Кіріспе

2002 жылы түсірілген "Туалайт самурай" (たそがれ清兵衛) – 2002 жылы түсірілген жапондық тарихи драмалық фильм, сценарийін Йодзи Ямада жазды және режиссерлік етті, ал басты рөлдерді Хироюки Санада мен Риэ Миязава сомдады. Мейдзи қайта жаралуынан бірнеше жыл бұрын, 19 ғасырдың ортасындағы Жапониядағы оқиғалар тізбегі бюрократ ретінде жұмыс істейтін, төмен дәрежелі самурай Сейбей Игучидің өмірін көрсетеді. Ол кедей болғанымен, мұңайған жағдайда емес, деменциямен ауыратын анасы мен қыздарымен қанағатты және бақытты өмір сүреді. Апатты жағдайлардың салдарынан, оның өміріне түрлі сынақтар түседі. Фильм Шухэй Фудзисаваның "Бамбу қылышы" атты әңгімесінен шабыттанды. "Туалайт самурай" тарихта беспрецедентті жетістікке жетіп, 12 Жапон академиясы сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде "Үздік фильм", "Үздік режиссер", "Үздік актер", "Үздік актриса" және "Үздік сценарий" сияқты марапаттар бар. Сондай-ақ, "Туалайт самурай" 76-шы "Оскар" марапаттауында "Үздік шетелдік фильм" номинациясына ие болды.

