Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тасмания аралының түпкі тұрғындары – тасманиялық аборигендер қолданған тілдер.
Languages indigenous to the island of Tasmania that were used by Aboriginal Tasmanians
Тасмания тілдері – Тасмания аралының түпкі тұрғындары, тасманиялық аборигендер қолданған тілдер еді. Бұл тілдер соңғы рет 1830 жылдары күнделікті қарым-қатынаста қолданылған, алайда соңғы сөйлеушісі Фанни Кокрейн Смит 1905 жылға дейін өмір сүрді.
The Tasmanian languages were the languages indigenous to the island of Tasmania, used by Aboriginal Tasmanians. The languages were last used for daily communication in the 1830s, although the terminal speaker, Fanny Cochrane Smith, survived until 1905.
Зерттеу тарихы
Тасмания тілдері үш ондаған сөз тізімімен куәландырылған, ең толықтары – Джозеф Миллиган мен Джордж Август Робинсонға тиесілі. Бұлардың барлығы тасманиялық тілдің дыбыстарын нашар меңгеруін көрсетеді, бұл параметр бойынша австралиялық тілдерге ұқсас еді. Пломли (1976) 1976 жылы оған қолжетімді барлық лексикалық деректерді ұсынады. Краули мен Диксон (1981) тасманиялық фонологиясы мен грамматикасы туралы белгілі аз нәрсені жинақтайды. Боуэрн (2012) 35 түрлі сөз тізімін ұйымдастырып, оларды тілдік топтарға жіктеуге тырысады. Фанни Кокран Смит абориген әндерін балауыз цилиндрлеріне жазды, бұл тасманиялық тілінің жалғыз аудио жазбасы болып табылады, бірақ олардың сапасы өте нашар. 1972 жылы оның немерелері әлі де бірнеше сөз бен әнді есінде сақтаған. Терри Кроулимен бірлескен зерттеулерінде оларды сұхбатқа алған Роберт Диксон «грамматика мен үздіріссіз мәтін туралы деректердің жоқтығына байланысты тасманиялық тілдер туралы көп нәрсені айту мүмкін емес» деген қорытындыға келді. Дегенмен, қолда бар аз көздерден тасманиялықтар жоғалған тілдері мен дәстүрлерін қайта жаңғыртуға ұмтылуда. Бүгінгі күнге дейінгі ең ірі тілді жаңғырту жобасы – Палау кани жобасы.
Tasmanian languages are attested by three dozen word lists, the most extensive being those of Joseph Milligan and George Augustus Robinson. All these show a poor grasp of the sounds of Tasmanian, which appear to have been fairly typical of Australian languages in this parameter. Plomley (1976) presents all the lexical data available to him in 1976. Crowley and Dixon (1981) summarise what little is known of Tasmanian phonology and grammar. Bowern (2012) organises 35 different word lists and attempts to classify them into language families. Fanny Cochrane Smith recorded a series of wax cylinder recordings of Aboriginal songs, the only existing audio recording of a Tasmanian language, though they are of extremely poor quality. In 1972, her granddaughters still remembered some words and a song. Robert M. W. Dixon, who interviewed them as part of his research with Terry Crowley, concluded that "there is virtually no data on the grammar and no running text so that it is impossible to say very much of linguistic interest about the Tasmanian languages". However, from the scant sources that are available, Tasmanian people are seeking to recover their lost languages and traditions. The largest language revival project to date is the Palawa kani project.
Сыртқы жіктеу
Тілдер туралы аз мәлімет бар және олардың басқа тілдермен байланысы дәлелденбеген. Тасманияда бірнеше тілдік отбасы болған болуы мүмкін, бұл аралдағы адамның ұзақ жылдар бойы қоныстануымен үйлеседі. 1970 жылдары Джозеф Гринберг Тасмания тілін Андаман және Папуа тілдерімен қатар (бірақ Австралия тілі емес) Үнді-Тынық мұхитының суперотбасының құрамына енгізді. Дегенмен, тарихи тіл білімі мамандарының көпшілігі бұл суперотбасы туралы ұсынысты қабылдамайды.
