Кіріспе

Свами Кешвананд (12 наурыз 1883 – 13 қыркүйек 1972) – үндістандық тәуелсіздік күрескері және әлеуметтік реформатор.

Ерте өмір

1883 жылы қазіргі Раджастанның Сикар ауданындағы Маглуна ауылында джат отбасында туған, Швамиджи, шын аты Бирама, кедей түйеші Такарси мен оның әйелі Саранның ұлы еді. Отбасы индуист дінін ұстанды және Дакка готрасы мен джат руына жатты. Бирама бес жасқа толғанда, оның отбасы Маглунадан жақын орналасқан Ратангарх қаласына көшіп кетті. Такарси, Ратангархтан Делиге бай саудагерлерді түйемен жеткізіп жүрген, 1890 жылы Бирама жеті жасқа толғанда қайтыс болды. Бұл Бираманың білім алу мүмкіндігін одан да қиындатты. Айтуынша, анасы ұзақ уақыт бойы малдарына баспана мен шөп іздеп, бір жерден екінші жерге көшіп-қонуға мәжбүр болған. Анасы мен ұлы 1897 жылы қазіргі Шри-Гангангар ауданындағы Келания ауылына қоныстанды. Бірақ, бұл олардың бақытсыздықтарының соңы емес еді: Раджастан сол кезде кезекті ашаршылыққа тап болды. Бір дерек бойынша: «Жер бетінде ешқандай шөп қалмады. Су тамшысы да жоқ еді. Малдың бәрі шөпсіз қырылды. Адамдар шөптер мен «Кхеджри» ағаштарының қабығымен күн көріп, тіршілік етті. Тіпті ол да жетіспеді. Үкіметтік басқарудың ізі де болмады. Биліктегі самандар кедей халыққа мүлде мән бермеді». Осы жағдайда, Бираманың анасы Саран 1899 жылы Келания ауылында қайтыс болды.

Білім

1899 жылы анасы қатты ашаршылықта қайтыс болғаннан кейін, ол он алты жасында үйін тастап, шөлді аймақтан шығып, тіршілік табу үшін Пәнджабқа көшіп кетті. Нохар, Батинда, Гиддарбаха, Малут, Абохар арқылы ол Джумианвали ауылына жетті. Сол аймақта аштықтан көмек көрсету сылтауымен христиан миссионерлері осындай аштықтан зардап шеккен адамдарды христиан дініне өткізумен айналысты. Джумианвалидің белгілі шаудхарисы Вайдия Гангарамнан осы жалғыз баланы христиан дін қызметкерлерінің ықпалынан құтқару үшін, садақа жинауға келген Ария жетімдер үйінің уағыздаушысымен бірге Фирозпурға жіберуді өтінді. Мүсір Берма алғаш рет осы жетімдер үйінде баспана тапты. Жағдайлар оны түсініксіз рухани ізденіске итермеледі. Ол Удасин сектасының Махант Кушалдасына барып, санскрит тілін үйренуге, осы арқылы индуистік жазбалардың жоғары деңгейлерін бастапқы көздерден зерттеуге деген ниетін білдірді. Бираманың Джат кастасына жататындығын, ал оларға дәстүрлі түрде жоғары жазбаларды немесе тіпті литургиялық санскрит тілін оқуға рұхсат етілмейтінін ескеріп, Махант Кушалдас оған санньяси болуды, яғни дүниеден безгендікке ұмтылуды кеңес берді, бұл оған санскрит тілін үйренуге мүмкіндік берер еді. Сәйкесінше, Бирама 1904 жылы санньяси болды, Удасин сектасына қабылданды және білімін Пәнджабтағы индуистік семинария Садху Ашрам Фазилкада бастады. Ашрамда ол хинди және санскрит тілдерін, сондай-ақ деванагари және гурмуки әрпін үйренді. 1905 жылы Праягта өткен Кумбха мерасында Махатма Хираннджи Авадхут Бирамаға «Свами Кешвананд» деген жаңа есім берді.

Мансап

Свами Кешуананд – азаттық күрескері, педагог және әлеуметтік реформатор болып көп қырлы өмір сүрді.

Бостандық күрескері

1919 жылы болған Жалианвалла Бағ трагедиясы Пәнжаб халқының санасына терең ойылып, Свами Кешаванандты қатты әсерге түсірді. Ол Арья Самадж жиналыстарына қатыса бастады және оның философиясымен әсерленді. Үндістан Ұлттық Конгресінің жиналыстарына да қатысып, Үндістан тәуелсіздік қозғалысына қосылды. Мадан Махан Малвия төрағалық еткен 1919 жылғы Делидегі Конгресс съезіне қатысты. Ол ынтымақтастыққа қарсы қозғалысқа қатысып, екі жылға (1921–1922) Фирозепур түрмесіне қамалды. 1930 жылы оған Фирозепур ауданындағы Конгресс қызметін басқару тапсырылды. Сол жылы ол қайтадан тұтқындалды, бірақ Ганди-Ирвин келісіміне сәйкес көп ұзамай босатылды.

