Кіріспе

Жаен (xaˈen), Сан-Леандро де Жаен ретінде құрылған, содан кейін Джерес де ла Фронтера (кейін Nueva Jerez de la Frontera) және 1549 жылдың сәуірінен бастап Жаен де Бракаморс деп аталды. "Jerez de la Frontera" қаласы Жаеннің алғашқы негізі ретінде сипатталса, "Jerez de la Frontera" кейіннен "Ескі Жаеннен" (Jaén viejo) бес лига қашықтықта қайта орналастырылды. Конкистадор Хуан Порсель қаланың кабильдосы мен шіркеуінің құрылысын басқарғанда, вице-король Бласко Нунес Вела оны Гонсало Писарроның бүлігіне қарсы күресуге шақырды, ол кейін Писарроға қосылып, оның қысқа мерзімдік үкіметі аясында экспедицияларын жалғастырды. 1546 жылы ол тағы да Писарроға қарсы жаққа өтті. Бұл қала Перудің Кахамарка аймағындағы Жаен провинциясының астанасы болып табылады және Перудің солтүстігіндегі жоғары орманды аймақта орналасқан. Ол сондай-ақ Қасиетті Франциск Ксавьеридің католиктік апостолдық викариатының, сонымен қатар Перудегі Жаен апостолдық викариатының орталығы болып табылады.

Климат

Жаенде жыл бойы жылы климат болады. Бұл Перудегі ең жылы қалалардың бірі, бірақ жиі және жаңартатын жаңбырлар жауады.

Мәдениет

Жаэн сонымен қатар Батыл Бракаморлардың жері деп те белгілі. Олардың мәдениетіне қатысты дәлелдер сол қаладағы Гермоген Мехиа Солф мұражайында сақталған.

Ертедегі тұрғындары

Қаланың пайда болу тарихы б.з.д. 1000-1500 жылдарға дейінгі кезеңге саяды, одан кейін үлкен елді мекендер қазіргі Жаэн, Багуа және Сан-Игнасио провинцияларының аңғарларында орналасқан. Жаэн аңғарында маңызды археологиялық орын – Монтегранде орналасқан, онда Чавин мәдениетінен бұрынғы мәдениеттердің үйінділері мен керамикалық бұйымдары, сондай-ақ Помауакадағы Ингатамбодағы Беллавистада орналасқан Туруко – Колумбияға дейінгі үлкен зират табылды. Осыған ұқсас орындар Чамая, Шумба, Табаконас, Чинчипе және Уткубамба аңғарларында да кездеседі. 2010 жылы Жаэн қаласының жанында екі ежелгі пирамида кешені табылды. Ең ірі үйіндінің негізі бір акрдан астам аумақты құрайды, оны перулік археолог Кирино Оливера тапқан. Ол массивті тас құрылыстардың іздерін анықтады. Қабырғалары үш футқа дейін жуық қалыңдыққа ие болған. Сонымен қатар, ол б.з.д. 800 жылға, тіпті б.з.д. 2000 жылға дейін созылатын пандустар мен басқа да құрылыстарды тапты. Қазба жұмыстары Перу мен Эквадордың бірлескен бағдарламасы аясында жүргізілді, ол Майю, Чинчипе, Маранон, Уткубамба және Пуянго-Тумбес өзендерінің бассейндерін зерттейді. Перудің жоғарғы орманында, испан тілінде "ceja de selva" деп аталатын жерде б.з.д. 800-100 жылдарға жататын ерте заманғы салтанатты архитектура да табылды. Бұл Хуайуркода, Жаэн аймағында болды және оны археолог Райан Класби зерттеді. Оның сөзіне сәйкес, Хуайурко б.з.д. 1800-200 жылдар аралығында Анд және Амазония мәдениеттері арасындағы қашықтықтағы саудада маңызды рөл атқарды. Хуайуркода ерекше және бірегей тас тостағандар үлкен көлемде өндірілді. Осы тостағандардың 250-ден астам мысалы қазіргі таңда жергілікті мұражайда ұсынылған. Осы тостағандарды өндіру және саудалау арқылы Хуайурко қашықтықтағы алмасу желілерінде маңызды орын тапты. Жақында (2022 ж.), Жаэн тас ыдыс жасау дәстүрі және оның Анд аймағындағы өзара әрекеттесу салаларындағы қатысуы б.з.д. 2500-800 жылдар аралығында жаңартылды.

