Кіріспе

Бұрынғы Манчестер – Шеффилд темір жолы

Вудхед желісі – Англияның солтүстігіндегі Шеффилд, Пенистон және Манчестер қалаларын байланыстырған темір жол. Бұл бағыттың ерекшелігі – солтүстік Пик аймағының жоғары таулы жерлерінен өтіп, Вудхед туннельдері арқылы сапарлау. Желі 1953 жылы электрлендіріліп, 1981 жылы Хэдфилд пен Пенистон аралығы жабылды. Манчестер – Глоссоп/Хэдфилд бөлігі әлі де қолданыста. Пеннин тауларының шығысында, Пенистон маңындағы және Шеффилд – Дипкар бөліктері де ашық, бірақ соңғысы тек жүк тасымалы үшін пайдаланылады. Басқа бөліктеріндегі рельстер алынып тасталды, ал көп бөлігі Транс-Пеннин жолының және 62-ші ұлттық велосипед жолының құрамына кірді.

Бағыт

Манчестерден Шеффилдке дейінгі маршрут Гортон, Гайд Бридж, Ньютон, Годли Жаңғағы, Бродботтом, Глоссоп және Динтинг, Глоссоп Орталық, Хэдфилд, Крауден, Вудхед, Данфорд Бридж, Хейзлхед Бридж, Пенистон, Вортли, Дипкар, Оугтибридж, Уадсли Бридж және Нипсенд аймақтарында тоқталымдармен жүргізілді. Манчестерден Глоссоп пен Хэдфилдке дейін қызмет көрсетулер әлі де сақталып келеді; пойыздар Шеффилдтен Пенистонға (басқа маршрут арқылы) және одан әрі Хаддерсфилдке қатынайды. Дипкардан Шеффилдке дейінгі бөлік қазіргі уақытта жүк тасымалына пайдаланылуда.

Құрылыс

Жол 1845 жылы ашылды. Ол Шеффилд, Аштон-андер-Лин және Манчестер темір жолымен, Жозеф Локк бас инженер ретінде салынды. 1847 жылы темір жол Шеффилд және Линкольншир қосылыс темір жолы, Ұлы Гримсби және Шеффилд қосылыс темір жолы және Гримсби док компаниясымен бірігіп, Манчестер, Шеффилд және Линкольншир темір жолын құрды; 1897 жылы оның атауы Ұлы Орталық темір жолы (GCR) болып өзгертілді. Меншік 1923 жылы LNER-ге, ал соңында 1948 жылы Британ темір жолының Шығыс аймағына өтті. Жолдың бастапқы шығыс терминалы Бриджхаус темір жол станциясында орналасқан. Манчестер, Шеффилд және Линкольншир темір жолы 1847 жылы құрылған кезде Бриджхаус темір жол станциясы қажетті көлемнен асып кеткен еді. Джон Фаулер жобалаған Викер Аркс виадугін қоса алғанда, 0,6 миль (1 км) ұзындығындағы кеңейту жаңа Шеффилд Виктория станциясына салынды, ол 1851 жылы ашылды. Жүк және жолаушылар тасымалы өте көп болғандықтан, жолдың кейбір бөлімдері еселенді.

