.д. 2000 жылға дейін созылатын пандустар мен басқа да құрылыстарды тапты. Қазба жұмыстары Перу мен Эквадордың бірлескен бағдарламасы аясында жүргізілді, ол Майю, Чинчипе, Маранон, Уткубамба және Пуянго-Тумбес өзендерінің бассейндерін зерттейді. Перудің жоғарғы орманында, испан тілінде "ceja de selva" деп аталатын жерде б.з.д. 800-100 жылдарға жататын ерте заманғы салтанатты архитектура да табылды. Бұл Хуайуркода, Жаэн аймағында болды және оны археолог Райан Класби зерттеді. Оның сөзіне сәйкес, Хуайурко б.з.д. 1800-200 жылдар аралығында Анд және Амазония мәдениеттері арасындағы қашықтықтағы саудада маңызды рөл атқарды. Хуайуркода ерекше және бірегей тас тостағандар үлкен көлемде өндірілді. Осы тостағандардың 250-ден астам мысалы қазіргі таңда жергілікті мұражайда ұсынылған. Осы тостағандарды өндіру және саудалау арқылы Хуайурко қашықтықтағы алмасу желілерінде маңызды орын тапты. Жақында (2022 ж.), Жаэн тас ыдыс жасау дәстүрі және оның Анд аймағындағы өзара әрекеттесу салаларындағы қатысуы б.з.д. 2500-800 жылдар аралығында жаңартылды.
The origin of the city dates back to the Late Horizon period, between 1,000 and 1,500 B. C, larger settlements were located in the valleys of the present provinces of Jaén, Bagua and San Ignacio. In the valley of Jaén there lies the great archaeological site Montegrande, with the presence of mounds and pottery styles of Pre Chavin cultures and the Turuco, immense pre Columbian cemetery located in Bellavista, Ingatambo in Pomahuaca. Similar sites are located in the valleys of Chamaya, Shumba, Tabaconas, Chinchipe and Utcubamba. In 2010, two ancient pyramid complexes were discovered near the town of Jaen. The largest mound, over an acre at its base, was found by Peruvian archaeologist, Quirino Olivera. He found evidence of massive stone constructions. Walls were up to three feet thick. Also he found ramps and other constructions stretching back to at least 800 BC, or maybe 2,000 BC. The excavations were carried out under a joint program between Peru and Ecuador, that investigates the basins of the rivers of Mayo, Chinchipe, Marañón, Utcubamba and Puyango Tumbes. Early Ceremonial Architecture dating to 800 100 B. C. was also discovered in the Peru's high jungle, known in Spanish as ceja de selva. This was at Huayurco, Jaén Region, and it was studied by archaeologist Ryan Clasby. According to him, Huayurco played a significant role in long distance interregional trade between Andean and Amazonian cultures happening between 1800 and 200 BC. Huayurco is remarkable for producing some unusual and unique stone bowls on a large scale. Over 250 examples of these bowls are now presented in the local museum. By producing and trading these bowls, Huayurco found an important role for itself in the long distance exchange networks. More recently (2022), the Jaén stone vessel tradition, and its participation within the Andean interaction spheres has been updated to between 2500 and 800 BC.
Инкаға дейінгі кезең
Перудің солтүстік-шығысындағы осы құнарлы жерлерде гуанбуколар мен патагониялықтардың этникалық тобына жатқан живаро мәдениеті гүлденді. Олар Чукимайо аңғарында, Чинчипеде қоныстанды. Инкалар живароны өз ықпалына алуға тырысты, бірақ жеңіліске ұшырады. Инкалар живароны кечуа тілінен алынған "пака" ("қызыл") және "муро" ("боялған") сөздерінен құралған "пакаморос" немесе "бракаморос" деп атады. Бұл живаро халқының бетін және кеудесін аннато тұқымының қызыл бояуымен бояу салтымен байланысты болды, олар оны рәсімдер мен шайқастарда қолданды.
In these bountiful lands of north east Peru, the Jivaro culture, whose ethnicity belonged to the Huánbucos and the Patagonians, flourished. They settled in the Chuquimayo Valley, Chinchipe. The Incas attempted to bring the Jivaro under their influence, but were defeated. The Incas called the Jivaro 'Pakamoros' or 'Bracamoros' from the Quechua words 'paka', meaning 'red', and 'muro' meaning 'painted'. This was in reference to the Jivaro custom of painting their face and chest with the red dye of annatto seeds, for ceremonies and battle.
Инка империясы
Хроник Педро Сиеза де Леонның айтуынша, инка патшасы Хуайна Капак бракамороларды (индейлерді), яғни живаро тайпаларын басып алуға тырысты, бірақ жеңіліп, қашып кетті. Тарихшы Кабельо де Бальбоа Хуаскар, немесе оның інісі Хуанка Ауки, Кихоста Атауальпаның жетістігіне қызғанып, Пакамуросты екі экспедицияға қарсы жіберді деп мәлімдейді. Жижон мен Камано (тарихшылар) бракамороларды (немесе пакамуроларды) күшті дене бітімімен және тәуелсіз, соғысқа бейім, белсенді рухымен ерекшеленетін живаро үнділері деп сипаттайды. Инкалар оларды бағындыруға көп рет әрекеттенді, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Оның орнына, бейбіт жолмен қазіргі Жаен провинциясы және солтүстік-шығыс аймағының қалған бөлігінде айқын ықпал етті.