Білім беруші

Суами Кешвананд – жетім, сауатсыз, көшпелі өмір сүрген, формальды білім алмаған адам. Ол 300-ден астам мектептің, 50 жатақхананың, көптеген кітапханалардың, әлеуметтік қызмет көрсету орталықтарының және мұражайлардың негізін қалады. 1911 жылы Удасин Даснами сектасына саньяси ретінде қабылданғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, Суами Кешвананд Садху Ашрам Фазилка аумағында "Ведант Пушп Ватика" кітапханасын ашты. Келесі жылы ол сол жерде санскрит мектебін ашты. 1932 жылы Суами Кешвананд қаржы жетіспеуінен жабылуға айналған Сангариядағы Жат мектебінің директоры болып тағайындалды. Ол ауылдарды аралап, қаржы жинады және мектептің жабылуын болдырмауға қол жеткізді. 1948 жылы мектеп "Граммотан Видьяпитх, Сангария" деп аталып, жаңаша құрылды. Осы мектеп аумағында Суами Кешвананд сирек кездесетін құжаттар, картиналар және антиквариаттардан құралған құнды коллекциясы бар мұражай ашты, бұл өте қиын аймақта мұраны сақтау идеясын қадағалады. Мектеп оқушылары, жергілікті халықтың көмегімен, мектеп аумағын көгалдандыру бойынша ірі, сәтті жобаны жүзеге асырды, ал мектептің орналасқан жері – Үндістанның ең шөлейтті аймақтарының бірі. Сангариядағы "Граммотан Видьяпитх" мектебі педагогтар үшін шабыт көзіне айналды.

Хинди тілінің таралуы

С. Кешуананд елдің бірлігін сақтау және халықты ұлттық санамен тәрбиелеу үшін хинди тілін білудің қажеттілігін сезінді. 1920 жылы Пәнджабтың Фирозепур ауданындағы Абохар қаласында «Нагари Прачарини Сабха» атты хинди тілі форумын құрып, хинди тілін тарату жөніндегі бағдарламасын бастады. Кейін бұл форум «Сахитья Садан, Абохар» деп атала бастады. 1933 жылы Абохарда «Дипак» атты баспахана ашып, хинди тіліндегі материалдарды тегін немесе өте төмен бағамен жариялады. 1941 жылы Абохар қаласындағы Сахитья Саданда 30-шы Бүкілүндік Хинди әдебиеті конференциясын ұйымдастырды. С. Кешуананд Аллахабадтағы Хинди Сахитья Саммелан ұйымының көп жылдық мүшесі болды. Ол шамамен 100 кітапты өзі жазды немесе оларды хинди тіліне аударуды ұйымдастырды. Он бір жыл бойы тырысып, 1954 жылы «Сикхтер тарихы» кітабының хинди тіліндегі басылымын шығаруды ұйымдастырды. 1942 жылы «Сахитья Вачаспати» құрметті атағымен марапатталды.

Әлеуметтік реформашы

Свами Кешванандтың шөл даладағы ауылдық қоғам туралы терең түсінігін оның "Мару Бхуми Сева Карья" атты кітабынан көруге болады. Осы кітапта ол шөл аймағының ерекшеліктерін түсіндіріп, проблемаларын анықтап, оларды шешу жолдарын ұсынған. Свами Кешванандтың өмірлік мақсаты – қол сұғылмаушылық, сауатсыздық, балалар некесі, қарыз, кедейлік, артта қалу, маскүнемдік, әдепсіздік сияқты әлеуметтік жамандықтарды жою болды. Свами Кешвананд 1917 жылдың тамыз айында Сангрияда "Грамотан Видьяпеат" деп аталатын қыздар мектебін ашты. Оның тырыстығының арқасында Сангриядағы көптеген адамдар білім беруді маңызды деп санады.

Қоғамдық келісім

Дака кланынан шыққан джат индус отбасында дүниеге келген, сикх дінінің негізін қалаушы гуру Нанақдевжидің ұлы Шричанджи таратып жүрген Удаси сектасына жататын, өзінен бас тарған Свами Кешуананд – қауымдық келісімнің бірегей үлгісі еді. Ол сикх, бишной, намдхари және джайн гуруларының құрметіне мерекелер ұйымдастырды. 1947 жылы Үндістанның бөліну кезінде ол жарақат алған мұсылмандарды ауруханаларға жатқызды және оларға тамақ пен баспана ұйымдастырды. Свами Кешуанандқа 1958 жылдың 9 наурызында сол кездегі Раджастанның бас министрі «Абинандан Грант» табыс етті. Ол 1952–1958 және 1958–1964 жылдары Раджья Сабханың екі мерзімге мүшесі болды. Ол 1972 жылдың 13 қыркүйегінде Делиде қайтыс болды. Үндістан үкіметінің Пошта департаменті 1999 жылдың 15 тамызында оның құрметіне ескерткіш пошта маркасын шығарды. 2009 жылы Свами Кешвананд атымен Раджастан ауыл шаруашылығы университеті аталды.