Электрмен жабдықтау

Электрлендіруді алғаш рет Ұлы Орталық темір жолы ұсынды, себебі ауыр бумен жүретін көмір пойыздарын Пенистон-Уат учаскесінде (Ворсборо тармағы) пайдалану қиындық тудырды; тік еңістері мен бірнеше туннельдері бар желі. ЛНЭР 1936 жылы нақты жоспарлар жасады; көптеген катенерлік тіреулер Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін орнатылды. Екінші дүниежүзілік соғыс электрлендіру жұмыстарын тоқтатты, бірақ соғыс аяқталғаннан кейін жоспарлар дереу жаңартылды; алайда, бұл жолы жаңа екі жолмен салынған Вудхед туннелінің жобасы болды. Бұл үшінші Вудхед туннелі, жылдар бойы бу машиналарының түтінінен зақымданған Виктория дәуіріндегі екі жеке туннельдің орнына салынды. Қолданыстағы туннель екі электрлендірілген жолға жеткіліксіз кеңдікке ие болғандықтан, екінші Торголанд туннелі де қажет болды. Манчестер-Шеффилд-Уат электрлендіру жобасы 1955 жылы аяқталды, онда 1500 вольт тұрақты токпен жұмыс істейтін жоғары сымдар қолданылды. Бұл технология сынақтан өткенімен (әлі де Нидерландыда стандарт болып табылады), салыстырмалы түрде төмен вольттің салдарынан көптеген электр станциялары мен ауыр кабельдер қажет болды. Сонымен қатар, бұл бір учаскеде төмен түсетін пойыздың энергиясын жоғары көтерілетін пойызға беру арқылы регенеративті тежеуді салыстырмалы түрде жеңілдетті. Электрлендіру жұмыстарының бас мердігері – Брюс Пиблс & Co. Ltd., Эдинбург. Технологиялық дамудан кейін, әсіресе Францияда, 1,5 кВ тұрақты ток 25 кВ айнымалы ток желілік стандартымен ауыстырылды. Бұл Вудхед желісін Ұлыбританиядағы жалғыз 1,5 кВ тұрақты токпен электрлендірілген негізгі желі ретінде қалдырды. Желіге арналған жаңа электр локомотивтері Манчестердегі Гортон локомотив зауытында салынды. Бұл EM1/Class 76 жүк пойыздары және бірқатар жолаушылар пойыздары, ал EM2/Class 77 – жедел жолаушылар пойыздары үшін локомотивтер болды. Желідегі тік еңістерге байланысты локомотивтер Вудхедтен төмен түскенде регенеративті тежеуді пайдалана алды. Кейіннен реостаттық тежеу де қосылды. Сонымен қатар, Манчестер, Глоссоп және Хэдфилд арасындағы қала маңындағы қызметтер үшін 506 класындағы электрлік пойыз құрамалары салынды. 1954 жылы жаңа локомотивтер мен электрлік пойыз құрамаларын күтіп-ұстау үшін Фэллоуфилд Loop желісінде орналасқан Реддиштегі жаңа депо салынды.

Жабылу

1950 жылдары ірі инвестициялар жасалғаннан кейін, желі 1970 жылдың 5 қаңтарында жолаушылар тасымалы үшін даулы түрде жабылды. Бұл, Бичинг есебінде Хоуп-Вэлли желісінің жолаушылар қызметінен жабылуы ұсынылған болатын, соған қарамастан орын алды. Бірақ, Эдаль арқылы өтетін Хоуп-Вэлли бағытының әлеуметтік және желілік себептермен ашық болуы қажеттігі және Манчестер – Шеффилд бағытындағы жолаушылар тасымалын жүзеге асыра алатыны тез анықталды. Жолаушылар пойыздарын тартуға пайдаланылған 77 класты локомотивтер 1500 В DC электрлендіру стандартты болған (және қазір де солай) Нидерланд темір жолдарына сатылды. 1970 жылдардың соңына қарай, қалған жүк тасымалының көп бөлігі Йоркширден Виднес қаласына жақын орналасқан Фидлерс-Ферри электр станциясына көмір тасымалынан тұрды, бұл саяхаттың соңғы бөлігі үшін дизельді локомотивтерге ауысуды қажет етті. 1980 жылдардың басында, балама маршруттардың болуы, 1970 жылдан бері жолаушылар тасымалының тоқтатылуы, Пеннин таулары арқылы көмір тасымалының азаюы, сондай-ақ стандартты емес электрмен жабдықтау жүйелерін және 76 класты локомотивтерді қымбат жаңарту немесе ауыстыру қажеттігі Хэдфилдтен шығысқа қарай желінің жабылуына әкелді. Соңғы пойыз 1981 жылдың 18 шілдесінде жүріп өтті және желі уақытша тоқтатылды. 1980 жылдардың ортасында рельстер алынып тасталды, бұл оны қайта ашуға қатысты қысқа мерзімді үміттерге нүке салды. Қазір Хэдфилдтен шығысқа қарайғы желінің дерлік барлық бөлігі алынып тасталды, тек Пенистон сияқты басқа желілермен ортақ болатын бірнеше қысқа учаскелер қалды. Хэдфилд пен Вудхед туннелі арасындағы жол қазіргі уақытта жаяу және велосипед серуендері үшін Лонгдендейл жолы ретінде пайдаланылуда.

