Кіріспе

Британдық кісі өлтіруші

1961 жылы Англиядағы A6 тас жолында болған кісі өлтіру оқиғасы

Джеймс Ханратти (4 қазан 1936 – 4 сәуір 1962), сондай-ақ A6 кісі өлтірушісі деп белгілі, Ұлыбританияда өлім жазасы де-факто тоқтатылғанға дейін өлім жазасына кесілген соңғы сегіз адамның бірі болған британдық қылмыскер. Ол 1962 жылғы 4 сәуірде Бедфорд түрмесінде 1961 жылғы тамызда Бедфордширдегі Клофилл қаласының жанындағы Дедманс Хиллде A6 тас жолында атып өлтірілген 36 жастағы ғалым Майкл Грегстенді өлтіргені үшін сотталғаннан кейін дарға асылды. Грегстеннің қарындасы Валери Стори зорланды, бес рет оқ жараланды және параличке ұшырады. Сторидің айтуынша, жұбайлар Букингемширдегі Дорни Ричте көліктерінде Кокни акцентімен және Ханраттиге ұқсас мінез-құлқы бар адаммен қарумен ұрланды. Қарулы адам Грегстенге бірнеше бағытта жүруді бұйырды, содан кейін Дедманс Хиллдегі A6 тас жолының жанында тоқтады, онда қылмыс орын алды. Бастапқы күдіктілер - Ханратти, шағын қылмыскер, және Питер Луис Альфон, эксцентрикалық саяхатшы болды. Полиция көрсеткенде Стори Альфонды танымады, бірақ кейін Ханраттиді таныды. Оның куәлігі кінәлі деп табуға маңызды рөл атқарды, бірақ көптеген адамдар қолдау дәлелдерінің сотталғанды негіздеу үшін тым әлсіз деп санады, ал Ханраттидің бауыры ондаған жылдар бойы үкімді жоюға күресті. Ғасырдың басында жүргізілген ғылыми сараптамалар Ханраттидің кінәсін растады, ал 1997 жылы полиция тергеуі оның заңсыз сотталғанын анықтады және іс Апелляциялық сотқа жіберілді.

Балалық шағы мен жасөспірім шағы

Джеймс Ханратти 1936 жылғы 4 қазанда Кенттегі Фарнборо қаласында Джеймс Фрэнсис Ханратти мен оның әйелі Мэри Энн Ханратти (құрметті атасы Уилсон) отбасында төрт ұлының үлкені ретінде дүниеге келді. 1937 жылы отбасы Миддлсекстегі Уэмблиге көшіп келді. Ханраттидің балалық шағы қиын болды; ол артта қалған, психопат және өтірікші деп сипатталды. 11 жасында Барнеттегі Бернт-Октың Сент-Джеймс католик орта мектебінде оқуға қабілетсіз деп танылды, бірақ ата-анасы оның ақыл-ойының кемістігін қабылдамай, оны арнайы мектепке орналастыруға жасалған әрекеттерге қарсылық көрсетті. 1951 жылы 15 жасында мектепті бітіргеннен кейін, сауатсыз Ханратти Уэмбли қалалық кеңесінің қоғамдық тазалық бөліміне қоқыс сұрыптаушы болып жұмысқа орналасты. Келесі жылдың шілдесінде ол велосипедінен құлап, басын жарақаттап, 10 сағат бойы есінен танып қалды; ол Уэмбли ауруханасына жатқызылды, онда тоғыз күн болды. Ауруханадан шыққаннан кейін көп ұзамай Ханратти үйінен Брайттонға кетіп, жол тасымалымен айналысатын жұмыскерлермен кездейсоқ жұмыс істеді. Сегіз аптадан кейін ол көшеде жартылай есінен айырылған күйде табылған, аштықтан немесе суықтан құлап түскен болуы мүмкін. Бастапқыда Брайттон қаласындағы Royal Sussex Hospital-ге түскен, кейін Хейвордс Хиттегі Сент-Франсис ауруханасына ауыстырылды, онда ми қан кетуі деген дұрыс емес диагноз қойылғаннан кейін бас сүйегін кесу операциясы жасалды. Ауруханада жасалған есепте оның қиын отбасылық жағдайы (ол анасынан қорқып, әкесіне деген сезімі болмағанын айтқан) және ақыл-ойының кемістігі ескерілді. Нақты диагноз қойылған жоқ, кейін ол эпилепсиядан немесе миға соққыдан кейінгі синдромнан зардап шеккен болуы мүмкін екені айтылды, бұл оның мінез-құлқына елеулі әсер еткен болар еді. 1958 жылдың наурыз айында 21 жасында Лондон округінің сессиясында Ханратти қайтадан көлік ұрлау және құқығынан айырылған күйде көлік жүргізу қылмыстары үшін айыпталып, Уандсворт түрмесінде үш жылдық түзеу курсына, содан кейін Мейдстоун түрмесіне сотталды. Мейдстоун түрмесінде Ханратти тұтқындармен бірге тұрып, жұмыс істеген зерттеушінің назарына ілікті; ол кейін Ханраттидің "әлеуметтік және эмоционалдық жетілмегендігіне" тоқталды. Қашуға жасаған сәтсіз әрекеттен кейін Ханратти Уайт аралындағы Камп-Хилл түрмесіне ауыстырылды. Ол да сол мекемеден қашуға тырысты, содан кейін Манчестердегі Стрейнджвейс түрмесіне жіберілді. Бір қысқа уақытқа Дарем түрмесіне ауыстырылып, ол Стрейнджвейске қайтарылды, онда толық мерзімін өткергеннен кейін 1961 жылдың наурыз айында 24 жасында босатылды.