Инкаға дейінгі кезең

Перудің солтүстік-шығысындағы осы құнарлы жерлерде гуанбуколар мен патагониялықтардың этникалық тобына жатқан живаро мәдениеті гүлденді. Олар Чукимайо аңғарында, Чинчипеде қоныстанды. Инкалар живароны өз ықпалына алуға тырысты, бірақ жеңіліске ұшырады. Инкалар живароны кечуа тілінен алынған "пака" ("қызыл") және "муро" ("боялған") сөздерінен құралған "пакаморос" немесе "бракаморос" деп атады. Бұл живаро халқының бетін және кеудесін аннато тұқымының қызыл бояуымен бояу салтымен байланысты болды, олар оны рәсімдер мен шайқастарда қолданды.

Инка империясы

Хроник Педро Сиеза де Леонның айтуынша, инка патшасы Хуайна Капак бракамороларды (индейлерді), яғни живаро тайпаларын басып алуға тырысты, бірақ жеңіліп, қашып кетті. Тарихшы Кабельо де Бальбоа Хуаскар, немесе оның інісі Хуанка Ауки, Кихоста Атауальпаның жетістігіне қызғанып, Пакамуросты екі экспедицияға қарсы жіберді деп мәлімдейді. Жижон мен Камано (тарихшылар) бракамороларды (немесе пакамуроларды) күшті дене бітімімен және тәуелсіз, соғысқа бейім, белсенді рухымен ерекшеленетін живаро үнділері деп сипаттайды. Инкалар оларды бағындыруға көп рет әрекеттенді, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Оның орнына, бейбіт жолмен қазіргі Жаен провинциясы және солтүстік-шығыс аймағының қалған бөлігінде айқын ықпал етті.

Жаенды ашу мен басып алу дәуірі

Перудің солтүстік-шығысындағы бұл аймаққа ең алғаш кірген испан конкистадоры капитан Педро Вергара болды. Ол испандықтар үшін Бракамор (Пакамурос) және Яхуарсонго тайпаларының аймағын, жүз лигалық алқапты ашқан деп есептеледі және үздіксіз, қатыгез әскери науқандар арқылы тайпаларды бағындыруға жетті.

Колониялық дәуір

1607 жылға қарай Жаен-де-Бракаморос қаласының орналасқан жері төрт рет өзгерді, соңында Мараньон және Уанкабамба өзендерінің қосылған жерінен солтүстікке қарай, Томепенданың кішкентай аңғарында орналасты. Бұл Жаен-де-Бракаморос үлкен әрі миссионерлік жұмыстың маңызды орталығына айналды және Индия Кеңесі оны округтің астанасы деп бекітті. Сол кездегі ең маңызды өнеркәсіп – металл шеберханалары болды, онда мачетелер мен балталар сияқты құралдар жасалатын. Ағаштар мен бұтақтарды үнемі кесу қажет болған аймақта осы құралдар аса қажетті болды.

Тәуелсіздік кезінде Жаен

1821 жылдың 4 маусымында Жаен қаласының бас алаңында қоғамдық жиналыс өтті, онда қаладан және оны қоршаған аудандардан, соның ішінде Чиринос, Сан-Игнасио, Коласай және Томепендадан келген делегаттар қатысты. Осы жиналыста қатысушылар Жаен-де-Бракаморос қаласының Кито Корольдік соттарынан және Испаниядан тәуелсіздігін жариялады. Бұл мәлімдеме губернатор Д. Хуан Антонио Чекамен бекітілді. Осы әрекеті үшін Жаен "Перуліктердің туған жері" (Cuna de Peruanidad) атағын алды. Алғашқыда Жаен Трухильо аймағына, содан кейін Ла-Либертадқа қарасты, ал 1855 жылы құрылғаннан кейін Кахамарка аймағының құрамына кірді.

Демография

INEI деректері бойынша, 81–93 жылдар аралығындағы өсім қарқыны 2,3 құрады, ал 1999 жылғы халық саны 85 021 адамды құрады, халық тығыздығы 139,6 адам/км² болды. Халықтың ерекшеліктерінің бірі – оның тек 30,8%-ы ауылдық жерлерде тұрады және 42,6%-ы 15 жасқа дейінгілер. 2012 жылдың соңына қарай халық саны 170 000 адамға жетеді деп болжанды, бірақ бұл көрсеткішке Фила-Альта аймағы кірмейді.