Little is known of the languages and no relationship to other languages is demonstrable. It appears that there were several language families on Tasmania, which would be in keeping with the long period of human habitation on the island. In the 1970s Joseph Greenberg proposed an Indo Pacific superfamily which includes Tasmanian along with Andamanese and Papuan (but not Australian). However, this superfamily proposal is rejected by the vast majority of historical linguists.
Боуэрн (2012)
Тасманиялық деректерді түсіндірудегі қиындықтардың бірі – 35 сөз тізімінің кейбіреулерінде әртүрлі орналасқан жерлерден алынған деректер қосылған, ал қалғандары үшін кейде орналасқан жері тіркелмеген. Боуэрн (2012) тілдік араласуды анықтау үшін кластерлеу алгоритмін, сондай-ақ 100 сөзден астам сөздері бар 26 араласқан тізімдердің он екі тасманиялық нұсқасын (p < 0.15) анықтауға және оларды ерекше тілдер деп санауға болатынын қорытындылау үшін қосымша әдістерді қолданды. Деректердің жеткіліксіздігіне байланысты, бұл нұсқалар олар жазылған сөз тізімдерінің аттарынан басқа есімдерге ие емес. Олар бес топқа бөлінеді; Байес филогенетикалық әдістері олардың екеуінің бір-бірімен анық байланысты екенін, ал қалғандарының бір-бірімен байланысты еместігін (яғни, олар жеке тілдік отбасылар) қолда бар мәліметтерге сүйене отырып көрсетеді. Тасманияда адамның ұзақ жылдар бойы қоныстанғанын ескерсек, тілдердің бір-бірімен анық байланысы болуын күтуге болмайды. Тілдік отбасылар мен куәландырылған тілдердің саны:
One of the difficulties in interpreting Tasmanian data is the fact that some of the 35 word lists mix data from various locations, and even for the rest, in some cases the location is not recorded. Bowern (2012) used a clustering algorithm to identify language admixture, and further techniques to conclude that the 26 unmixed lists with more than 100 words record twelve Tasmanian varieties (at p < 0.15) that may be assumed to be distinct languages. Due to the poor attestation, these varieties have no names apart from the names of the wordlists they are recorded in. They fall into five clusters; Bayesian phylogenetic methods demonstrate that two of these are clearly related, but that the others cannot be related to each other (that is, they are separate language families) based on existing evidence. Given the length of human habitation on Tasmania, it should not be expected for the languages to be demonstrably related to each other. The families, and the number of attested languages, are:
Франко тілі
Тасмания тілдік ортақ тілі койн, креол, пиджин немесе аралас тіл болған-болмағаны белгісіз. Дегенмен, оның сөздік қоры басым бөлігі шығыс және солтүстік-шығыс тілдерінен құралған, себебі осы халықтар қоныстарда үстемдік құрған.
It is unknown if the Tasmanian lingua franca was a koine, creole, pidgin, or mixed language. However, its vocabulary was evidently predominantly that of the eastern and the northeastern languages because of the dominance of those peoples on the settlements.
Бас бұғазының пиджині
Флиндерс аралының куәсі жоқ Бас-Стрейт пиджині негізінен ағылшын сөздерінен құралған, бірақ Тасмания тілдерінен алынған сөздердің қосылғандығы туралы мәлімделген, оларды аралдың теріс аңшылары Тасманиядан әкеткен әйелдер кіргізген.
The unattested Bass Strait Pidgin of Flinders Island consisted primarily of English vocabulary, but is reported to have had a mixture of words from Tasmanian languages, introduced by the women whom the island's sealers had abducted from Tasmania.
Палау кани
Палау-кани – Тасманияның абориген тілдерінен сақталған сөздердің жиынтығынан жасалған, құрылысы аяқталмаған, дамып келе жатқан тіл.
Palawa kani is an in progress constructed language, built from a composite of surviving words from various Tasmanian Aboriginal languages.