Кіріспе
Гвинея-Бисауда 2005 жылдың 19 маусымында президент сайлауы өтті, ал екінші тур 24 шілдеде ұйымдастырылды. Бұл сайлау генерал Вериссимо Корреа Сеабра басқарған 2003 жылдың қыркүйегіндегі әскери төңкеріс салдарынан құлатылған бұрынғы сайланған үкіметтен кейін демократиялық үкіметке өтудің аяқталуын білдірді. Сайлаудың нәтижесінде бұрынғы президент және тәуелсіз кандидат Жоао Бернардо Виейра жеңіске ие болды.
Presidential elections were held in Guinea Bissau on 19 June 2005, with a second round runoff on 24 July. The elections marked the end of a transition to democratic rule after the previously elected government was overthrown in a September 2003 military coup led by General Veríssimo Correia Seabra. The result was a victory for former president and independent candidate João Bernardo Vieira.
Өмірбаян
Төңкерістен кейін, ауысуды қадағалау үшін азаматтық үкімет тағайындалды және 2003 жылдың 28 қыркүйегінде ант берді. Әскери, саяси және азаматтық қоғам өкілдерімен келіссөздерден кейін Генрике Роза уақытша президент болып тағайындалды, ал Әлеуметтік жаңару партиясының (PRS) Артур Санха премьер-министр болып тағайындалды. Кумба Иаланың президенттігі кезінде бірнеше рет кейінге шегерілген заң шығару сайлауы 2004 жылдың 28 наурызында өтті. Сайлау бақылаушылары сайлауды еркін және әділ деп жариялады, ал бұрынғы биліктегі партия – Гвинея және Кабо-Верде тәуелсіздігі үшін Африка партиясы (PAIGC) көпшілік орындарды жеңіп алды. Иаланың партиясы PRS екінші орынды алды, одан кейін Біріккен социал-демократиялық партия (PUSD) орналасты. PAIGC жетекшісі Карлос Гомес Жуниор 2004 жылдың мамырында премьер-министр болып тағайындалды. Ауысу кезеңі саяси және ұлттық тұрақтылықтың артуымен өтті. Уақытша үкімет Гвинея-Бисаудың адам құқықтары жағдайына оңтайлы өзгеріс енгізді, бұл туралы АҚШ Мемлекеттік департаментінің Адам құқықтары бойынша жылдық есебінде (Гвинея-Бисауға қатысты, 2005 жылдың 28 ақпанында жарияланды) былай делінген: "[Ауысу] үкіметі азаматтарының адам құқықтарын жалпы алғанда құрметтеді; алайда, кейбір салаларда мәселелер сақталды". Алдыңғы есепте (2004 жылдың 25 ақпанында жарияланды) "Иала үкіметінің адам құқықтары жағдайы нашар болып қала берді және ол ауыр құқық бұзушылықтарды жасауын жалғастырды" делінген. Тұрақтылыққа ең үлкен қауіп 2004 жылдың 6 қазанындағы әскерилердің төңкерісі болды, себебі олар жалақы алмағандықтарына наразылық білдірді. Генерал Вериссимо Корреа Сеабра және оның лейтенанты көтерілісші сарбаздардың қолынан қаза тапты. Осы кері кетуге қарамастан, үкімет пен әскерилер арасындағы шиеленіс, өзара түсіністік туралы меморандумға қол қою арқылы жақсарды.
