Кіріспе
Тамара Платоновна Карсавина (1885-1978) – әдемілігімен танымал ресейлік прима-балерина, Ресей императорлық балетінің және кейін Сергей Дягилевтің «Балеттер Ресейі» труппасының жетекші артисі болған. Ұлыбританияда, Лондондағы Хэмпстедке қоныстанғаннан кейін, ол кәсіби түрде балет оқытуды бастады және қазіргі британдық балеттің негізін қалаушылардың бірі ретінде танылды. Ол Корольдік балеттің құрылуына көмектесті және бүгінде әлемдегі ең ірі би оқыту ұйымы болып табылатын Корольдік би академиясының негізін қалаушы мүшесі болды.
Tamara Platonovna Karsavina (Тамара Платоновна Карсавина; 9 March 1885 – 26 May 1978) was a Russian prima ballerina, renowned for her beauty, who was a principal artist of the Imperial Russian Ballet and later of the Ballets Russes of Sergei Diaghilev. After settling in Britain at Hampstead in London, she began teaching ballet professionally and became recognised as one of the founders of modern British ballet. She assisted in the establishment of The Royal Ballet and was a founder member of the Royal Academy of Dance, which is now the world's largest dance teaching organisation.
Білім
Өзінің өмірдегі ащы тәжірибелеріне байланысты Платон бастапқыда Карсавинаға балет үйренуге рұқсат бермеді, бірақ анасы араласты. "Анамның арманы мені биші ету еді", - деп кейіннен жазды Карсавина. "Әйел үшін бұл өте әдемі мамандық, - дейтін ол, - мен баланың сахнаға бейімділігі болуы керек деп ойлаймын; ол киінуді ұнатады, және әрқашан айнаның алдында болады". Платонның рұқсатын сұрамастан, Карсавинаның анасы оны отбасылық досы, зейнеткер биші Вера Жуковадан сабақ алуға шақырды. Бірнеше ай өткен соң Платон қызының би сабақтарын бастағанын білгенде, ол бұл жаңалықты жақсы қабылдап, оның негізгі ұстазы болды. Бірақ, Карсавина ерекше жағдайға ие болған жоқ, ол әкесін "ең талапкер ұстазым" деп атады және "оның скрипкасының үнімен мен бар күшімді салдым". 1894 жылы қатаң емтиханнан өткеннен кейін Карсавина Императорлық балет мектебіне қабылданды. Анасының ынтасымен, Карсавина 1902 жылдың басында мерзімінен бұрын бітіруге шешім қабылдады. Ол кезде әйелдердің 18 жасқа толмастан кәсіби биге түсуі бұрын естілмеген нәрсе еді, бірақ оның әкесі 1896 жылы мектептегі оқытушылық қызметінен айырылып, отбасын қаржылық қиындыққа ұшыратты. Олар Карсавинаның балет труппасында биші ретінде алатын шағын табысына зор мұқтаж болды. Императорлық балет мектебін бітіргеннен кейін Карсавина тез өрге жұлып, Императорлық балеттің жетекші балеринасы болды. Ол Петипаның барлық репертуарын биледі.
Мансап
Карсавинаның ең танымал рөлдері – «La Fille Mal Gardée» фильміндегі Лиз, «Le Corsaire» фильміндегі Медора және «Кішкентай дөңселген жылқы» фильміндегі патша қызы болды. Ол 1915 жылы «Le Corsaire Pas de Deux» деп аталатын биді орындаған алғашқы балерина атанды. Хормейстер Джордж Баланчин Императорлық балет мектебінде оқыған кезінде оны тамашалағанын есіне сақтайтынын айтады. 1910 жылға дейін ол Сергей Дягилевтің «Русские балеты» труппасымен Парижге жиі шақырылып биледі. Осы компанияда жұмыс істеген жылдары Михаил Фокиннің балеттеріндегі көптеген танымал рөлдерін жасады, соның ішінде Петрушка мен «Le Spectre de la Rose» рөлдері бар. Ол соңғы биді Гарольд Тернермен орындады. Ол, әсіресе, Васлав Нижинскиймен бірге Фокиннің «От құсы» балетіндегі басты рөлді сомдағаны үшін танымал болды (бұл рөл бастапқыда Анна Павловаға ұсынылған, бірақ ол Стравинскийдің жаңашыл музыкасына келісе алмады). Карсавина 1918 жылы, большевиктер Ресей азамат соғысының басында Қызыл террорды бастамас бұрын Ресейді тастап, Парижге көшіп барды, онда «Русские балеты» труппасымен ынтымақтастығын жалғастырды. Карсавинаның «Театр көшесі» атты естеліктері (Императорлық балет мектебі орналасқан көшенің аты, себебі ол Александровский театрына жақын болған) оның Императорлық балет мектебіндегі оқуы, Мариинский театрындағы және «Русские балеты» труппасындағы мансабы туралы баяндайды. Балет әлемінің өте бәсекелестік ортасында ол барлыққа дерлік жақсы көрілетін. Карсавинаның Анна Павловамен бәсекелесі болғанымен, «Театр көшесінде» ол оны әрқашан мейіріммен және жомарттықпен сипаттайды, мысалы: «Павлова сол кезде [оның оқушы жолдасы болғанда] өзінің нәзік дене бітімі мен техникалық шектеулерінде оның тартымды тұлғасының ең үлкен күші жатқанын түсінбеді». «Жизельдің портреті» фильмінде Карсавина «гардероб апаттары» туралы еске алады: бір көрсетілім кезінде оның иық тіреуінің бірі түсіп, ол кездейсоқ ашылып қалды. Павлова ұялған Карсавинаны көз жасына алды.
