Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Парфян империясының патшасы (б.з. 40-46 жылдары билік еткен)
King of the Parthian Empire (ruled AD 40 46)
Варданес I – Парфян империясының патшасы, 40-46 жылдары билік еткен. Ол әкесі Артабан II-нің тақ мұрагері болған, бірақ таққа таласқан ағасы Готарз II-ге қарсы үнемі күресуге мәжбүр болды. Варданес I-нің билігі парфян ақсүйектерінің құйрық сөздерімен аң аулау кезінде қанымен аяқталды.
Vardanes I was a king of the Parthian Empire from 40 to 46 AD. He was the heir apparent of his father Artabanus II , but had to continually fight against his brother Gotarzes II, a rival claimant to the throne. Vardanes' short reign ended when he was assassinated while hunting at the instigation of a party of Parthian nobles .
Атауы
"Варданес" (сонымен қатар Барданес деп те жазылады) – Орта Иранның "Вардан" есімінің латын тіліндегі жазбасы, "гүл" деген мағынаны білдіреді. Бұл есім грек тілінде Орданес Ὀρδάνης және Ордёнес Ὀρδώνης деп, ал хатран арамей тілінде wrdn деп транслитерацияланады.
"Vardanes" (also spelled Bardanes) is the Latin attestation of the Middle Iranian name Wardān, meaning "rose". The name is transliterated in Greek as Ordanes Ὀρδάνης and Ordones Ὀρδώνης, and in Hatran Aramaic as wrdn.
Өмірбаян
40 жылы Варданестің әкесі және Парфия патшасы Артабан II қайтыс болып, өзінің мемлекетін Варданеске сеніп тапсырды. Бірақ тақты Артабан II-нің асырап алған ұлы Готарз II басып алды. Готарз көп ұзамай өзінің тағы бір бауыры Артабанды, оның әйелі мен баласын өлімге жіберді. Бұл жазаға қарсы наразылық тез туды, Варданеске шағым жіберілді. Варданес Готарзды күтпеген жерден шабуылдап, екі күнде 375 миль жол жүріп жеңіске жетті. Варданеске көршілес парфян провинцияларының басшылары қолдау көрсетті және парфян мемлекетінің көп бөлігін бақылауға алды. Осы уақытта Арменияда да дүрбелең болды. Парфян әулетінен шыққан Армения патшасы Ород, Варданестің бауыры, Рим императоры Клавдий тарапынан тақтан алынып, оның орнына Фарнавазид әулетінен шыққан Митридат тағайындалды. Варданес пен Готарз шайқасқа түсер алдында, Готарз оларға қарсы қастандық жоспарланып жатқанын Варданеске хабарлады, соның нәтижесінде олар келісімге келді. Келісім бойынша Варданес тағын сақтап қалуға тиіс болды, ал Готарз Гирканияның билеушісі атанды. 42 жылдың маусым айында Варданес жеті жылдық көтерілістен кейін Селевкияны парфтардың билігіне қайта бағындырды. Ол қаланың тәуелсіздігін шектеді және өз монеталарын шығару құқығын жойды. Осы кезеңде грек философы Аполлоний Тианский Варданес сарайына келді, Варданес оған Индопарфтар мемлекетіне сапарлағанда күзетін қамтамасыз етті. Аполлоний Индопартияның астанасы Таксилаға жеткенде, оның керуен басшысы Варданестің ресми хатын, мүмкін парфян тілінде жазылған, Индиялық шенеунікке оқып берді, ол Аполлонийді қонақжайлылықпен қарсы алды. Жақындағы жеңістеріне өңдей отырып, Варданес Арменияға шабуылдап, қайта басып алуға дайындалды. Бірақ Римнің Сирия провинциясының губернаторы Гай Вибий Марспен соғыс қатері және Готарзбен қайтадан туған жанжалға байланысты жоспарларынан бас тартты. Варданес Готарзды Эринд өзенінде жеңді, бұл өзен Медия Гиркания шекарасында орналасқан. Содан кейін ол Парфияның қалған провинцияларын жаулап алып, Арияға дейін жетті. 46 жылы Варданес парфян ақсүйектерінің құлағына сұққан удың нәтижесінде аң аулап жүргенде қаза тапты, олар оның мәртебесіне нұқсан келтіруінен қорқып, осы қастандыққа барды.
In c. 40 AD, Vardanes' father and reigning Parthian king Artabanus II died, entrusting his realm to Vardanes. However, the throne was seized by Gotarzes II, an adopted son of Artabanus II. Gotarzes had another of his brothers, Artabanus, along with his wife and child, executed shortly after. An uproar against this execution shortly followed, with an appeal being sent to Vardanes, who took Gotarzes by surprise and defeated him, after travelling 375 miles in two days. Vardanes was supported by the governors of the neighbouring Parthian provinces, and quickly gained control over most of the Parthian realm. At the same time, Armenia suffered turmoil, when its Arsacid king Orodes, the brother of Vardanes, was deposed by the Roman emperor Claudius , who appointed the Pharnavazid prince Mithridates in his stead. Just before Vardanes and Gotarzes clashed in battle, they reached an accord after Gotarzes informed Vardanes of a conspiracy being planned against them by a prominent group. Under the accord Vardanes was to keep his crown, while Gotarzes became the ruler of Hyrcania. In June 42, Vardanes forced Seleucia to submit to the Parthians again after a rebellion of seven years. He significantly reduced the autonomy of the city and removed its privilege to mint its own coins. Around the same time, the Greek philosopher Apollonius of Tyana visited the court of Vardanes, who provided him with the protection of a caravan as he travelled to the realm of the Indo Parthians. When Apollonius reached Indo Parthia's capital Taxila, his caravan leader read Vardanes' official letter, perhaps written in Parthian, to an Indian official who treated Apollonius with great hospitality. Encouraged by his recent triumphs, Vardanes prepared to invade and reconquer Armenia, but ultimately abandoned his plans, due to threats of war from the Roman governor of Syria, Gaius Vibius Marsus, and the renewed conflict with Gotarzes, who had terminated their accord. Vardanes defeated Gotarzes on the Erindes, a river situated on the Media Hyrcania border. He then proceeded to conquer the remaining Parthian provinces, reaching as far as Aria. In c. 46 he was assassinated while hunting at the instigation of a party of Parthian nobles, who feared that their status might become endangered.