Науқан
2 шілдеде Иала Вейраның екінші турдағы сайлау кампаниясын қолдайтынын жариялады. Ол Вейраны "Гвинея мемлекетін құрудың және ұлттық бірліктің символы" деп атады, себебі ол "Боэ төбелерінде біздің тәуелсіздігімізді жариялаған" және оған "ұлттық тәуелсіздігімізді қорғауға, неоколониализмге қарсы тұруға, республиканы құруға және бейбітшілік, тұрақтылық, ең бастысы – ұлттық келісімді нығайтуға сенуге болады" деді. Иаланың бұрынғы жылдары Вейраға қатысты болған ұшқынсыз қарсылығын ескеретін болсақ, бұл қолдау көптеген адамдарды таңқалдырды, сондай-ақ Иаланың жақтастары арасында бұл шешімге наразылық болғандығы хабарланды. Вейраның қайта сайлану кампаниясының бір бөлігі Колумбиялық есірткі сатушылармен қаржыландырылғаны айтылады, олар Гвинея-Бисауды Еуропаға есірткі тасымалдау үшін транзиттік маршрут ретінде пайдаланады.
Жүріс-тұрысы
19 маусымда бірінші турда дауыс беру бейбіт өтті. Еуропалық одақтың сайлау бақылаушыларының басшысы Йохан Ван Хек өз тобының ірі бұзушылықтарды байқамағанын айтып, "Бізге бүкіл елде әркім қорқытусыз өз пікірін білдіруге мүмкіндік алды деген ой келді" деп қосты. Келесі күні Ван Хек "әскери күштердің процеске араласпай, сайлау өткізуге көмектескенін" мақтады. Еуропалық одақ бақылаушысы: "Дауыс беру пункттерінің 90 пайызы ашылғаннан кейін бір сағаттан соң толық жұмыс істеді, ал құпия дауыс беру кепілдендірілді", - деп қосты. 22 маусымда Санха бірінші орынға, одан кейін Виейра мен Иала үшінші орынға ие болды. Иаланың Әлеуметтік жаңару партиясының (PRS) мүшелері нәтижені "жалған" деп мәлімдеді. Екі күннен кейін, полиция Иаланың жақтастары жарияланған нәтижеге наразылық білдіріп, оларға көз жасыңдыратын газ бен тірі оқтар атып, кем дегенде екі адам қаза тапты. 25 маусымнан бастап Сенегал президенті Абдулай Уэйд үш негізгі кандидатпен жеке-жеке кездесулер өткізді; Уэйд Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығының (ЭКОУАС) өтініші бойынша делдалдық жасағанын және Гвинея-Бисау ісіне араласпайтынын айтты. 27 маусымда Дакарда өткен баспасөз конференциясында сөйлеген Кумба Иала "бейбітшілік пен тұрақтылық үшін" нәтижелерді қабылдады, бірақ ол әлі де ең көп дауыс жинағанын мәлімдеді. Иаланың сөзінше, ол 38%, Санха 28%, ал Виейра 26% дауыс алған; ол дауыстар манипуляцияланғанын, оның жинаған дауыстары Санхаға, ал Санханың дауыстары Виейраға қосылғанын айтты. Сондай-ақ 27 маусымда Виейра, Санха сияқты "дауыс беру қораптарының шешімін құрметтеуге" уәде берді және өзін "бейбітшілік пен тұрақтылық адамы" деп сипаттады. Қалған дауыстарды 10 кандидат бөлісті. Сайлау комиссиясының төрағасы Малам Мане "сабырлылық пен қоғамдық жауапкершілікке күшті шақыру жасады". Бірінші турда сайлауға қатысу деңгейі 87,3% құрады. 28 шілдеде сайлау комиссиясы Виейраның Санхадан 20 000 дауыс көп жинағанын хабарлады, бірақ PAIGC астанада және батыстағы бұзушылықтарды келтіре отырып, қайта санау талап етті, сондықтан нәтижелер "уақытша" болды. Уақытша нәтижелер жарияланғаннан кейін Виейра өзінің қарсыласы Санханы мақтап, оны демократ деп атады және ол елді біріктіруге көмектеседі деп үміттенді; ол сондай-ақ "бүгіннен бастап Гвинея-Бисау дұрыс бағытта өзгеретініне" уәде берді. Алайда Санханың өкілі бұл алаяқтық екенін мәлімдеді.