椿 тридцать лет: Самурайский поединок (Tsubaki otız jıl: Samuraylık poydyn)

Кіріспе

1962 жылғы жапондық jidaigeki фильмі, Акира Куросаваның фильмі.

"Санжуро" (椿三十郎) – 1962 жылғы жапондық jidaigeki фильмі, режиссері Акира Куросава, басты рөлде Тоширо Мифунэ. Бұл Куросаваның 1961 жылғы "Йоджимбо" фильмінің жалғасы. Алғашқыда Сугоро Ямамотоның "Хиби Хэйан" романына сүйенген, бірақ өткен жылғы "Йоджимбо" фильмінің сәттілігінен кейін сценарий өзгертілді, оған сол фильмнің басты кейіпкері қосылды.

Сюжет

Тоғыз жас самурай патшаның сарай қызметкері Муцутаның сарайдағы алаяқтыққа қарсы олардың петициясын жыртып тастағаннан кейін жемқор екеніне сенімді. Олардың бірі бұл туралы Кикуи инспекторына айтады, ол араласуға келіседі. Тоғыз адам осы мәселені талқылау үшін құпия орынға жиналғанда, бір ронин естіп алып, оларды инспекторға сенуден сақындырады. Алғашында олар оған сенбесе де, ол оларды тұзақтан құтқарады. Бірақ құтқарушы кетіп бара жатқанда, Муцута мен оның отбасы қауіпте екенін түсінеді және қалуға және көмектесуге шешім қабылдайды. Самурайлар Муцутаның үйіне жеткенде, палата иесі ұрланып, оның әйелі мен қызы тұтқынға алынады. Рониннің ұсынысы бойынша, үйдің қызметшісі күзетшілерді мас етеді, бұл самурайларға әйелдерді босатуға мүмкіндік береді. Содан соң топ инспектордың үйіне жақын жердегі үйге жасырынып қалады. Мұцутаның әйелі рониннен атын сұрағанда, ол терезеден айналадағы камелия ағаштарына қарап, оның аты Цубаки Санжуро (椿三十郎), яғни "отыз жастағы камелия" екенін айтады. Содан кейін әйел "Санджуроны" тым көп өлтіруі үшін айыптайды және "ең жақсы қылыш қынабында сақталады" дейді. Санджуро жемқор шенеуніктерге жақындап, олардың қолбасшысы Ханбейге қосылады, ол бұрын ғибадатханадағы тұзақтан кейін оған жұмыс ұсынған еді. Самурайлар оған сенімсіздікпен қарауды шешсе де, Санджуро Ханбеймен бірге жүргенде, оның артынан еріп жүргенін түсінеді, ал олардың көлеңкелері оңай тұтқындалып, байланады. Ханбей одан да көп адам қатысып жатқан шығар дегенге сендіреді, ол күш сұрауға кетеді. Санджуро төрт тұтқын самурайды босатып, олардың барлық күзетшілерін өлтіреді. Ол төрт жігітке оны байлап тастап кетуге бұйырады, содан кейін Ханбейге қайтып келгенде, оған қатысы жоқ іс үшін өлгісі келмейтінін түсіндіреді. Палата иесінің қайда екені ертеңіне дейін белгілі болмайды, сол кезде Мұцутаның әйелі мен қызы олардың жасырынған жерінен өтіп бара жатқан суға құйылған, жыртылған петицияның бір бөлігін табады. Қарулы адамдар толы ғимаратқа шабуыл жасау мүмкін болмағандықтан, Санджуро Ханбейге өзінің ұйықтап жатқан ғибадатханасында көтерілісшілерді көргенін хабарлап, әскерді алып кетуді жоспарлайды. Осы арада ол өз тобындағы самурайларға өзеннен көп сандаған камелияларды ағызып, шабуыл жасау белгісін жібереді деп айтады. Жоспардың бірінші бөлігі жұмыс істейді, инспектордың күштері ғибадатханаға қарай асығады; алайда, Ханбей Санджуроның камелияларды өзенге тастауға тырысқанын ұстап, оны байлап тастағаннан кейін күдікке батып қалады. Ханбей оны өлтіруге дайындалып жатқанда, қалған жемқор шенеуніктер Санджуроның оларды алдағанын түсінеді – оның ғибадатхананы сипаттауы дұрыс емес еді. Олар Ханбейді уақытты ысырап етпеуге және оның орнына инспектордың күштеріне жетіп, оларды мүмкіндігінше тезірек қайтаруға сендіреді. Алайда Санджуро билік өкілдерін алдап, самурайлардың құтқарылуына белгі береді. Ханбей қайтып келгенде, өзін тағы да ақымақ етіп көрсеткенін біледі. Муцута лауазымына қайта оралады, ал инспектор хара-кири жасайды, бұл палата иесінің өкінішіне әкеледі, өйткені ол қоғамдық жанжалды болдырмауды қалайды. Отбасы мен адал самурайлар тойлап жатқанда, олар Санджуроның қашып кеткенін біледі. Самурайлар жүгіріп барып, Санджуро мен Ханбейді жекпе-жекке шығады. Санджуро күресуге асықпайды және Ханбейді көндіруге тырысады, бірақ Ханбей өзінің қадір-қасиетін жоғалтудан ашуланып, Санджуроны өлтіру арқылы ғана тыныштық табатынын мәлімдейді. Ханбей қылышын суырып алады, бірақ Санджуро оны тез өлтіреді. Жас самурайлар оның жеңісіне қуанып, Санджуро ашуланып, егер олар оған ерсе, оларды өлтіремін дейді. Оның құрметіне бөленгендер, ол кетіп бара жатқанда, тек тізе бүгіп, иіліп отырады.