Полиция анықтаған фактілер

1961 жылы 23 тамызда сағат 6:45 шамасында Майкл Джон Грегстеннің денесі Бедфордширдегі Клофилл ауылының жанында, Дэдманс Хиллдегі A6 жолының бойындағы тоқтау орнында, жол қозғалысын санаумен айналысқан Оксфорд университетінің студенті Джон Керр табалды. Грегстеннің қасында, жартылай есін жоғалтқан күйде, оның сүйіктісі Валери Жан Стори жатқан еді. Грегстенге .38 калибрлі револьвермен жақыннан екі рет оқ атып, өлтірген; Стори зорлыққа ұшырап, содан кейін сол револьвермен төрт рет сол иығына және бір рет мойнына оқ атылған, нәтижесінде мойнынан төменге паралич болды. Ол екі баласымен Абботс Лэнглиде тұрған. Стори жалғыз бала болғандықтан, ата-анасымен бірге Слау қаласының маңындағы Сиппенхэмде тұрды.

Валерия Сторидің куәлігі

1961 жылы 22 тамызда кешкісін Валери Стори Грегстеннің жанында оның машинасында Букингемширдің Дорни Рич деген жеріндегі жүгері бағында отырды. Бір адам жүргізушінің есігін терезесін қағып, Грегстен оны құлатқанда, оның бет-әлпетіне үлкен қара револьвер ілінді, ал кокни дауысы: "Бұл тонау, мен үмітсіз адаммын, мен төрт айдан бері қашып жүрмін. Менің айтқанымды орындасаң, бәрі жақсы болады". Ол көліктің артқы жағына отырып, Грегстенге алаңға әрі қарай барып, тоқтап тұруды айтты. Содан соң әлгі кісі оларды екі сағат бойы тоқтатпай, үнемі әңгімелеп отыра берді. Стори "заттарды" "бармақ" деп, ал "ойлауды" "фик" деп атайтынын еске алды. Кешкі сағат 23.30-да ол кісі тамақ сұрағаннан кейін Грегстенге көлік жүргізуін тапсырды. Қарулы кісі Мейденхедтегі "Айыс" қонақ үйін білген. Грегстенге сүт автоматқа тоқтап, дүкенеге сигарет сатып алуға, содан кейін жанармай стансасына жанармай алуға жіберілді. Грегстен мен Стори оған барлық ақшасын және көлігін беруге дайын болса да, жігіттің ешқандай жоспары жоқ сияқты, ол екеуінің қасында қалуын қалайды. Олар Солтүстік Лондонның маңындағы аудандарды мақсатсыз айнала жүрді. Жол А5 бойымен Сент-Олбанс арқылы жалғасты, ол жерде қарулы адам қате Уотфорд деп ойлады, А6 автожолына қосылғанға дейін. 23 тамызда таңғы сағат 1.30-да көлік оңтүстікке қарай бара жатқан А6 автожолында болған кезде, ер адам "ояу" болғысы келетінін айтады. Екі рет ол Грегстенге жолдан бұрылуға бұйырды, бірақ кейін ойын өзгертіп, машинаны А6 жолына қайтарып жіберді. Өлілер төбеліне келгенде, ол Грегстенге жолды тоқтатуға бұйырды. Алғашында Грегстен бас тартқанмен, жігіт ашуланып, оларға қарумен қорқыта бастады. Кейін ер адам ұйықтағысы келетінін айтты, және ол оларды байлап қою керек екенін айтты. Стори мен Грегстен оны өлтірмеуін өтінді. Сол кісі Сторидің қолын Грегстеннің галстугымен артына