Кіріспе
Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қарсылық Австрияда Еуропадағы фашистердің күшеуіне, әсіресе 1938 жылғы Аншлюсқа және Германияның Австрияны басып алуына жауап ретінде басталды. Шамамен 100 000 адам осы қарсылыққа қатысқандығы хабарланды, ал мыңдаған адамдары нацистік қызметтері үшін түрмеге қамалған немесе өлімге кесілген. Австриялық қарсылықтың басты коды O5 болды, онда "O" – "Österreich" (OE) деген сөздің қысқартылған түрінің бірінші әрпін, ал "5" – неміс әліпбиінің бесінші әрпін (E) көрсетеді. Бұл белгіні Венадағы Стефан соборында көруге болады. 1943 жылғы Мәскеу декларациясы нацистік Германия жеңілгеннен кейін еркін Австрия құру үшін негіз салды. Декларацияда: "Дегенмен, Австрия Гитлер Германиясының жағында соғысқа қатысқаны үшін жауапкершілікке тартылады және одан қашып құтыла алмайды, сондай-ақ соңғы есептесу кезінде оның өзінің азаттығына қосқан үлесі міндетті түрде ескеріледі" делінген.
The Austrian resistance launched in response to the rise of the fascists across Europe and, more specifically, to the Anschluss in 1938 and resulting occupation of Austria by Germany. An estimated 100,000 people were reported to have participated in this resistance with thousands subsequently imprisoned or executed for their anti Nazi activities. The main cipher of the Austrian resistance was O5, in which "O" indicates the first letter of the abbreviation of Österreich (OE), with the "5" indicating the fifth letter of the German alphabet (E). This sign may be seen at the Stephansdom in Vienna. The Moscow Declarations of 1943 laid a framework for the establishment of a free Austria after the victory over Nazi Germany. It stated that "Austria is reminded, however that she has a responsibility, which she cannot evade, for participation in the war on the side of Hitlerite Germany, and that in the final settlement account will inevitably be taken of her own contribution to her liberation."
Шолу
Австриялық қарсылық топтары көбінесе идеологиялық тұрғыдан бөлінген және соғысқа дейінгі саяси партиялардың спектрін көрсетті. Австриялық қарсылықтың ең танымал, бірақ шағын тобы дін қызметкері Генрих Майердің айналасында құрылды. Бір жағынан, бұл өте табысты католик қарсылық тобы соғыстан кейін Габсбург монархиясын қайта жаңғыртуды көздеді және V1, V2 зымырандары, «Тигр» танктері мен ұшақтардың (Messerschmitt Bf 109, Messerschmitt Me 163 Komet және т.б.) жоспарлары мен өндіріс орындарын одақтастарға табысты жеткізді. Кейіннен гестапо жақсылап іздеп тапқан бұл қарсылық тобы Швейцариядағы АҚШ-тың OSS басшысы Аллен Даллеспен байланыста болды. Өндіріс орындарының схемаларының арқасында одақтас бомбалаушылары тұрғын аудандарды қорғап, дәл әуе шабуылдарын жүзеге асыра алды. Бұл ақпарат «Кросбоу» және «Гидра» операциялары үшін маңызды болды, бұл операциялар «Оверлорд» операциясына дайындық шаралары еді. Басқа көптеген неміс қарсылық топтарынан өзгеше, Майер тобы Аушвицке жақын орналасқан «Семперит» зауыты арқылы еврейлердің жаппай қырғынын ерте білдірді. Қарулы қарсылық күштерімен қатар, «тыныш батырлар» еврей ерлер, әйелдер мен балаларына нацистік биліктен жасырынуға көмектесті. Олар қауіпті адамдарды өз үйлерінде немесе басқа да қауіпсіз жайларда жасырып, олардың мүлкін сақтап немесе айырбастап, оларды қолдау үшін қаражат жинады және/немесе елден қашуға көмектесті. Осындай көмек көрсету еврей қауымына концентрациялық лагерьде жазалануға және соңында өлімге алып келуі мүмкін болғандықтан, бұл қарсылықтың әрбір мүшесі өте қауіпті өмір сүрді. Осы «тыныш батырлар» қатарында Роза Сталлбаумер және оның күйеуі Антон болды. 1942 жылы гестапо оларды тұтқындап, Германиядағы Дахау концлагеріне жіберді. Антон аман қалса да, Роза Сталлбаумер аман қалмады; ол Аушвицке ауыстырылып, 44 жасында қайтыс болды.
