Кіріспе

Партияның патшасы 110–147 жылдары Вологасе III (Валагаш) Партия империясының патшасы болды. Ол Пакрус II-нің ұлы және мұрагері еді. Ол билікке келген кезде, империяның батыс бөлігін басып алуға қол жеткізген Озро I-ге қарсы күресті, бұл Вологасе III-ге шығыс бөлігін басқаруға мүмкіндік берді. 113 жылы Озро I Партамасиристі Армения патшасы етіп тағайындап, римдіктермен жасаған Рандея шартын бұзғаннан кейін, рим императоры Траян парфян жерлеріне шабуыл жасады, қысқа мерзімге Селеукия және Ктесифон парфян қалаларын басып алып, Парфян шығанағына дейін жетті. Бұл табыстар ұзаққа созылмады, себебі Траян 117 жылы қайтыс болғаннан кейін римдіктердің барлық жемістері жойылды. Шығыс аймақтарына тиіспеген Вологасе III, Озро I-нің әлсіздігін пайдаланып, жоғалған жерлерін қайтарып алып, 129 жылы оны жеңді. Бірақ, көп ұзамай Митридат V есімді тағы бір талапкер пайда болды, бірақ ол да 140 жылы Вологасе III-тен жеңілді. Вологасе III 134–136 жылдары көшпелі аландардың шапқыншылығына тап болды, ал шығыста Кушан империясының кеңеюіне жауап ретінде саяси және әскери әрекеттерін күшейтуге тырысты. Рим императоры Антонин Пий тұсында Арменияда римдіктердің жаңа патша тағайындауынан туындаған алабөліктер болды. Алайда, Вологасе III наразылық білдірмеді, мүмкін, ол жеткілікті күшті болмағандықтан немесе Парфия мемлекетіне үлкен кіріс әкелетін алыс сауданы қауіпке тікелейтін болғандықтан. 147 жылы Вологасе III-тің орнына Митридат V-тің ұлы Вологасе IV отырды.

Атауы

Вологаз – парфян Walagaš (𐭅𐭋𐭂𐭔) атауының грек және латын тіліндегі нұсқасы. Бұл есім жаңа парсы тілінде Балаш, ал орта парсы тілінде Вардакш (кейде Валакш деп те жазылады) деп аталады. Есімнің этимологиясы нақты белгісіз, алайда Фердинанд Джасти Walagaš атауының бастапқы түрі "күш" (varəda) және "сұлу" (қазіргі парсы тілінде gaš немесе geš) сөздерінен құралған деп санайды.

Билік

Вологасе III – Пакора II-нің ұлы болды. Пакора билігінің соңғы жылдары Вологасе III онымен бірге билік жүргізді. 109 жылы парфтардың Осрое I деген қарсыласы пайда болды. Пакорус сол жылы қайтыс болды, ал оның орнына Вологасе III отырды, ол әкесі Осроемен парфян тағы үшін күресті жалғастырды. Осрое I империяның батыс бөлігін, соның ішінде Месопотамияны басып алды, ал Вологасе III шығыста билік жүргізді. 113 жылы Осрое I Вологасе III-нің бауыры Аксидаресті тақтан түсіріп, оның орнына Партамасиристі Армения патшасы етіп тағайындап, римдіктермен жасалған Рандея шартын бұзды. Бұл рим императоры Траянға парфян жеріне басып кіруге және Вологасе III пен Осрое I арасындағы азамат соғысынан пайдалануға себеп болды. Траян 114 жылы Арменияны жаулап алып, оны рим провинциясына айналдырды. 116 жылы Траян парфтардың астаналары Селевкия мен Ктесифонды басып алды. Траян тіпті Парсы шығанағына дейін жетіп, парфтардың қарауындағы Харакеннің билеушісі Атамбелос VII-ден салық алуға мәжбүр етті. Парфтардың көтерілісінен сескенген Траян Ктесифон тағына Осрое I-нің ұлы Партамаспатты отырғызды. Бірақ бұл жемістер ұзаққа созылмады: Бабыл мен яһудилер римдіктерді Месопотамиядан қуды, ал армяндар белгілі бір Санатруктың басшылығымен қарсылық көрсетті. 117 жылы Траян қайтыс болғаннан кейін парфтар Партамаспатты тақтан алып, Осрое I-ді қайта орнатты. Траянның ізбасары Адриан шығыстағы Траянның жаулап алған жерлерінен бас тартып, Рандея шартын мойындады, парфян әміршісі Вологаз Арменияның жаңа патшасы болды. Парфян империясының батыс бөлігінің әлсіреуі Вологасе III-ке (оның шығыс аймақтарына тиіспеген) Осрое I-ден басып алынған жерлерді қайтару мүмкіндігін берді. Бірақ көп ұзамай Митридат V есімді жаңа қарсылас пайда болды. Вологасе III басқа да қиындықтарға тап болды: 134 жылы Иберия патшасы Фарасман II көшпелі аландарды парфтар мен римдіктердің жерлеріне шабуыл жасауға итермеледі. Олар Кавказ Албаниясына, Медияға, Арменияға және Каппадокияға дейін жетті, бірақ екі жылдан кейін көптеген кедергілер мен ауыр экономикалық шығындардан кейін кері шегінді. Шығыста Вологасе III Кушан империясының кеңеюіне жауап ретінде саяси және әскери шараларды күшейтуге тырысты. 140 жылы Вологасе III Митридат V-ті жеңіп, тақтан түсірді. Адрианның ізбасары Антонин Пий кезінде римдіктер Арменияға жаңа патша тағайындағаннан кейін тәртіпсіздіктер туды. Алайда Вологасе III наразылық білдірмеді, мүмкін, ол жеткілікті күшті болмағандықтан немесе парфтар мемлекетіне үлкен табыс әкелетін алыс сауданы қауіпке тікелей салғысы келмегендіктен. Ол бұрын Кушан империясына жоғалтқан жерлерді қайтаруға тырысқан болуы мүмкін. Бір буддалық дерек кушан билеушісі Канишка I-нің Вологасе III кезінде парфтардың шабуылын жеңгенін айтады. 147 жылы Вологасе III-нің орнына Митридат V-тің ұлы Вологасе IV отырды.

Ақша және тас бедерлері

Пакор II кезінде парфян монеталарының арт жағында грек құдайы Тихе бейнесі, әсіресе Экбатанадағы монеталарда, садақпен отырған патша бейнесінен гөрі жиірек қолданыла бастады. Бұл Vologases III кезінде өзгерді. Оның монеталарының арт жағында сирек от ғибадатханасы бейнеленген. Оның монеталарының ал жағында әкесі сияқты тиара киген портреті бейнеленген. Бехистундағы тасқа қашалған рельефте парфян патшасы, көбінесе Vologases III суреттелген.