байлап, таза киімдер салынған сумканы көрді. Ол Грегстенге қапты тапсыруды айтты, бірақ Грегстен қозғалған кезде екі рет атылды. Грегстеннің басына екі рет соққы жетіп, сол сәтте-ақ қайтыс болды. Стори: "Сен, балағатта! Сен оны атып өлтірдің. Неге оны өлтірдің?" деп сұрайды. Қарулы кісі Грегстеннің тез бұрылып, өзін қорқытқанын айтты. Оның өзін де өлтіруін немесе Грегстенге көмек іздеуге рұқсат беруін өтінген соң, қарулы кісі оған өзін сүйегін айтты. Ол бас тартты және қолын босатуға тырысты, оны қарусыздануға тырысты, бірақ жеңілді; ол оны атумен қорқытқаннан кейін, ол жеңілді. Содан кейін ол қапшықтан мата алып, Грегстеннің қанды басын жауып, Сториге машинаның артқы жағына көтеріліп, Грегстеннің денесі үстінен жүруге бұйырды. Ол бас тартқанда, жігіт машинадан шығып, оны қарумен қорқытып, артқы орындыққа отырғызып, оған күміс тоққышын шешіп, іш киімін шешіп, зорлауға мәжбүр етті. Содан кейін ол Сториге Грегстеннің денесін машинадан 2 немесе 3 метр қашықтықтағы төсектің шетіне сүйреп әкетуге бұйырды, содан кейін оны машинаға қайтаруға және оның тетіктері мен ауыстырғыштарының жұмысын көрсетуге бұйырды. Оның бұрын-соңды көлік жүргізбегені немесе Morris Minor-пен таныс еместігі анық болды. Стори машинадан шығып, Грегстеннің денесі жанына отырды. Қарулы кісі машинадан шығып, оған жақындады; ол өмірін сақтап қалуды сұрады, ол қалтасынан фунт ақшасын алып, "Міне, алыңыз, машинаны алыңыз және кетіңіз" деп айқайлады. Ол бірнеше қадам артқа шегініп, әйелге төрт рет атқаннан кейін, қайтадан оқ толтырып, тағы да атқан. Шамамен жеті оқ атылған, бесеуі Сториге тиді; ол Грегстеннің қасына құлап, өлі болып ойнады. Ол қызды өлтіргеніне көңілі толған қарулы адам оңтүстікке қарай, көп дөңгелектермен, Лутон бағытына қарай жүрді. Қазір таңғы сағат 3 шамасында, Дорни Ричте болған оқиғадан кейін алты сағат өткен еді. Стори машина жүргізушілерінің назарын аудару үшін ақымақтықпен айқайлап, аяқкиімін сілтеп, есінен таныды. Альфон 22 тамызда кешкісін анасымен, келесі түнде Венадағы Мейда Вейл қонақ үйінде болғанын мәлімдеді; полиция мұны тез растады және Альфон босатылды. 29 тамызда Валери Стори мен тағы бір куәгер Эдвард Блэкхолл, Morris Minor жүргізушісін көрген, Identikit суретін жинақтады, ол кейін жарияланды. Алайда, екі күннен кейін Стори полицияға өзін шабуылдаған адамды басқаша сипаттады. 7 қыркүйекте Мейке Далалға Суррей штатының Ричмонд қаласында өз үйінде өзін А6 өлтіруші деп таныған адам шабуыл жасады. Кейін ол 23 қыркүйекте жеке басын парадта Альфон деп таныды. 11 қыркүйекте Вена қонақ үйінің қонақ бөлмесінде екі патрондық қоршау табылды, олар Грегстенд...

