Кіріспе

Парфян империясының патшаларының патшасы (78-110 жылдары билік еткен)

Персистің патшасы.

II Пакорус (сонымен қатар Пакорос II деп те жазылады; 𐭐𐭊𐭅𐭓) – 78 жылдан 110 жылға дейін Парфян империясының патшаларының патшасы болды. Ол I Вологасестің ұлы және мұрагері еді. Әкесінің билігінің соңғы кезеңінде Пакор Парфян империясын оныңмен бірге басқарды. 78 жылы I Вологасестің қайтысынан кейін Пакор жалғыз билеуші болды, бірақ оны ағасы II Вологасестің көтерілісі күтіп қалды, ол 80 жылы жеңіліске ұшырағанға дейін жалғасты. 79/80 жылдары Пакордың билігіне тағы бір парфян князі – III Артабан қарсы шықты, оны 81 жылға дейін жеңді. 109 жылы үшінші парфян қарсыласы I Осроес пайда болды. Келесі жылы Пакорустың орнын оның ұлы III Вологасес иеленді, ол парфян тәжі үшін әкесі I Осроеспен күресті жалғастырды. Әкесі сияқты, Пакор да Парфияның бұрынғы әйгілі патшасы II Артабанның саясатын жалғастырды, оның ішінде Парфян империясының экономикалық мүмкіндіктерін жаңа сауда жүйесін құру және Хан Қытай сияқты басқа державалармен қарым-қатынасты нығайту арқылы арттыру. Парфяндықтар Хорезм, Бактрия және Хиндукуш сияқты шығыс аймақтарына да қызығушылық танытуды жалғастырды. Парфтардың ықпалы сол аймақтардағы көптеген саяси бірлестіктердің монеталарында олардың элементтерінің болуымен дәлелденеді. Пакордың тұсында парфян монеталарының артқы жағында грек құдайы Тихе бейнесі, әсіресе Экбатанада соғылған монеталарда, садақ ұстаған отырған патша бейнесінен гөрі жиірек қолданыла бастады. Тихе – ирандық Анахита немесе Аши құдайларының бейнесі болуы мүмкін.

Атауы

Пакорус есімі грекше Пакорос (Πακώρος) латынша түрі, ол өзі орталық Иранның Пакур нұсқасы болып табылады және көне Иранның bag puhr ("құдайдың ұлы") сөзінен туындаған. Армян және грузин тілдерінде Бакур (сәйкесінше; Բակուր, ბაკური) деп жазылады. Пакор II-нің есімі Селеукиядағы танымал Геракл қола мүсініндегі екі тілде жазылған жазуда грекше Пахору (Παχόρου, жай күй) және парфя pkwr (𐭐𐭊𐭅𐭓 'Пакур') деп тіркелген.

Өмірбаян

Пакор парфян патшасы Вологаз I-нің кіші ұлдарының бірі болды, шамамен 61/2 жылы дүниеге келген. Вологаз I билік еткен жылдары империя жаңадан гүлденді. Өмірінің соңғы жылдары Пакор оныңмен бірге билік жүргізді. 78 жылы Вологаз I қайтыс болғаннан кейін Пакор империяның жалғыз билеушісі атанды.

Билік

Көп ұзамай Пакорға ағасы II Вологасис көтеріліс жасады, ол 80 жылы жеңілгенге дейін жалғасты. 79/80 жылдары Пакордың билігіне тағы бір парфян князі – III Артабан қарсы шықты, оған империяда Вавилониядан басқа қолдау шамалы болған сияқты. III Артабанның ең танымал әрекеті – Теренций Максимус атты жалған Неронға пана беру болды. III Артабан бастапқыда Теренций Максимусқа Римді басып алу үшін әскери көмек беруге келісті, бірақ ол алдамшының кім екенін білген соң бұл жоспардан бас тартты. III Артабанның монеталары 81 жылдан кейін қолданыстан шығып кетті, бұл Пакордың сол жылға қарай оны жеңгенін көрсетеді. Әкесі сияқты, Пакор да II Артабанның мақсатын іске асыруға тырысты, яғни Шығыс Азия, Үндістан және Жерорта теңізі жағалауларын байланыстыратын, ұзақ және құрылымды сауда жолын құруға ұмтылды. Бұл жоспарланған сауда жолы Парфян империясының экономикасын едәуір жақсартуға тиіс болды. Осы мақсатқа жету үшін Пакор алыс сауда байланыстарын орнатуға болатын басқа державалармен, ең әуелі Хан Қытайымен қарым-қатынасты нығайтты. 97 жылы Батыс аймақтардың бас қорғаушысы, қытай генералы Бан Чао өзінің елшісі Ган Инды Рим империясына дипломатиялық миссиямен жіберді. Ган Римге аттанар алдында Геккатомпилостағы Пакор сарайына барды. Ол Парфен шығанағына дейін батысқа қарай сапар шекті. Парфян билігі оны тек Арабия түбегінің айналасымен теңіз жолымен ғана Римге жетуге болатынына көндірді, бұл өте қиын сапар еді. Мұнан көңілі қалған Ган Ин Хан ордасына оралып, Хан императоры Хеге парфяндықтардан алған ауызша мәліметтерге негізделген Рим империясы туралы толыққанды есеп берді. Қазіргі заманғы тарихшы Уильям Уотсон парфтардың Хан империясының Риммен дипломатиялық қарым-қатынас орнату әрекеттерінің сәтсіз аяқталуына, әсіресе Бан Чаоның Шығыс Орталық Азиядағы Сяньбилерге қарсы әскери жеңістерінен кейін қуанған болуы мүмкін деген болжам жасады.

Ұрпағы

Вологасе III-тен басқа, Пакордың тағы үш ұлы болды: Аксидар, Партамасирис, олар Армения патшалары болып кезекпен тақ отырды, және Мередат, ол II ғасырдың ортасында Харацен патшасы болды.