Nine young samurai believe that the lord chamberlain, Mutsuta, is corrupt after he tore up their petition against fraud at court. One of them tells the superintendent Kikui of this and he agrees to intervene. As the nine meet secretly to discuss this at a shrine, a rōnin overhears and cautions them against trusting the superintendent. While at first they do not believe him, he saves them from an ambush. But as their rescuer is about to leave, he realises that Mutsuta and his family must now be in danger and decides to stay and help. By the time the samurai get to Mutsuta's house, the chamberlain has been abducted and his wife and daughter are held prisoner there. Following the rōnin's suggestion, a servant from the house gets the guards drunk, allowing the samurai to free the women. Then the group hide in a house next door to the superintendent's compound. When Mutsuta's wife asks the rōnin his name, he looks out of the window at the surrounding camellia trees and says it is Tsubaki Sanjūrō (椿三十郎), literally "thirty year old camellia". The lady then criticises "Sanjuro" for killing too frequently and insists that "the best sword is kept in its sheath." Sanjuro decides to get closer to the corrupt officials and joins their henchman Hanbei, who had previously offered him a job after the ambush at the shrine. Although the samurai distrustfully decide to keep watch on him, Sanjuro realises he is being followed as he walks along with Hanbei, and their shadows are easily captured and bound. Made to believe that a much larger group may be involved, Hanbei leaves to request reinforcements. Sanjuro then frees the four captured samurai, although having to kill all their guards. He tells the four to leave him tied up, then explains to Hanbei on his return that he did not wish to die in a cause in which he had no stake. The chamberlain's whereabouts are not discovered until the next day, when Mutsuta's wife and daughter find a piece of the torn petition in the small stream that flows from the superintendent's compound past their hideout. Since an attack on the officials is impossible with the compound full of armed men, Sanjuro hatches a plan to get the army away by reporting to Hanbei that he saw the rebels at a temple where he was sleeping. Meanwhile he has told his group of samurai that he will send the signal to attack by floating large numbers of camellias down the stream. The first part of the plan works, with the superintendent's forces rushing off to the temple; however, Hanbei becomes suspicious after catching Sanjuro trying to drop the camellias into the stream and ties him up. Just as Hanbei is preparing to kill him, the remaining corrupt officials realise that Sanjuro has tricked them—his description of the temple was incorrect. They convince Hanbei not to waste any further time and instead catch up with the superintendent's forces and have them return as soon as possible. However, Sanjuro tricks the officials into giving the signal for the samurai to come to the rescue. Hanbei returns to find he has been made a fool of once again. Mutsuta is restored to his position and the superintendent commits hara kiri, much to the chamberlain's regret, as he wished to avoid a public scandal. As his family and the loyal samurai are celebrating, they discover that Sanjuro has slipped away. The samurai race off and find Sanjuro and Hanbei about to duel. Sanjuro is reluctant to fight and tries to dissuade Hanbei, but Hanbei is furious at his loss of dignity and declares he can only find peace by killing Sanjuro. Hanbei draws his sword, but the faster Sanjuro kills him. When the young samurai cheer his victory, Sanjuro becomes angry and says he will kill them if they follow him. His admirers can only kneel and bow as he walks away.

