Кіріспе
Яба – Нигерияның Лагос штатындағы Лагос материгінде орналасқан қала маңындағы аудан. Білім беру орындары мен технологиялық стартаптарға ие Яба Лагостың технологиялық орталығы саналады. 2021 жылы ашылған Ябадағы Моболаджи Джонсон орталық станциясы Лагосты Африкадағы санаулы стандартты рельс жолдарының бірі арқылы елдің үшінші ірі қаласы Ибаданмен байланыстырады. Ябадағы автобус бекеті шатыр сияқты құрылысымен көзге түседі. Яба базары, әсіресе Тежуошо аймағында, "Лагостың сауда орталығы" деп белгілі.
Yaba is a suburb located on Lagos Mainland, Lagos in Lagos State, Nigeria. With its educational institutions and technological start ups, Yaba is considered the technological hub of Lagos. Inaugurated in 2021, the ultra modern Mobolaji Johnson Central Station in Yaba connects Lagos with the country's third largest city, Ibadan, via one of the few standard gauge railway lines in Africa. The bus station in Yaba stands out with its tent like construction. Yaba's market, especially around Tejuosho, is known as "the shopping centre of Lagos".
Тарих
Яба жергілікті кеңесінің даму аймағы ескі Лагос материгі жергілікті басқару аймағынан бөлініп шықты, ол 1976 жылғы қыркүйектегі жергілікті басқарулардың ұлттық реформасынан кейін 1977 жылы жеке басқару аймағы ретінде құрылды. Лагос материгі Лагос қалалық кеңесінен бөлінді, ол Лагос аралы мен Лагос материгінен тұратын Лагос қалалық агломерациясын басқарды. 1991 жылғы 27 тамызда тағы үш басқару аймағы құрылғаннан кейін, бұрынғы Лагос материгі қайта құрылды, одан Сурлуре бөлініп шықты. Яба жергілікті кеңесінің даму аймағы – сенатор Бола Ахмед Тинюбу әкімшілігі Лагос материгінен құрған 37 жаңа жергілікті кеңестің даму аймақтарының бірі, бұл жаңа аймақтарды құру туралы заңды штаттық мәжіліс қабылдағаннан кейін құрылды.
Білім беру мекемелері
Бұл аймақта бірнеше федералдық мемлекеттік мекемелер бар, олардың ішінде Куинс колледжі, Методист қыздар орта мектебі, Нигерия медициналық зерттеу институты, Яба технологиялық колледжі, Игбоби колледжі, Лагос университеті, Федералдық ғылым және техникалық колледж, Лагос штатының денсаулық сақтау технологиялары колледжі (Нигериядағы алғашқы денсаулық сақтау колледжі) және Федералдық білім беру колледжі (техникалық) Акока кіреді. CETEP City University – Ябадағы жеке университет. Университет 2005 жылы құрылғаннан бері бакалавриат және магистратура бағдарламаларын ұсынады. Лагос штатының денсаулық сақтау технологиялары колледжі (LASCOHET) – денсаулық сақтау саласындағы білім беру бағдарламаларын ұсынатын мекеме, мысалы, денсаулық сақтау ақпараттық жүйесін басқару, фармация технологиясы, медициналық зертхана технологиясы, қауымдық денсаулық сақтау және қоршаған орта денсаулық сақтау технологиясы; ол Ябада орналасқан.
