Кіріспе

Тагбиларан () – Филиппиннің Бохол провинциясының 3-ші санаттағы құрамдас қаласы және астанасы. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 104 976 адамды құрайды. Аралдың оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан және жағалау сызығы бар , Кортес, Корелла және Баклаон қалаларымен шектеседі. Тагбиларан – Бохолға басты кіреберіс қақпасы, ұлттық астана Маниладан оңтүстік-шығысқа және аймақтық астана Себу қаласынан оңтүстікке қарай орналасқан.

Этимология

Ауызша дәстүрге сәйкес, атау "Тагубилаан" сөзінің испан тіліне бейімделген түрі, ол "жасыру" мағынасын беретін "тагу" және Висайя аралдарына шабуыл жасаған дегенді білдіретін Блаан халқына сілтеме жасайтын "Билаан" сөздерінен құралған. Бұл түсіндірме үкіметтің берген түсіндірмесімен үйлеседі. Тагбиларан қаласының ресми үкіметтік веб-сайтында айтылғандай, қала Панглао арқылы әлеуетті басқыншылардан қорғалғандықтан, "тинабилан" сөзі "қорғалған" мағынасын білдіреді.

Тарих

Испандықтар Филиппинге келгенге дейін жүз жыл бұрын, кейін Тагбиларан аталған елді мекен Қытай және Малайямен сауда жасаған. Тагбиларан бұғазы – Дапитанның Кедатуан патшалығының орналасқан жері болды. Бұл алғашқы елді мекен 1565 жылы испан конкистадоры Мигель Лопес де Легаспи мен жергілікті басшы Дату Сикатунаның танымал қанды келісім арқылы бейбітшілік пен ынтымақтастыққа уәде беруімен испандықтармен байланысқа түсті. (Сан-Хосе де) Тагбиларан қаласы 1742 жылдың 9 ақпанында Висайя аралдарының губернаторы, генерал Дон Франсиско Антонио Кальдерон де ла Барканың Баклайон қаласынан бөліп шығаруымен құрылды. Қала Әйен Жұмысшыға арналған. Одан бері ол Бохол провинциясының бір бөлігі болды, 1966 жылдың 1 шілдесінде №4660 заң бойынша қала мәртебесі берілді. Филиппин-Америка соғысы кезінде қала АҚШ, ал Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапон империясының оккупациясында болды. Ситио Убос (Төменгі қала) – Тагбиларанның бұрынғы порты және қаланың ең көне бөлігі саналады, өйткені ол XVII ғасырдан ХХ ғасырдың басына дейін көтеріңкі сауда орталығы болды. Сондықтан, Бохолдағы ең көне және көптеген мұражайлық үйлер осы жерде орналасқан. Ситио Убос испандық кезеңнің соңында Панглао аралына жол салынған кезде маңызды порты ретінде құлдырады. Осыдан кейін аймақ бұрынғы даңқынан айырылып, ескі үйлер бұзылды немесе қараусыз қалды. 2002 жылы оның мәдени және тарихи маңыздылығын мойындау үшін Ситио Убос «Мәдени мұра аймағы» деп жарияланды. Бүгінгі күнге дейін сақталған мұражайлық үйлердің арасында Роша-Суарес үйі, Роша үйі, Хонтаносас үйі, Бельдия үйі және Яп үйі бар.

Тарихи оқиғалар

Филиппин тарихындағы ең маңызды оқиғалардың бірі (танымал филиппин суретшісі Хуан Лунаның суретінде мәңгілікке қалдырылған) – жергілікті басшы Дату Сикатуна мен испандық саяхатшы және отарлаушы капитан Мигель Лопес де Легаспи арасындағы қанды келісім. Бұл оқиға 1565 жылдың 16 наурызында Буль жағалауында, қазіргі Тагбиларан ауданында болды. Легаспи мен оның төрт кемедегі экипажы Камигуин аралынан Бутуан провинциясына бағыт алғанда, күшті оңтүстік-батыс желдің және төмен су деңгейінің салдарынан Буль жағалауына соғылып келді. Сол күні, 1565 жылдың 16 наурызында Легаспи, Фрай Андрес де Урданета және оның бір бөлігі экипажымен бірге жергілікті басшы Сикатунамен кездесу үшін құрлыққа шықты. Әртүрлі нәсіл мен дінге ие екі топ жағадан бірнеше жүз метр қашықтықта кездесті. Бірнеше әдепті сөздерден кейін, баск теңізшісі мен Бохол басшысы достық шартын бекіту үшін тарихи қан келісімін жасады. Сикатуна мен Легаспи сол қолдарына кесіп, қан тамшыларын бір ыдысқа жинап, шараппен араластырды. Қазір Сикатуна мен Легаспи осы танымал келісімді жасасқан жерде белгі орнатылған. Осы достық келісімді құрметтеу үшін 1953 жылы президент Эльпидио Кирино "Сикатуна орденін" тағайындады, бұл президенттік награда және шетелдік қонақтарға табыс етілетін марапат. Тагбиларан 1942 жылдың 17 мамырында, Екінші дүниежүзілік соғыста Филиппиннің құлауынан кейін Жапон императорлық әскерлерімен басып алынды. Жапон оккупациясы кезінде Тагбиларанның муниципалитеті, сол кездегі мэрі Мануэль Эспеуэлас, Побласионнан Типтипке көшірілді. Тағы бір маңызды оқиға – Убужан шайқасы, онда капитан Франсиско Салазардың (Висенте Кубелло) басшылығындағы партизан отряды үлкен қарсылыққа қарамастан жапон әскерлерімен шайқасты.