Құрылу
Бұл қозғалыстың 1934 жылдан бері австрофашизм дәуіріне қарсы социалистік және коммунистік қызметінің алдынан тарихы бар. Австрофашистік режимнің өзі нацизмге қатысты өте жауымды болғанмен, әсіресе 1934 жылғы шілде төңкерісі деп аталатын австриялық нацистердің сәтсіз төңкеріс талпырысынан кейін осы жауымдылық күшейді. Йозеф Плизеис және Хильда Циммерман сияқты белгілі белсенділер болды. Австриялық қарсылықтың символы және дауысы – монархия қайта орнатылғанда Австрияның кайзері болатын тәж мұрагері Отто фон Габсбург еді.
Іс-шаралар
Нацистерге қарсы тұру қиын болғандықтан, Аншлюстен кейін ұйымдық бірлікті сақтау қылмыстық жазаланатын әрекет болғандықтан, қарсылық қозғалысы осы кезең бойына жалғасты. Қарсылық қозғалысы негізінен: нацистік саяси үнқағаздарды тарату, көбінесе тұтқындалғандардың отбасыларына жәрдем ретінде берілетін қайырымдылықтарды жинау және одақтастарға ақпарат берумен айналысты. Әскери қарсылық көбінесе маңызды азаматтық және әскери нысандарға жасалған сирек саботаждармен шектелді, ал көптеген адамдар белсенді соғыс майдандарына жіберілмей, осылай қарсылық көрсетті. Қарулы қарсылықтың көп бөлігі Каринтияда жүзеге асырылды. 1942 жылы нацистік режимнің мақсатты депортациясы мен күштеп германизациялауы Каринтия словендерінің қарсылық қозғалысының ядросын құруға және ормандық жасақтардың құрылуына әкелді. Югославиядағы словен жерлерінің көп бөлігі 1941 жылы Рейхке қосылғандықтан және Солтүстік Словенияда этникалық тазалаудың ұқсас тактикасына ұшырағандықтан, осы топтың қызметін Югославия словен партизандық операцияларымен байланысты қарастыру керек.
Діни топтардың қарсылығы
Ұйымдық бірлікті бұзу Австрия діни қауымдастығы үшін ең ауыр соққы болды. Нацистер азаматтық Гестапо және полиция, сондай-ақ әскери Шутцштаффель (СС) арқылы діни және австриялық патриоттыққа қарсы шаралар жүргізді. Бұл көптеген беделді діни топтардың әртүрлі қарсылықтарына әкеп соқты, олардың негізгі мүшелері көбінесе Австрияның жоғары әлеуметтік топтарынан шыққан. Басқа тұтқындар ұзақ мерзімге түрмеге жабылды, кейбіреулері тірі қалды, бірақ көптегендері капитуляцияға дейін қаза болды.
Лондондағы жер аударылғандар қауымы
Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі негізгі ұйымдасқан эмигранттар тобы Лондондағы Австрия кеңсесі төңірегінде бірікті, ол 30 мыңдық эмигрант қауымның орталығы болды. Австрия қоғамы, немесе "Австрия кеңсесі", монархиялық Австрия лигасы мен либералды Австрия демократиялық одағына баспана болды.
Иттер қамалы шайқасы
Австриялық қарсылық күштері Солтүстік Тирольдегі Австрияның Иттер ауылындағы Иттер қамалы шайқасына қатысты. Бұл шайқас 5 мамыр 1945 жылы, Германияның толық капитуляциясы күшке енгенге үш күн бұрын болды. АҚШ-тың 12-ші бронетанкті дивизиясының 23-ші танк батальонының лейтенант Джон С. "Джек" Ли басқаратын әскерлері, нацизмге қарсы неміс армиясының сарбаздары және тұтқынға алынған француздық маңызды тұлғалар 17-ші Ваффен СС Панцер Гренадерлік дивизиясының шабуылдаушы күштеріне қарсы қамалды қорғады, американдық 142-ші жаяу әскер полкінен көмек келгенге дейін.
Перспектива
Австрия қоғамы 1938-1945 жылдар аралығында нацистік үкіметке де, оған белсенді түрде қарсы тұрған аз ғана адамдарға да екіұшты қарым-қатынас танытты. Австрия қоғамының көп бөлігі нацистік режимді белсенді немесе үнсіз қолдағандықтан, одақтас күштер Австрияны соғыстағы соғысушы тарап деп санады және нацистер жеңілгеннен кейін оны оккупациялады. Алайда, Мәскеу декларациясы Австрияны соғысқа дейін еркін және демократиялық қоғам деп жариялап, оны басып алуды азат ету актісі деп есептеді.