Кіріспе

Аяқ киімге сыртынан тағылатын резеңке етік.

Галошалар, сондай-ақ көптеген басқа да атаулармен белгілі, жаман ауа-райы кезінде аяқ киімді ластанудан немесе суланудан қорғау үшін аяқ киімге сыртынан тағылатын резеңке етіктердің бір түрі.

Аттар

Ағылшын тіліндегі galosh, golosh сияқты сөздер француз тілінен келген galoche сөзінен, ортағасырлық латын тіліндегі galopia сөзінен, содан кейін латын тіліндегі calopes және calopedes сөздерінен, грек тіліндегі kalopódion (καλοπόδιον) сөзінен (kâlon – "ағаш", poús – "аяқ") шыққан. Кейінгі антикалық дәуірдегі калопедтер ағаштан жасалған аяқ киім болды, ал осы атау орта ғасырларда жұмсақ аяқ киімге бекітіліп, сыртта киюге мүмкіндік беретін ағаш табанды паттендерге де қолданылды, сондай-ақ жалпы аяқ киім мен ботинкаға да қатысты.

Тарих

Дәстүрлі ағаш жалатынан вулканизацияланған резеңкеден жасалған жалатыға көшуді Чарльз Гудиер мен Леверет Кандиге байланыстыруға болады. Гудиер резеңкенің қасиеттеріне қызығушылық танытса да, олар температураға өте сезімтал болды: ыстықта жабысқақ, суықта жұқарып, сынғыш болатын. Резеңкені вулканизациялау оның қасиеттерін жақсартты, осылайша оны қалыптау оңай, берік және мықты етті. Гудиердің жалатыларын кию және шешуді жеңілдету үшін резеңкеленген серпімді таспа қолданылды. 20-шы ғасырдың басынан бері жалатылар көбінесе резеңкеден жасалады. Соңғы онжылдықтарда аяқ киімнің үстіне киілетін жабын дамыды және қазір жоғары сүйірлеткіш табан сияқты жетілдірілген мүмкіндіктермен жасалады. Қазір жалатылардың негізгі екі түрі ғана бар. Көптеген адамдар Ұлыбританияда жалатылар Веллингтон ботинкасы деп аталады деп ойлайды, ол үлкен резеңке ботинка, көбінесе жеке аяқ киім ретінде тағылады, бірақ бұл дұрыс емес. Веллингтон ботинкасы Веллингтон герцогының құрметіне аталған және жалатылардың үстіне киілетін жабын ретінде қолданылатын бөлек зат. Демек, нағыз жалатының бірінші түрі – қалың резеңкеден жасалған, ауыр табанды және көтеріңкі бөлігі бар, сәл үлкен аяқ киім немесе жартылай бут, ол да ауыр жұмысқа арналған. Екіншісі жұқа, иілгіш материалдан жасалған және ұзақ серуендеуге емес, тек ылғал мен сырғанудан қорғауға арналған резеңке тақпаққа ұқсайды. Ұлыбританияда осы екінші түрі жалаты немесе жалатылар жұбы деп аталады.