Сюжет

Фильмнің басында басты кейіпкер Игучи Сейбей әйелі туберкулезге шалдыққаннан кейін жесір қалады. Әйеліне зор дүркіретімен жерлеу рәсімі жасалады, бұл төмен дәрежелі самурай Сейбейдің күшіне жетпейді. Сейбей клан үшін астық қоймасында жұмыс істейді, қор жинап береді. Самурай әріптестері оны Тасогаре (Күн батуы) деп атайды, артынан қысым көрсетеді: кешкісін Сейбей қарт анасы мен екі кішкентай қызы Каяно мен Итоға күтім жасау үшін үйге асығады, емес, басшысымен және басқа самурай әріптестерімен дәстүрлі кешкі ас, гейшалардың өнері және саке ішумен араласу үшін. Сейбей самурай болғанымен, сыртқы түріне немқұрайлы қарайды, жуынбайды, шашын қырқып алмайды және киімдері шала-шарпы болады. Кішкентай қыздарының денсаулығы мен анасына қажетті дәрі-дәрмектер жаңа киімдерден немесе ай сайынғы монша ақысынан маңыздырақ. Сейбейдің балалық шағындағы досы Томое (Инума Мичиноджоның қарындасы, оның жақсы, мейірімді самурай достарының бірі және кланда жоғары тұрған) қалаға оралғанда жағдай өзгереді. Томое бала кезінен ер бала сияқты болған, ал ересек күні әдептілік ережелерін, мысалы, ағасының әйеліне бағыну және шаруалардың мерекелеріне қатыспау сияқты мәселелерді сұраққа тоқтатып, сынап бағалайды. Жақында зорлық-зомбылық көрсеткен, ішкілікті күйеуінен (самурай капитаны Кодадан) ажырасқан Томое Сейбейдің қыздарынан жұбаныш іздейді. Томоедің бұрынғы күйеуі Кода түн ортасында мас күйі Мичиноджоның үйіне кіріп, Томоеді дуэльге шақырады, Сейбей Мичиноджо жеңе алмайтынына сеніп, оның атынан қабылдайды, бірақ Сейбей кланы дуэльге тыйым салғанын және жеңімпаздың жазасы, әдетте, өлім екенін біледі, өйткені жеңілген адам бұрыннан өлген. Мичиноджо Сейбейден бұрын келіп, Кодаға қарсы тұрады. Сейбей араласып, тек ағаш таяқты қолдануға шешім қабылдайды, ал Кода болат катанасын шығарады. Кода қарусыздалғаннан кейін және бұл соңы бола ма деп сұрағаннан кейін, қылышын көтеріп алады, сондықтан Сейбей оны есінен танытып, екеуінің де өмірін сақтап қалады. Бірнеше күннен кейін, Сейбей дүкендерде жұмыс істеп жатқанда, Қарулы күштер капитаны Його Сейбейден өтіп кетеді және Кода одан Сейбейден кек алуға көмектесуді сұрағанын үнсіз хабарлайды. Сейбейдің біраз шеберлігі бар екенін және Сейбейдің белгілі бір күресу стилін үйренгенін мойындаған Його бір күні олар дуэльге түседі деп үміттенеді. Сейбейдің әріптестері жекпе-жекті естіп, оны лақап атымен атауды тоқтату керек пе деп ойлайды. Инума Мичиноджо Сейбейге көптеген ұсыныстардан бас тартқан қарындасына үйленуді сұрағанда, Сейбей Инума оны Томоеге деген күшті сезімдері үшін, Инума мен Томое бала кезіндегідей, келекелеп отыр деп санайды. Инума Томоедің Сейбейге деген сезімін біледі, ал Сейбей - Томоеге Кодадан гөрі жақсы қарайтын мейірімді адам. Сейбей қатты өкініп, Инуманың өз қарындасының қолын ұсынғанын қабылдамайды, себебі ол өзінің төмен әлеуметтік мәртебесін және Мичиноджоның Томое өзінің немен айналысатынын білетін ересекті әйел екеніне қарамастан, Томоемен кедейліктің ауыртпалығын бөлісуді қаламайтынын айтады. Сейбей өзінің бай отбасынан шыққан Томое сияқты қайтыс болған әйеліне қалай қарағанын қатты өкініп отыр. Инума енді бұл туралы айтпай-ақ қояды. Томое Каяно мен Итоға баруды тоқтатады. Соңғы актінде Сейбейдің кланының жоғары лауазымды адамы оның қылышпен күресудегі шеберлігін естіп, Сейбейге "тағайындалмаған" және сеппуку жасау арқылы лауазымынан бас тартудан бас тартқан Йогоны өлтіруді бұйырады. Жас хан қызылшадан қайтыс болды, ал жаңа ханның кім болатыны туралы дау-дамай жүрді. Бұл қақтығыста Його жеңілген тарапқа айналды, сондықтан оның өзіне-өзі қол жұмсауды бұйырды. Його өзін өлтіруге жіберілген мықты самурайды өлтірді. Сейбейге егер қауіпті тапсырманы орындаса, оның дәрежесін көтеру және жалақысын көтеру уәде етіледі. Сейбей Йогомен күресуге басында қарсылық білдіріп, оған дайындалу үшін бір ай уақыт сұрады. Ол өміріндегі қиындықтардың кесірінен, екі қызын өсіруден көрген қиындықтар, оның өмірін құрметтемеу және қаталдықпен күресуге деген барлық шешімін жоғалтты дейді. Олар одан әрі талап еткендіктен, ол екі күндік уақыт сұрап, өз міндетін орындауға кіріседі. Жаңа клан басшысы осы жауапқа ашуланып, оны кланнан шығаруға бұйрық береді. Сейбей ақыры тапсырманы орындауға келіседі. Сол түні Сейбейдің жетекшісі (отырысқа қатысқан) қыздарға ең жаман жағдай болса, олардың қамқорлығына ие болатынына кепілдік береді. Келесі күні таңертең Сейбей дайындыққа кіріседі, бірақ оған самурайлардың салтанатты рәсімдерін орындауға көмектесетін ешкім жоқ. Ол ешкімге жүгіне алмай, Томоеден көмек сұрайды. Кетіп барар алдында, Сейбей Томоеге үйлену ұсынымын қабылдамағаны үшін өкініш білдіреді. Егер тірі қалса, оның жаңа лауазымына байланысты одан қайтадан қолын сұрағысы келетінін айтады. Ол өкінішпен Сейбейге басқа біреуге келісімін бергенін айтады. Сейбей өзін ақымақ сезініп, Томоеге осы әңгімені ұмытуын айтады. Томое оның үйіне оралуын күтпейтінін, бірақ оның қауіпсіз оралуын шын жүректен тілейтінін айтады. Сейбей толыққанды түсінетінін айтады. Ол осы соңғы рәсімде көмектескені үшін Томоеге алғыс айтады. Йогоның үйінде Сейбей оның мақсатын қараңғы, шыбықтармен толы бөлмеде ішімдік ішіп отырғанын көреді. Його Сейбейді таниды және оны отырып ішуге шақырады. Содан кейін Сейбейге қашуға рұқсат етуін сұрайды. Ол тек өзінің шеберіне адал болғанын және әйелі мен қызының да қиындықтар мен жеті жыл рөнин ретінде өткеннен туберкулезден қайтыс болғанын түсіндіреді. Тек оның шеберінің кеңдігі арқасында ғана ол лайықты жерлеу рәсімін өткізе алды. Його Сейбейге осы тапсырма үшін сыйлық алатынын білетінін және өзі де жоғары лауазымды адамдардан тапсырма алғанын, олардың сөзін кланның сөзі деп қабылдағанын айтады. Сейбей оның сезімін бөлісіп, олардың екеуінің де өміріндегі ұқсастықтарды, мысалы, оның әйелінің отбасы оған қымбат жерлеу рәсімін талап еткенін және оның оны төлеу үшін катанасын сатқанын ашады. Оның ұзын қынында бамбуктан жасалған жалған қылыш бар екенін айтады. Бұл Йогоны ашуландырады, өйткені Сейбей оны қорлап бақылайды: қысқа кодачиті жалпы халықтың да тасымалдауы мүмкін, самурай емес. Сейбей оның қысқа қылышпен жаттығуын түсіндіреді, ол әлі де онымен бірге алып жүреді, бірақ Йогоның ықыласы басылмайды. Сейбейдің кодачи күресу стилі Йогоның итто рю (бір ұзын қылыш) қылышкерлігімен қарсы қойылады, қанағаттандыратын жақын арадағы жекпе-жекте. Йогоға бірнеше рет жарақатын келтіріп, қашуға мүмкіндік бергеніне қарамастан, Його шабуылды жалғастырады және Сейбей қылышы шатырға ілігіп қалғанда Йогоны өлтіреді. Жарақаттарына қарамастан, Сейбей үйіне ақсап оралады. Каяно мен Ито аулада оны қарсы алады, оны көргеніне қуанышты. Томое әлі де үйде күтіп отыр. Олардың эмоционалдық кездесуі болады. Ұзақ жылдар өткен соңғы эпилогта Сейбейдің кішкентай қызы Ито, қазір қарт, Сейбей мен Томоедің қабіріне барады. Ол айтады, олар үйленген, бірақ олардың бақыты ұзаққа соқпады: ол үш жылдан кейін Босин соғысында, Жапонияның соңғы азамат соғысында қайтыс болды. Томое Сейбейдің қыздарына күтім жасады, олар екеуі де үйленгенге дейін. Ито көбінесе Тасогаре Сейбейдің өте бақытсыз адам болғанын, ешқандай сәттілік болмаған самурай екенін естіген. Ито келіспейді: оның әкесі ешқашан ерекше болуға ниеті болмаған, ол екі қызын жақсы көрген және әдемі Томое оны жақсы көрген.