Сот

Ханраттидің өлім жазасына кесілген кісі өлтіру ісі 1962 жылғы 22 қаңтарда Бедфордшир Ассизесінде судья Горман және қазылар алқасының алдында басталды. Іс бастапқыда Ханраттидің қорғаушысы Майкл Шеррард КВ, кейін CBE сұрауы бойынша Олд Бейлиде қаралуы тиіс еді. Соттың неліктен қылмыс орнынан бар болғаны 15 шақырым қашықтықтағы Бедфордқа ауыстырылғаны белгісіз, бірақ бұл жақын маңдағы Стоук Мандевилл ауруханасында емделіп жатқан, қазір параличпен ауыратын Валери Сториге келуді жеңілдетті. Прокуратураны кейіннен Жоғары сот судьясы болған Грэм Суонвик басқарды. Сотта прокурорлар тобында кейіннен Лорд-бас судья болып тағайындалған Джеффри Лейн де болды. Сот отырысы 21 күнге созылды, сол уақытқа дейін ағылшын құқығы тарихындағы ең ұзақ іс болды. Ханраттидің бастапқы қорғанысы ол кісі өлтірілген күні Ливерпульде болғанын айтты, бірақ соттың ортасында ол өзінің айтуының бір бөлігін өзгертті, Солтүстік Уэльстегі Рилде болғанын мәлімдеді. Ол кезде Ханраттиді көлікке немесе қылмыс орнына байланыстыратын нақты сот-сараптамалық дәлелдер болған жоқ. Ханраттидің қан тобы (O) кісі өлтірушінің қан тобымен сәйкес келсе де, бұл британ халқының 36%-ында, соның ішінде Питер Альфонда да кездесетін жиі кездесетін қан тобы еді. Сторидің көрсетуінен басқа, Ханраттидің Мейденхед аймағында болғанын растайтын басқа ешқандай дәлел болған жоқ. Ол кәсіби ұры болғанымен, зорлық-зомбылық үшін сотталмаған және ешқашан қару ұстамаған, бірақ кейіннен полицияға 1961 жылғы наурызда түрмеден босатылғаннан кейін оны алуға тырысқанын мойындады. Сонымен қатар, қылмыскер нашар жүргізген, ал Ханратти тәжірибелі көлік ұрлығы болған. Ханраттидің ісінде психикалық денсаулығына байланысты қорғаныс ұсынылмады. Алты сағаттан кейін қазылар судьядан «нақты күмән» терминінің мағынасын сұрау үшін оралды. Тоғыз сағаттан кейін олар сотқа қайта оралды және бірауыздан кінәлі деп таныды. Ханраттидің апелляциясы 13 наурызда қабылданбады, ал 90 000-нан астам адам қол қойған петицияға қарамастан, Ханратти 1962 жылғы 4 сәуірде Бедфордта Гарри Аллен атқарушысымен дарға асылды, әлі де өзін кінәсіз деп есептеді. Ханратти бастапқыда Бедфорд түрмесінің аумағына жерленді, бірақ 1966 жылғы 22 ақпанда оның денесі эксгумацияланып, Уотфордтағы қабірге қайта жерленді, кейіннен ол әпкесімен бөлісті.