Woodhead 3 мүмкін жабылуы

2007 жылы барлық үш туннельдің қазіргі иесі National Grid компаниясы электр кабельдерін Виктория туннелінен 1953 жылғы туннельге көшіруді ұсынды. Бұл жұмыс 2008 жылы басталды және 2012 жылы аяқталды. Осының салдарынан, қазіргі таңда жаңа туннельді теміржол көлігі үшін пайдалану мүмкін емес. 2007 жылы Пик ауданының ұлттық паркі және басқа да тиісті жергілікті органдар туннельді болашақта қайта ашуға болатындығының көптеген себептерін келтірді, бірақ 2007 жылдың қыркүйегінде үкімет бұл мәселеге араласудан бас тартты.

Қалған бөліктер

Манчестер, Глоссоп және Хэдфилд арасындағы қала маңындағы жолаушылар қызметі сақталып келеді, бірақ 1984 жылдың желтоқсанында электр қуаты стандартты 25 кВ айнымалы токқа (АЖ) ауыстырылды. 506 сыныпты ЭМУ пойыздары алынып тасталды және Глазго аймағынан 303 сыныпты ЭМУ пойыздарымен ауыстырылды. Қазіргі таңда (2013 жылдан бастап) қызмет 323 сыныпты ЭМУ пойыздарымен жүзеге асырылуда. Пенистон теміржол станциясындағы Хаддерсфилд бағытының платформалары ашық күйінде қалып, Хаддерсфилд-Шеффилд дизельдік жергілікті пойыздары пайдаланады. Бұл пойыздар бұрынғы Хаддерсфилд және Барнсли түйістері арасындағы қысқа қашықтықты жүріп өтеді. Желінің тағы бір бөлігі, жүк тасымалы үшін ғана, ашық болып табылады – Шейффилд-Линкольн бағытындағы Вудберн түйісінен Стоксбридждегі Liberty Speciality болат зауытына қызмет көрсететін Дипкарға дейінгі жалғыз жол. Олдварк пен Стоксбридж арасында болат өнімдерін тасымалдайтын жүк пойыздары осы жолмен қатынай береді.