Кассалық жинақ

Жапонияда фильм 2002 жылы көрсетілімнен $ [amount] табыс әкелді, жапондық прокатта жылдың 16-шы ең табысты фильмі атанды. Шетелде фильм $593,547 жинады, оның ішінде Солтүстік Америкада $559,765. Бұл фильмнің бүкіл әлем бойынша жинаған жалпы сомасы.

Сыншыл реакция

"Твиляйт самурай" Rotten Tomatoes сайтында 70 рецензия негізінде 99% рейтингке ие, орташа бағасы 8.14/10 және "Таза" деп сертификатталған. Сайттың сын тұжырымында "Самурай эпосы – құнды да әсерлі драма" деп айтылған. Metacritic 25 сыншының бағасы бойынша 100-ден 82 ұпай жинап, "көпке танылған" деген көрсеткішті алған. The Washington Post газетінің журналисі Стивен Хантер: "Бұл керемет фильм, бірақ өте тартымды да тыныш" деді. The Chicago Sun Times газетінің редакторы Роджер Эберт фильмге ең жоғары бағасын беріп, былай деді: "Сейбейдің тарихын режиссер Йодзи Ямада ажарлы түстер мен сарыңқы тонмен көрсетеді, феодалдық ауылды керемет бейнелейді, ол өзінің архитектурасын, дәстүрлерін, ежелгі құндылықтарын сақтап қалады, тіпті экономиканың салдарынан өмір салты ескіргенімен." Трилогияның екінші фильмі "Жасырын қылыш" (2004) IndieWire журналының 2018 жылғы 21-ші ғасырдың ең жақсы жапон фильмдері тізімінде Эдвард Дугластың таңдауы болды, бірақ Дуглас "Твиляйт самурай" да оған жақын болғанын айтты.