The chronicler Pedro Cieza de León says that the Inca king Huayna Capac attempted to conquer the Bracamoros (Indians), as they called the Jivaros, but was defeated and fled. The historian Cabello de Balboa claims that Huáscar or rather his brother Huanca Auqui, envying the success of Atahualpa in Quijos, he sent Pakamuros up against two expeditions. Jijón and Caamaño (historians) describe the Bracamoros (or Pakamuros) as Jivaro Indians of strong physical characteristics and an independent, warlike and enterprising spirit. They were a major concern to the Incas, who repeatedly tried but failed to subdue them. Instead, by peaceful means, they exerted a notable influence through the present day Jaén Province and the rest of the north eastern region.
Жаенды ашу мен басып алу дәуірі
Перудің солтүстік-шығысындағы бұл аймаққа ең алғаш кірген испан конкистадоры капитан Педро Вергара болды. Ол испандықтар үшін Бракамор (Пакамурос) және Яхуарсонго тайпаларының аймағын, жүз лигалық алқапты ашқан деп есептеледі және үздіксіз, қатыгез әскери науқандар арқылы тайпаларды бағындыруға жетті.
The first of the Spanish Conquistadors to venture into this part of north east Peru was Captain Pedro Vergara, who is considered the discoverer for the Spaniards of the region of the tribe of the Bracamoros (Pakamuros), and the Yahuarsongo, in an area of a hundred leagues, succeeding in subjugating the tribes through relentless and savage military campaigning.
Колониялық дәуір
1607 жылға қарай Жаен-де-Бракаморос қаласының орналасқан жері төрт рет өзгерді, соңында Мараньон және Уанкабамба өзендерінің қосылған жерінен солтүстікке қарай, Томепенданың кішкентай аңғарында орналасты. Бұл Жаен-де-Бракаморос үлкен әрі миссионерлік жұмыстың маңызды орталығына айналды және Индия Кеңесі оны округтің астанасы деп бекітті. Сол кездегі ең маңызды өнеркәсіп – металл шеберханалары болды, онда мачетелер мен балталар сияқты құралдар жасалатын. Ағаштар мен бұтақтарды үнемі кесу қажет болған аймақта осы құралдар аса қажетті болды.
By the year 1607, the location of the city of Jaén de Bracamoros had changed four times, before finally settling just north of the Marañón Huancabamba junction in the small valley of Tomependa. This Jaén de Bracamoros grew into an important center of outreach and missionary work, and was appointed the capital of the district by the Council of the Indies. The most important industry at the time were metal workshops, where tools such as machetes and axes, which were vital in a region where you had to continually cut down trees and branches, were forged.
Тәуелсіздік кезінде Жаен
1821 жылдың 4 маусымында Жаен қаласының бас алаңында қоғамдық жиналыс өтті, онда қаладан және оны қоршаған аудандардан, соның ішінде Чиринос, Сан-Игнасио, Коласай және Томепендадан келген делегаттар қатысты. Осы жиналыста қатысушылар Жаен-де-Бракаморос қаласының Кито Корольдік соттарынан және Испаниядан тәуелсіздігін жариялады. Бұл мәлімдеме губернатор Д. Хуан Антонио Чекамен бекітілді. Осы әрекеті үшін Жаен "Перуліктердің туған жері" (Cuna de Peruanidad) атағын алды. Алғашқыда Жаен Трухильо аймағына, содан кейін Ла-Либертадқа қарасты, ал 1855 жылы құрылғаннан кейін Кахамарка аймағының құрамына кірді.
On June 4, 1821, a public meeting was held in Jaen's main square, which included delegates from the city and surrounding districts, including Chirinos, San Ignacio, Colasay and Tomependa. At the meeting, those attending declared the independence of Jaén de Bracamoros from the Royal Audience of Quito and Spain. This was then ratified by the Governor, D. Juan Antonio Checa. This act earned Jaen the title of Cuna de Peruanidad ('Birthplace of Peruvian ness'). Initially, Jaen belonged to Trujillo Region, then La Libertad, and finally Cajamarca, after its creation in 1855.
Демография
INEI деректері бойынша, 81–93 жылдар аралығындағы өсім қарқыны 2,3 құрады, ал 1999 жылғы халық саны 85 021 адамды құрады, халық тығыздығы 139,6 адам/км² болды. Халықтың ерекшеліктерінің бірі – оның тек 30,8%-ы ауылдық жерлерде тұрады және 42,6%-ы 15 жасқа дейінгілер. 2012 жылдың соңына қарай халық саны 170 000 адамға жетеді деп болжанды, бірақ бұл көрсеткішке Фила-Альта аймағы кірмейді.
According to the INEI its growth rate for 81–93 years was 2.3 and its estimated 1999 population was 85,021 inhabitants, with a population density of 139.6 hab/km2. Two important features of its population, which is only 30.8% rural and 42.6% under 15 years. By the end of 2012 a population of 170,000 inhabitants was estimated, without including the sector of Fila Alta.