Кіріспе

Қызыл сақал (赤ひげ) – 1965 жылы түсірілген жапондық дзидайгэки фильмі. Оны Акира Куросава жазып, монтаждап, режиссерлік еткен, сонымен қатар актер Тоширо Мифунемен соңғы рет бірлесіп жұмыс істеген туындысы. Шюгоро Ямамотоның 1959 жылғы «Акахиге Шинрётан» әңгімелер жинағының негізінде түсірілген бұл фильм Токугава дәуірінің соңындағы Эдо қаласының Коишикава ауданында өтеді. Фильм қалалық дәрігер мен оның жаңа шәкірті арасындағы қарым-қатынасты көрсетеді. Федор Достоевскийдің «Жамандалғандар мен қорланғандар» романы жас қыз Отоё (Теруми Ники) туралы қосымша сюжетке бастау болды, ол қыздар үйінен құтқарылады. Фильм әлеуметтік теңсіздік мәселесін қарастырады және Куросаваның ең сүйікті тақырыптарын – гуманизм мен экзистенциализмді зерттейді. Кейбір сыншылар фильмнің кейбір аспектілері «Икиру» фильмін еске түсіретінін айтады. Бұл Куросаваның соңғы қара-ақ фильмі. Фильм Жапонияда үлкен қабылдауға ие болды, бірақ Мифуне мен Куросава арасында араздық тудырғаны мәлім, олардың 16 фильмде бірлескен жұмысына нүкте қойды. Фильм 26-шы Венеция халықаралық кинофестивалінде бақ сынады. Тоширо Мифуне фильмдегі рөлі үшін «Volpi Cup» жүлдесін «Үздік актер» номинациясында жеңіп алды. Сонымен қатар, фильм «Алтын глобус» сыйлығына «Ең үздік шетелдік фильм» номинациясына ұсынылды.

Сюжет

Жас және тәкаппар дәрігер Нобору Ясумото Нагасакидегі голландиялық медицина мектебінде оқыған, қазіргі уақытта жақын туысы атқаратын Шогунаттың жеке дәрігері мәртебесіне ие болады және медициналық білім берудің артықшылықты және оқшауланған армия құрылымы арқылы алға басуды күтеді. Алайда, Ясумотоның аспирантуралық медициналық дайындығы үшін ол Akahige ("Қызыл сакал") деп аталатын доктор Кёдзо Нийдедің басшылығымен ауылдық клиникаға тағайындалады. Дәрігер Нийде сыртынан қарапайым, бірақ мейірімді әрі дана дәрігер. Бастапқыда Ясумото өзінің тағайындалуына ашулы, өйткені доктор Нийдемен жұмыс істеуден аз пайда табады деп санайды. Ол Нийде тек Нагасакидегі Ясумотоның медициналық жазбаларын көруге қызығушылық танытады деп санайды және клиника директорына қарсы көтеріледі. Ол пациенттерді қабылдаудан немесе киім киюден бас тартады, тамақ пен спартандық ортаны елемей, тыйым салынған баққа кіреді, онда ол "Мант" - д-р Нийде ғана емдей алатын құпия науқасты кездестіреді. Осы арада біз Ясумотоның бұрынғы қалыңдығы Чигусаның оған опасыздық жасағанын, олардың келісімін бұзғанын және оның романтикалық қарым-қатынастарды жек көретінін білеміз. Ясумото өзінің жағдайымен келісу үшін күресіп жатқанда, фильм клиниканың бірнеше науқастарының оқиғасын баяндайды. Олардың бірі - Рокусуке, доктор Нийде оны жасырын қайғы-қасіретке ұшырағанын біледі, ол оның бақытсыз қызы пайда болған кезде ғана ашылады. Тағы біреуі - Сахачи, көршілеріне жомарттықпен танымал қала тұрғыны, оның жер сілкінісінен кейін табылған әйелінің өлімімен байланысты. Біріне-бірі қол жұмсап, оны білместен өлтіріп, құшақтасқанда "Маған жақынырақ ұста" деп сұрады. Доктор Нийде Ясумотоны он екі жасар ауру қызды, Отойоны, жезөкшеханадан құтқару үшін (осы үшін жергілікті қылмыскерлер тобына қарсы қатыгездікпен күресу) алып келеді, содан кейін қызды Ясумотоға өзінің алғашқы пациенті ретінде береді. Осы тәжірибелер арқылы Ясумото өзін кішірейтіп, айналасындағы әлемге көзін ашады. Ясумотоның өзі ауырып қалғанда, доктор Нийде Отойодан оны емдеп, сауықтырып беруін сұрайды. Чигусаның кіші әпкесі Масае клиникаға барып, Ясумотоға анасы келіп, онымен кездесуді қалайтынын айтады. Анасы арқылы Ясумото Чигусаның жаңа сүйіктісімен балалы болғанын біледі. Кейінірек Масаэ Отойоға кимоно жасайды, бұл оның Ясумотоға жақсы сәйкес келетінін білдіретін жанашырлықты көрсетеді. Ясумотоның анасы Масаины жақсы көреді және үйленуге ұсыныс жасайды. Ясумото айналасындағы қатыгездік пен азаптың ауқымын, сондай-ақ оның азапты жеңілдетуге күші бар екенін түсіне бастайды және өзінің бекершілігі мен өзімшілдігіне өкінуді үйреніп алады. Кейін жергілікті бала Чобу емханадан тамақ ұрлап жатқан кезде ұсталады. Отойо оған жанашырлық танытып, онымен достық қарым-қатынас жасайды. Бордельдің мадамдары клиникаға келіп, Отойоны алып кетеді, бірақ дәрігерлер мен клиника қызметкерлері Отойоны жібермей, мадамды қуып жібереді. Чобу мен оның кедей отбасы бірге у ішіп, өздерінің қайғысынан құтылуға тырысқанда, клиника дәрігерлері оларды құтқару үшін жұмыс істейді. Ясумотоға өзі аңсаған шогунның жеке дәрігері қызметін ұсынады. Ол Масаимен үйленуге келіседі, бірақ тойда жаңа лауазымға қабылдамайтынын, бірақ клиникада қалатынын, қоғамдағы жайлы және беделді орыннан бас тартып, доктор Нийдемен бірге кедейлерге қызмет етуді жалғастыратынын хабарлайды.

Жазу

"Жоғары және төмен" (1963) фильмін аяқтағаннан кейін режиссер Акира Куросава Шюгоро Ямамотоның 1959 жылғы "Акахиге Шинрётан" романын кездейсоқ таңдап алды. Бастапқыда ол бұл романды әріптес режиссер Хиромичи Хорикава үшін жақсы сценарий болады деп ойлағанмен, Куросава оны жазу барысында қатты қызығушылық танытып, оны өзі түсіру керектігін түсінді. Фильм 2015 жылы 72-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде көрсетілді. 1992 жылы фильм Америка Құрама Штаттарында The Criterion Collection компаниясы LaserDisc форматында, ал Media Home Entertainment компаниясы VHS форматында шығарды. The Criterion Collection 2002 жылдың 16 шілдесінде АҚШ-та фильмді DVD форматында жарыққа шығарды. Toho компаниясы 2002 жылдың 21 қарашасында Жапонияда фильмді DVD форматында шығарды және 2015 жылдың 18 ақпанында қайта шығарды. 2003 жылы BFI "Red Beard" фильмін 2-ші аймақ DVD форматында, ағылшын тіліндегі субтитрлермен шығарды. Олардың нұсқасы кеңейтілген мақалалары бар қорапшада келді. 2014 жылы Madman Entertainment фильмді 4-ші аймақта DVD форматында таратты.