Людовик Кеннеди

Журналист және белсенді Людовик Кеннеди Ханраттидің кінәсіз екенін айтатын көптеген мақалалар жазды. Бірақ, Ханраттидің ДНК-дәлелі жарияланғаннан кейін дереу басылған "36 кісі өлтіру және екі арам табыс" кітабының жаңа басылымында ол Ханраттидің кінәсіздігі туралы бұрынғы мәлімдемелерінен бас тартты.

Әділет және Түлкі

1962 жылы бұл іс Лондон бизнесмені Жан Джастистің назарын аударды, ол бельгиялық дипломаттың ұлы және адвокат Джереми Фокстың серігі еді. Джастис бастапқыда тартынған Фоксты Ханраттиге қарсы қудалаудың жасалма екеніне сенетінін көрсетуге көмектесуге ынталандырды. Олар 1962 жылдың ақпан айында Питер Альфонды тауып, шындықты анықтау үшін онымен ұзаққа созылған достық қарым-қатынас орнатты. Джастис сот отырыстарына күнделікті өз шоферімен барып, Альфон да кейде онымен бірге болып тұрды. Джастис сақтық шарасы ретінде жанды әңгімелердің барлығын жазып алып, мұқият жазбалар жасады. Альфон бұл туралы білгенде ашуға ішіндегіні шығарды. Ол өзінің адвокатына қорқыту телефон соққылары мен хаттар жібере бастады.

Карл Франция

Чарльз Франс өте жағымсыз анонимді телефон қоңырауларын да алды. Көп жылдар бойы ауыр депрессиядан зардап шеккен Франс, жазалаудан шамамен екі апта бұрын газбен өзін-өзі өлтірді (оның үшінші әрекеті). Ол Ханраттиге өзін-өзі өлтіру туралы хат жазды; ол жеккөру мен уға толы болды, бірақ ешқашан оны кісі өлтірген деп тікелей айыптамады. Ол сондай-ақ, сот тергеушісіне хат жазып, Ханраттидің отбасына тигізген зор зиянды атап өтті. Франс отбасына бірнеше хат қалдырды, олардың мазмұны әлі күнге дейін жарияланбады. Қаңтар айында Франс екінші рет өзін-өзі өлтіруге тырысқанда, ол жазған хаттардың бірі сот дәрігеріне жолданған еді, онда ол: «Мен ақыл-есім мен денсаулығымдамын. Бұл әрекетім отбасымның абыройын кез келген жамандықтан тазартатынын біле жүріп жасадым» деп жазды. Ханраттидің Франс отбасымен танысуының мән-жайлары және Франстың Ханратти оларға тигізген зиян үшін қатты кінә сезіну себептері, оны өзін-өзі өлтіру арқылы ғана өтеуге болатындықтан, әлі де құпия болып қалуда. Алайда, Боб Воффинден жазғандай, Әділет және Джереми Фокс Альфонды қаржылық тұрғыдан бір рет ғана қолдады, ол кезде Фокс оның қонақүй есебін төледі. Фокс 1970-ші жылдары Жан Әділеттен ажырасты, бірақ Ханраттидің кінәсін тазалау үшін күресін Ханраттидің денесінен алынған ДНК-ның дәлелдері негізінде сот үкімін растағанға дейін үш жыл бұрын, 1999 жылға дейін жалғастырды. Питер Альфон 2009 жылдың қаңтар айында үйінде құлап қайтыс болды. Келесі айда Пол Футтың жақын досы және әріптесі Ричард Инграмс «The Independent» газетінде Альфонның іске қатысуы туралы қысқа мақала жазды. Инграмс Альфонның Фут пен басқалармен сөйлескенде «іске қатысты үнемі айтатынын және жиі өзін кінәлі екенін мойындағанын» айтты. Инграмс Фут 2002 жылғы ДНК-тестілеу нәтижелеріне қарамастан, өзінің 2004 жылғы өліміне дейін Ханраттидің кінәсіздігіне сеніп, соңғы деміне дейін оған сенгенін айтты.