Өндіріс

Бұл әңгіме негізінен Шугоро Ямамотоның "Хиби Хэйан" (日日平安) атты әңгімесіне негізделген. Бастапқыда "Санжуро" оқиғаның тікелей бейімделуі болуы тиіс еді. "Йоджимбо" фильмінің сәттілігінен кейін студия өзінің танымал антигеройын қайта жандандыруға шешім қабылдады, ал Куросава сценарийді сәйкес түрде қайта жазды. Бірақ, белгілі бір байланыс сақталғанмен, түскен фильм "Йоджимбоға" жай ғана жалғасы емес, кейіпкердің өзі дамитын туындысы болды. Ол, бұрынғысы сияқты, атын жасыратын, мырзасы жоқ самурай. "Йоджимбода" есімін сұрағанда, ол сыртқа қарап, өзін жиде (Куабатаке) деп атайды; ал "Санжурода" – камелияны (Цубаки) таңдайды. Екі жағдайда да ол өзін Санжуро (отыз жастағы) деп таныстырады, бірақ екі фильмде де өзінің қырыққа жақын екенін мойындайды. Роннің жергілікті ауыл шаруашылығы өнімдерімен аталуы, зор үйлер мен кландардың есімдерін таңдамауы – заманауи самурай фильмдеріндегі халыққа жақындықтаудың белгісі. Дегенмен, "Йоджимбо" мен "Санжуро" арасындағы маңызды айырмашылық – жалғастықта Батыс жанрының ықпалының азайғандығы. Алғашқы фильм шекаралық шағын қаладағы оқиғаны көрсетеді, онда батыр жергілікті қарақшылармен қатал күреседі, ал "Санжурода" әрекеттер кландық бекініс қаласындағы жапондық феодалдық билік үшін күреске ортақтасқан. Сол жерде батыр өзінің басты қарсыласы Ханбейдің өзіне ұқсас екенін түсінеді: ол қоғамнан шеттетілген ("қайынынан шыққан қылыш" – казарма әйелінің сөзімен) және қайдағы соғысқа қатысатынын өзі шеше алады. Олардың арасындағы айырмашылық – тек олардың таңдауының себептерінде. Сонымен қатар, фильмде әлеуметтік комедия элементтері де көп, тәжірибелі жауынгерге көмектесуді шешкен жас жігіттердің жағдайды дұрыс түсінбеуі оған үнемі кедергі келтіреді. Ол тактикалық жағынан олардан басым болғанымен, құтқарған әйелі оны тыйым салуға шақырып, адам өлтірудің жаман әдет екенін айтады. Біраз өлтірулер болғанымен, олар көбінесе оның жас серіктерінің қателіктерінен туындайды, ал ең қатты қақтығыс "Санжуро" мен Ханбей арасындағы жекпе-жектің соңында ғана болады. Ол осыдан кейін ашумен кетеді, өйткені оның жас жанкүйерлері әлі де адамның мінез-құлқын оқи алмайды және болған оқиғаның мағынасын түсіне алмайды.