Жеке өмір
1904 жылы анасы Анна Иосифовнаның жетекшілігімен Карсавина Михаил Фокиннің үйлену ұсынысын қабылдамады. Бұл екеуінің арасындағы жайсыздыққа алып келді, ол олардың болашақ қарым-қатынасына әсер етті. Кейін ол Фокиннің балет студиясынан тыс жерде онымен сирек сөйлесетінін айтты. 1907 жылы анасының жетекшілігімен мемлекеттік қызметкер Василий Васильевич Мухинге (1880 – 1941 жылдан кейін) балет мектебінің шіркеуінде үйленді. Мухин кейде Диагилевтің гастрольдеріне онымен бірге шығатын. 1918 жылдың маусым айында, Мухинмен ажырасқаннан кейін бір жыл өткен соң, Карсавина британдық дипломат Генри Джеймс Брюске (1880–1951) үйленді. Ол оның ұлы Никитаның (1916–2002) әкесі болды.
Кейінгі жылдар
Карсавина Лондонның Хэмпстед қаласына көшіп барды, онда ол балет әлемінің көрнекті тұлғаларымен қарым-қатынасын жалғастырды. Ол кейде өзі билеген балеттерді қайта қоюға көмектесті, әсіресе "Spectre de la Rose" балетінде Марго Фонтейн мен Рудольф Нуреевке жетекшілік етті. Ол леди Урсула Мэннерске балет сабақтары берді. 1959 жылы Карсавина сэр Фредерик Эштонға Корольдік балет үшін "La Fille Mal Gardée" балетін қайта жаңғырту мәселесінде кеңес берді. Ол оған Петипаның "Мен үйленген кезде" сахнасы үшін түпнұсқалық мимдік диалогты, сондай-ақ "Pas de Ruban" хореографиясын үйретті, бұл екі бөлім Эштонның қойылымында бүгінге дейін сақталған.
Жарияланымдар
Тамара Карсавина: "Стравинскийдің естеліктері", Tempo (Жаңа серия), № 8 (Стравинский саны), 1948 жылғы жаз, 7–9 беттер. Тамара Карсавина. Театр көшесі: Тамара Карсавинаның естеліктері. Лондон: Хайнеманн, 1930 жылғы наурыз; қайта басылды 1930 жылғы наурызда. Ж. М. Барридің алдын ала сөзімен. Карсавинаның күйеуі оның естеліктерін тікелей ағылшын тілінде өзі жазғанын растады. Орыс тіліндегі (және басқа тілдердегі) кейінгі басылымдар – оның аудармалары. Екінші, қайта қарастырылған басылым: Лондон: Констебл, 1948 ж., және Нью-Йорк: Э. П. Даттон, 1950 ж. Осы басылымға 1947 жылғы 20 қазанда жазылған алғы сөзінде Карсавина былай дейді: "Мен бұл кітапты 1929 жылғы 20 тамызда, Дягилевтің қайтысы туралы естіген күні аяқтадым. Мен оның туралы жазғандарымды өзгертпедім, оны мен білгендей тірі күйінде қалдырдым. Осы қайта қарастырылған басылымда да солай жасадым. Бірақ Дягилевтің тұлғалық ерекшеліктеріне біртұтаслық әкелу үшін, кітапта шашырап жатқан кейбір ерекшеліктерін біріктіруге тырысып, бір тарау қостым."