2002 жылы ДНК дәлелдемелері мен апелляциялық шағым

1997 жылдың 19 наурызында Ішкі істер министрлігі істі жаңа Қылмыстық істерді қарау комиссиясына (CCRC) жіберді, онда тергеуді Баден Скитт басқарды. Кейбір бастапқы айғақтар жойылған, бірақ Сторидің іш киімінен алынған үлгі 1991 жылы табылды, ал 1997 жылдың соңында қол орамал Беркшир полициясының қолында табылған еді. Апелляциялық соттың Ханраттидің денесін эксгумациялауға бұйрық беруге құқығы болмады, бірақ Лорд-бас судья Гарри Вулф бұл "әділеттілік мүддесі үшін" қажет деп шешті. Оның ДНК-сы, біріншіден, қылмыс құралы оралған қол орамалда сақталған шырышпен, екіншіден, Стори зорлыққа ұшыраған кезде киген іш киімінен алынған спермамен салыстырылды. Екі үлгінің ДНК-сы да Джеймс Ханраттидің ДНК-сымен сәйкес келді. Қылмыс құралы оралған қол орамалда Ханраттиге тән ДНК-дан басқа ешқандай ДНК табылған жоқ. Тағы бір тексерілген айғақ, Сторидің іш киімінен алынған үлгі, екі түрлі еркек ДНК жиынтығын көрсетті – бірі Ханраттиге сәйкес келді, ал екіншісін Апелляциялық сот Грегстенге тән деп түсіндірді. Апелляциялық соттың шешімінде қарастырылып жатқан әртүрлі айғақтарды қалай қарау керектігі талқыланды. Ластану мүмкіндігі туралы ұсыныс сот судьялары тарапынан "қиялға берілген" деп жоққа шығарылды, олар "ДНК айғақтары өздігінен кінәлі екенін нақты дәлелдейді" деген қорытындыға келді. Алайда, олар өз шешімінің қорытындысында мынаны атап өтті: 2002 жылы апелляциялық сот отырысында Ханратти отбасының адвокаты Майкл Мэнсфилд QC, сақталған айғақтардың арасында бір құты сынғанын, бұл ластануға себеп болуы мүмкін екенін айтты. Пол Фут және басқа да жақтастар басқа жерлерде ДНК айғақтары ластанған болуы мүмкін екенін мәлімдеді, себебі 40 жылдан астам уақыт бойы полиция зертханасында сақталған киімдерден алынған шағын ДНК үлгілері, олардың пікірінше, "қазіргі заманғы айғақтар стандарттарына сай келмейтін" жағдайларда, генетикалық профильді алу үшін күшейту әдістеріне ұшырауы тиіс болды.

Мұра

Ханраттидің отбасы мен оның қолдаушылары бұл қорытындыға қарсы күресіп, оның ісін қайта қарауды жалғастыруда. Валери Стори былай деді: "Мен кінәлі адамды анықтадым. Мен оның көзіне қарадым, ол да менің көзіме қарады. Мен оның кім екенін білдім, ал ол мені танитынымды түсінді. Мен кінәліні таптым". 2002 жылы ДНК сараптамасынан кейін Стори түрлі телешоулар мен газеттік деректі фильмдерге қатысқаны үшін 40 000 фунт стерлингтен астам ақша тапты. Бұл ақшаның бәрі анонимді түрде Slough Mobility Transport ұйымына екі жаңа көлік сатып алу үшін берілді, олардың біріне "Валери" деген ат қойылды. Валери Стори 2016 жылдың 26 наурызында 77 жасында, өмірге келген Сиппенхэм үйінде дүние салды.

Блогтар

Пол "Дингус" Магидің "А6 Бедфордширдегі кісі өлтіру туралы ойлар" блогы, wordpress.com сайтында.