The story is primarily based on Shūgorō Yamamoto's short story Hibi Heian (日日平安). Originally Sanjuro was to be a straight adaptation of the story. After the success of Yojimbo the studio decided to resurrect its popular antihero, and Kurosawa reimagined the script accordingly. But despite a certain element of continuity, the eventual film turned out to be more than just a sequel to Yojimbo for the hero goes on to develop in character from the swashbuckling original. He is, as before a masterless samurai who preserves his anonymity by the same means. When asked his name in Yojimbo he looks outside and names himself mulberry (Kuwabatake); in Sanjuro he chooses a camellia (Tsubaki). In both cases he gives Sanjūrō (thirty year old) as his given name, although in both films he admits to being closer to forty. Having the ronin take the name of local agricultural products rather than a great house or clan reflects a populist turn in contemporary samurai movies. A crucial difference between Yojimbo and Sanjuro, however, is that there is little connection to the Western genre in the sequel. The original was set in an out of the way border town where the hero deals ruthlessly with local thugs, while in Sanjuro the action centres on a Japanese feudal power struggle in a clan fortress town. There the hero realises that Hanbei, his main opponent, is a man much like himself: a social outsider (an "unsheathed sword" in the words of the chamberlain’s wife) free to pick his own side in a conflict. The difference between them is only in the motives behind their choice. There is also a greater element of social comedy, with the seasoned fighter constantly hampered by the failure to grasp the true situation by the young men he chooses to help. But while he is their superior in tactics, the lady he has just rescued confounds him by insisting that he restrain himself, since killing people is a bad habit. Although there has to be some killing, largely as result of the inept actions of his young allies, the only truly violent moment comes at the very end in the duel between Sanjuro and Hanbei. From this he walks away in a fury, because his young admirers are still unable to read human nature and understand the significance of what has just happened.

Шығару

Санжуро 1962 жылдың 1 қаңтарында Жапонияда шықты, оны «Тохо» компаниясы таратты. Сол жылы фильм АҚШ-та да көрсетілді.

Кассалық жинақ

Сандзюро 1962 жылы «Тохо» компаниясының ең көп табыс әкелген фильмі болды және 1962 жылғы ең көп табыс әкелген жапон фильмдерінің арасында екінші орынды иеленді. 1962 жылы жапондық прокатта ол дистрибьюторларға жалға берілген түсімдерден «Кинг Конг пен Годзилла» фильмін (ол жылы Жапонияда 11,2 миллион билет сатылған) басып өтті.

Қабылдау

Фильм сыншылар тарапынан жақсы қабылданып, мақтауға ие болды. Rotten Tomatoes шолу агрегаторында 23 шолу негізінде 100% рейтингке ие, салмақты орташа бағасы 8.38/10. Сайттың консенсусы былай деді: "Техникалық тұрғыдан әсерлі және тамаша актерлік шеберлікпен ойналған «Санджуро» – керемет операторлық жұмысымен және Тоширо Мифуненің тартымды ойынымен көзге түсетін, көңілді, әрекетке толы самурайлық оқиға". 2009 жылы «Кинема Дзюнпо» жапон киножурналының «Барлық уақыттағы ең ұлы жапон фильмдері» тізімінде 59-шы орынға ие болды.

Танымал мәдениетте

Фильмдегі Мифуненің қылышпен шайқасуы 1989 жылы ағылшын тілінде жарық көрген "This Is Kendo" атты кендо оқулығында "қылышымен самурайдың шеберлігі" туралы кеңінен суреттелген мысал ретінде пайдаланылды.

Қайта жасау

Фильм 2007 жылы Йошимицу Морита тарапынан "Цубаки Санджуро" аталымымен қайта түсірілді, бас рөлде Юдзи Ода ойнады.