Болашаққа арналған ұсыныстар

1967 жылы маршруттың кейбір бөліктері мен Вудхед туннелі Манчестерден Шеффилдке жаңа тас жолдың бөлігі ретінде пайдалану ұсынылды. Алайда, қазір M67 деп аталатын Үлкен Манчестердегі осы тас жолдың тек қысқа бөлігі ғана салынды. 1999 жылы Central Railway Ливерпульді Ла-Манш туннелімен байланыстыру жобасы аясында Вудхед туннелін пайдалануды ұсынды. 2002 жылы округтік кеңестер, біртұтас әкімшіліктер, жолаушылар тасымалын ұйымдастырушы органдар және Пик ауданы ұлттық паркінің басшылығынан құралған Trans Pennine Rail Group тобы, Транспорттық комитетке Transpennine теміржол желісіне үміткерлердің Вудхед бағытын қайта ашуға қызығушылық танытқанын көрсететін мәліметтер ұсынды. 2007 жылы Trans Pennine Rail Group таратылды, өйткені оның жұмысын Northern Way және Солтүстік-Батыс теміржол кампаниясы жалғастырды. 2003 жылы Логистика және көлік институтының Үлкен Манчестер бөлімшесі парламенттік комитетке Arriva компаниясының Transpennine теміржол желісіне ие болуға үміттене отырып, Вудхед желісі мен туннелін ашуға қызығушылық танытқаны туралы мәліметтер ұсынды. 2006 жылы Translink туннель мен бағытты жүк пойыздары үшін ашуды ұсынды. Бұл ұсыныс Лонгдендейл, Холлингворт және Тинтвистлдегі Мотрамды айналып өтуге арналған, құны 180 миллион фунт стерлинг болатын даулы Longdendale Bypass құрылысына қарсы шығатын топтардың арасында қолдау тапты (ресми атауы – A57/A628 Mottram in Longdendale, Hollingworth & Tintwistle Bypass). Deepcar мен Шеффилд арасындағы бағытты қалпына келтіру жоспары да бар, ол "Don Valley Railway" деп аталатын екі жолмен жүретін мұралық теміржол желісі болады және Nunnery Junction-дағы Sheffield Supertram желісімен байланысады. 2010 жылы Don Valley Railway Ltd, Шеффилд қалалық кеңесі және Оңтүстік Йоркшир жолаушылар тасымалы басқармасы Шеффилд пен Стоксбридж арасында жолаушылар тасымалын қайта ашуды ұсынды. Станциялар Stocksbridge, Deepcar, Wharncliffe Side және Oughtibridge қалаларында салынады, ал Шеффилд қаласының орталық станциясы Nunnery Square Supertram аялдамасының жанында орналасады. Жобаның құны кем дегенде 4,3 миллион фунт стерлинг болуы мүмкін. 2012 жылдың 18 қаңтарында ұсынылып жатқан Northern Hub (бұрын Манчестер теміржол хабы деп аталған) туралы пікірталас кезінде теміржол және авиация министрі Тереза Вильерс: "Пенстон мен Стоксбриджтен сайланған депутат Вудхед бағытын қайта ашуды тағы да талап етті. Northern Hub аясында бұл бағытқа басымдық берілмегенін айтуым керек, өйткені Hope Valley желісінде әлі де жеткілікті қуат бар" деді. 2017 жылы жаңа құрылған Grand Northern Group компаниясы жүк тасымалы үшін желіні қайта ашу жоспарларын жариялады, бұл "көшпелі магистраль" жобасының бөлігі ретінде жүк көліктерін жүк пойыздарында тасымалдауға және Вудхед айналма жолындағы кептелісті азайтуға бағытталған. Жоспар бойынша, пойыздар М60 тас жолының 25-шы шығу арқылы Бредбериден М1 тас жолының жанындағы Тинслиге дейін жүреді. 2020 жылдың наурыз айында Stocksbridge пен Шеффилд арасындағы жолаушылар желісін қалпына келтіруді зерттеуге қаражат алу үшін "Жолдарды қалпына келтіру" қорына өтініш берілді. Өтініш қабылданбады. Алайда, қайта жіберілген өтініш қабылданды және 2021 жылдың қазан айында қаржыландыру мақұлданды.

Вудхед желісі мұражайы

2023 жылдың тамызында Вудхед темір жол мұрасы тобы Манчестер мен Шеффилд арасындағы темір жол байланысын мерекелеу үшін мұражай құру жоспарларын ұсынғаны белгілі болды. Мұражай Гид Бридж темір жол станциясындағы бұрынғы сигналдау және телекоммуникация ғимаратында орналасады. Network Rail 2020 жылдан бері осы ғимаратты қайта жаңарту жұмыстарын жүргізіп келеді.

Танымал мәдениетте

ITV-дің Coronation Street кейіпкері Рой Кроппер өзінің "Roy's Rolls" кафесі үстіндегі пәтерде 1960 жылдарға арналған 00-геудесті теміржол желісінің моделдік макетін жасап жатыр. Бұрын айтылғанмен, әлі толыққанды аяқталмаған макет алғаш рет 2014 жылдың 17 наурызында эфирге шыққан 8345-ші эпизодта көрсетілді, сол кезде желідегі 76 және 77 сыныпты локомотивтер туралы сөз болған еді.