2013 жылғы жер сілкінісі

2013 жылдың 15 қазанында Сагбаянға жақын жерде ошағы болған, 7,2 магнитудалы жер сілкінісі Бохол провинциясын қамтыды. Тагбиларан қаласында төрт адам қаза болып, 21 адам жарақат алды, сонымен қатар теңіз порты, әуежай және қалалық әкімдік сияқты ғимараттар қирады.

География

Тагбилиран екі төбесі бар жолақ тәрізді, Элли Хулл (100 метр) төбесі оңтүстік шекарасында, ал Банат-и (145 метр) төбесі солтүстік шекарасында орналасқан.

Барангай

Тагбиларан саяси тұрғыдан 15 барангайға бөлінеді. Әр барангай пуроктардан және кейбіреулерінде сайтолардан тұрады. 2020 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 104 976 адамды құрайды, ал жылдық өсім көрсеткіші – бірақ, қала халқының 44% төрт қалалық ауданда тұрады, олар сауда және коммерция орталықтары болып табылады.

Экономика

Қала провинцияның негізгі бизнес астанасы және басқару, білім беру мен көліктік орталығы болу артықшылығына ие. Бохольға келетін жергілікті және халықаралық саяхатшылар Тагбиларан порты арқылы қаладан өтеді. "Алтурас" тобы ("Алтурас" сауда орталығы, "Айленд Сити" сауда орталығы және "Плаза Марсела" операторы), "Бохол Куалити Корпорациясы" және "Альварес" тобы – қалада тіркелген белгілі жергілікті компаниялардың бірнешесі.

1742 жылдан бастап бас атқарушылар

Қала жергілікті түрде әкіммен басқарылады, бірақ тарихта губернадорсильо және одан кейін муниципалды президент басқарған.

Туризм

Қала Бохол провинциясының танысқа жайлы жерлеріне – Шоколадты төбелерге, тарсилерге, ақ құмды жағажайларға, суға шомылу орындарына, тарихи ескерткіштерге және ескі тас шіркеулерге саяхатты бастауға мүмкіндік береді. Қалада көптеген қонақүйлер, демалыс орындары мен мейрамханалар бар, соңғы кезде ол ұлттық конгрестер мен жиындарды өткізу орталығына айналды.

Фестивальдар

Саулог Тагбиларан фестивалі әр жылғы 20 сәуірден 2 мамырға дейін тойланады. Оған көше билері, өзен арнасындағы процессия, түнгі шаралар, новеналық миссалар және сұлулық сайысы кіреді. Тагбиларандық отбасылар туыстары мен достарын десперас (виспери) және катуманан (1 мамырдағы ұлы той күні) кезінде түс немесе кешкі асқа шақырады. Сандуго фестивалі – 1565 жылғы наурыз айында Мигель Лопес де Легаспи мен Дату Сикатуна арасындағы қанды серттесуді еске алу мақсатында Тагбиларан қаласында жыл сайын өткізілетін мереке. Фестиваль шілде айының басында, қаланың 1 шілдедегі жарғы күні мен провинцияның (Бохол) 22 шілдедегі күнін тойлауға арналған бір айлық шаралармен бірге өтеді.

Көлік

Тагбиларанның құрлық көліктік желісі жабық және жабылмаған жолдардан тұрады. Қала ішіндегі бағыттарда үш дөңгелекті мотоциклдер (трициклдер), мультикәбтер, таксилер және джипнилер жүреді. Қаладан тыс сапарлар үшін көбінесе автобустар, таксилер мен микроавтобустар жалданады. Қаланың Дао ауданында орналасқан Интегралды автобус терминалы (IBT) провинция ішіндегі қалааралық бағыттардағы қоғамдық көлік құралдары үшін терминал ретінде және Тагбилараннан Метро Манилаға дейінгі Панафилиппин тас жолымен (AH26) жүретін жолаушыларға аттанатын орын ретінде қызмет етеді. Когон базарында ұзақ қашықтыққа арналған автобус стансасы да бар. Қала теңіз арқылы Висая аралдары мен Минданаодағы маңызды порты қалаларымен байланысты, оның ең маңызды коммерциялық байланысы – Себу қаласының аймақтық орталығымен байланысы. Себу қаласының 1-ші пирсіне (Pier 1) жылдам пароммен саяхат жасау, ауа райы мен теңіз жағдайына байланысты шамамен 2 сағатқа созылады. Бұл бағытта Ocean Jet, Weesam Express және SuperCat компаниялары күніне бірнеше рет рейстер жасайды. Бохол Панглао халықаралық әуежайы қаланың оңтүстік-батысындағы Панглао аралында орналасқан. Ол 2018 жылдың 27 қарашасында Тагбиларан әуежайын алмастырды. Бұл әуежай провинцияның қалған бөлігіне басты қақпа ретінде қызмет етеді. Әуежайды пайдаланатын әуе компаниялары негізінен Тагбиларан – Манила, Тагбиларан – Кларк бағыттарын, сондай-ақ Минданаоға рейстер ұсынады. Бұл бағыттарда Cebu Pacific Air, Cebgo, PAL Express және AirAsia Philippines компаниялары Airbus A319, Airbus A320 және ATR 72 ұшақтарын пайдаланады. Манилаға ұшу уақыты шамамен 1 сағат 15 минутты құрайды.