Технологиялық жаңадан құрылған кәсіпорындар
Яба көптеген компаниялардың құрылуы үшін ең қолайлы орындардың бірі болып табылады. Hotels.ng, CcHUB және Andela сияқты көптеген стартаптардың арқасында Яба технологиялық орталыққа айналды. Andela – Африканың жеті технологиялық «бір мүйізді бұзауларының» бірі [1]. Ябадағы технологиялық кеңістік 2011 жылдың соңында Босун Тиджани және оның әріптестері CcHUB құрған кезде танымал болды, ол Нигерияның алғашқы стартап инкубаторларының біріне айналды. Indigo Trust, Omidyar Network, MainOne Cable Company және Лагос штатының үкіметі сияқты ұйымдардың инвестициялары мен қолдауымен ол тез дами бастады және оптикалық талшықпен қуатталатын ақпараттық магистральды орнатуға кірісті. 2011 жылы бұрынғы банкир Сеун Онигбинде Ябадағы CC Hub-тың алты қабатты ғимаратының үшінші қабатында бюджеттік ашықтық жобасы – BudgIT құрды. 2011 жылы CC Hub-тың инкубациялық бағдарламасынан пайда көрген алғашқы стартаптардың бірі ретінде, ол миллиардер бизнесмен Тони Элумелуден 90 000 долларлық бастапқы қаржыландырудың 5 000 долларын алды. 2013 жылы «C» сериясында 20 миллион доллар көтергеннен кейін шамамен 200 миллион долларға бағаланған Konga eCommerce компаниясы сияқты ірі компаниялар келді, ал Africa Internet Group алты инвестордан 469 миллион доллар жинаған төрт раундтан кейін 2014 жылы өзінің алты компаниясын Ябаға көшірді. 2014 жылы BudgIT Omidyar-дан 400 000 доллар грант алды. 2016 жылдың ортасында Нигерияда құрылған, Лагоста, Найробиде және Нью-Йоркте кампустары бар бағдарламашыларға арналған талантты дамытушы – Andela, Chan Zuckerberg Initiative-тен 24 миллион доллар инвестиция алды. 2015 жылы Нигериядағы қонақүйлерді брондау сайты Hotels.ng Африка бойынша қонақүйлер тізімін кеңейту үшін Omidyar Network-тен 1,2 миллион доллар қаржыландыру алды. 2016 жылы Марк Цукерберг жергілікті балалардың мектеп демалысында Python сияқты бағдарламалау тілдерін үйренетін «Жазғы Bootcamp» бағдарламасына қатысты.
Туризм
Ябаға Макоконың су үстінде орналасқан ауданы да кіреді, ол қатты жердің болмауы себепті әдетте "баруға тыйым салынған аймақ" деп есептеледі, бірақ судың үстінде өмір сүретін тұрғындардың ерекшелігіне байланысты қайықпен саяхаттауды ұнататын туристер арасында жақсы кеңес ретінде танымал. Дегенмен, "Африканың Венециясына" сапарды тек сенімді туристік жетекшімен бірге жасаған жөн.
Ауруханалар
Федералды нейропсихиатриялық аурухана 1907 жылдан бері психикалық науқастарды қабылдап келеді. Ябадағы 68 Нигерия армиясының ауруханасы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жараланған одақтас әскерлеріне көмек көрсетуде маңызды рөл атқарды.
Бағалы нарық
Яба базары Лагостағы ең жұмбақ базарлардың бірі. Ол, әсіресе кешкі уақытта, төмен бағаларымен және көп сатылымымен танымал. Бұл базардың ең арзан киімдерімен танымал екенін айтуға болады. Тежуйшо базарында импортталған, көп мөлшердегі қолданылған шалбар, көйлек, күрмешектер және т.б. таба аласыз. Нигериялық киімдер де сатуға арналған манекендерге қойылады. Ашық ауада сауда жасағысы келмейтіндер Тежуйшо сауда орталығына кіріп, түрлі дүкендерді қарап шығуға болады. Орталықта дәріхана, бірнеше азық-түлік дүкендері, косметика дүкендері және тағы да басқа дүкендер бар. Тағы бір танымал сауда орталығы – E орталығы. Сауда орталығы тікелей Коммерциялық авенюде орналасқан және онда мәшһүр Ozone кинотеатрлары бар. Көптеген студенттер демалу үшін осы сауда орталығына келеді. Келушілердің қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін түрлі бөлімдер бар: мысалы, медициналық құралдар, көзілдірік, үй шаруалық тауарлары және азық-түлік.