Кіріспе

Форт-Нокстегі нығайтылған сақтау ғимараты, Кентукки штаты

Америка Құрама Штаттарының алтын сақтау орны, көбінесе Форт-Нокс деп аталатын бұл нығайтылған сақтау ғимараты Кентукки штатындағы Форт-Нокс армиялық бекетінің жанында орналасқан. Оны АҚШ Қаржы министрлігі басқарады. Сақтау орны АҚШ-тың алтын қорының көп бөлігін, сондай-ақ федералды үкіметке тиесілі немесе оның қорғауындағы басқа да құнды заттарды сақтау үшін пайдаланылады. Қазіргі уақытта ол шамамен алтыннан тұрады, бұл федералды үкіметтің қазіргі уақытта сақтап отырған алтынының жартысынан астам бөлігін құрайды. АҚШ Ақша Полициясы сақтау орнын қорғайды. Қаржы министрлігі 1936 жылы әскерилерден алған жерге бұл сақтау орнын салған. Оның мақсаты – алтынды жағалау қалаларынан алыс, шетелдік әскери шабуылға аз бейім аймақтарға көшіру стратегиясына сәйкес, Нью-Йорк пен Филадельфияда сақталған алтынды сақтау болды. Сақтау орнына алғашқы алтын партиясы 1937 жылдың бірінші жартысында жеткізілді. Екінші партия 1941 жылы аяқталды. АҚШ Пошта департаменті бақылаған бұл партиялар АҚШ-тың алтын қорының үштен екі бөлігіне жуық алтынды құрады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ Конституциясының қол қойылған түпнұсқасы, Тәуелсіздік Декларациясы, Конфедерацияның Актілері, Линкольннің екінші ішкі ант беру сөзі және Линкольннің Геттисбург сөзінің жобалары қорғау үшін оның сақтау орнында сақталды, сондай-ақ Гутенберг Киелі кітабы мен Магна Картаның мысалы да сақталды. Соғыстан кейін сақтау орнында Святой Стефанның тәжі және опиум мен морфин қоры сақталды. Бүгінде онда 1933 жылғы он «Double Eagle» алтын монетасы, 1974 жылғы D әрпі бар алюминийден жасалған бір цент, және 1999 жылы «Space Shuttle Columbia» ғарыш кемесінде, атап айтқанда STS-93 миссиясында ұшқан он екі (22 каратты) Сакагавея доллары монетасы бар екені белгілі. Сақтау орны – қауіпсіз нысан. Оның қоршалған периметрі мен гранитпен қапталған бетон құрылысының арасында сым торы бар. Аумақ жоғары ажыратымдылықтағы түнгі бейнекамералар мен микрофондармен бақыланады. Жер астындағы сақтау орны болат плиталардан, I-тәрізді фермалардан және бетонмен қапталған цилиндрлерден жасалған. Оның отқа және бұрғылауға төзімді есігі қалың және салмағы дейін жетеді. Сақтау орнының есігі 100 сағаттық уақыт құлыпта орнатылған, және оны тек сақтау орнының қызметкерлері ғана аша алады, олар жеке кодтарды теріп енгізеді. Сырттан кіруге рұқсат жоқ. Бұл нысан соншалықты қауіпсіз, сондықтан «Форт-Нокс сияқты қауіпсіз» деген сөз қауіпсіздік пен сенімділікті білдіретін сөз тіркесіне айналды.

Тарих

Ғимарат 1988 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіліміне "ұлттың экономикалық тарихындағы ерекше маңызы бар және фактілік және көркем әдебиеттерде жиі еске алынатын танымал нысан" ретінде енгізілді. Қазіргі Bullion Boulevard және Gold Vault Road көшелерінің қиылысында орналасқан.

Жоспарлау және аяқтау

1935 жылдың маусым айында АҚШ Қаржы министрлігі Кентукки штатының Форт-Нокс қаласында алтын сақтау қоймасын жедел салу ниеті туралы хабарлады. Оның мақсаты – сол кезде Нью-Йорк қаласының сынақ кеңсесінде және Филадельфия монета айналымында сақталған алтынды қоймаға орналастыру еді. Бұл ниет бұрын жарияланған саясатқа сәйкес келеді, ол – алтын резервтерін жағалаудағы қалалардан шетелдік әскери басқынға аз бейім аймақтарға көшіруді көздеген. Осы саясаттың нәтижесінде Сан-Франциско монета зауытынан Денвер монета зауытына алтынның шамамен жартысы тасымалданған еді. Бастапқы жоспарлар тамыз айына дейін аяқталуы тиіс болды және құны 450 000 доллардан аспауы керек еді (1936 жылғы 450 000 доллар қазіргі шақта шамамен <есептелген сомаға> тең). Осы орналасқан жердің әскери артықшылықтары атап айтылды. Шығыс жағалаудан шабуыл жасаған әскер сол кездегі әскери күштерге кедергі келтіретін Аппалачи тауларын басып өтуге мәжбүр болар еді. Сонымен қатар, ол теміржол және тас жолдардан шалқап, шабуылдаушы күшті одан әрі қиындыққа салар еді. Тіпті таулар арқылы ұшу да бұл аймақпен таныс емес ұшқыш үшін қауіпті деп есептелді. Соңында, армияның толық механикаландырылған атты әскерінің жалғыз бөлімі іргелес фортта орналасқан болатын және қойманы қорғау үшін жедел түрде жұмылдырыла алатын еді. Алтын Нью-Йорк сынақ кеңсесінен және Филадельфия монета айналымынан пошта машиналарын және қалалық полицияның сүйемелдеуімен пойызға тиелді. Алдау пойыздары қолданылды. Пошта департаменті Қаржы министрлігінен жәшіктер мен алтынның салмағын тасымалдағаны үшін төртінші дәрежелі пошта бағасымен және қосымша сақтандыру төлемдерімен есептелді. Бұл үшін бес айдан астам уақыт кетіп, 215 вагоннан тұратын 39 пойыз қажет болды. Бұл тасымалдаулардың алғашқы толқыны өткен жылдың шілде айында басталды және оны да Пошта департаменті бақылады. Бұл жеті айға созылып, 337 вагоннан тұратын 45 пойыз қажет болды.

Кеңейтпелі мәнмәтін: АҚШ-тағы алтын қорының бір мезгілде өсуі

Депозитарийдің құрылысы мен алғашқы жұмыс істеуі АҚШ-тағы жалпы алтын қорларының бұрын-соңды болмаған өсуімен бірге жүрді. Бұл қорлар 1933 жылдың соңында болған көрсеткіштен 1939 жылдың соңына дейін өсті. Бұл өсімге 1934 жылы алтын бағасының қайта бағалануы (доллардың құнсыздануы) әлемдік алтын өндірісінің артуына түрткі болды, Еуропадағы саяси белгісіздіктер АҚШ-қа капиталдың ағылуына әкеп соқты, ал Еуропадағы қайта қарулану бағдарламалары АҚШ-тың тауар экспортын арттырды. 1940 жылдың соңына қарай барлық орналасқан жерлердегі қазыналық резервтер көлемі шамамен 80 пайызға дейін өсті. Бұл әлемдегі барлық алтын қорларының шамамен 80 пайызын құрады. АҚШ-тың барлық орналасқан жерлердегі алтын қоры 1941 жылдың қазан айында ең жоғары деңгейге жетті және жыл соңында көрсеткішінде аяқталды.

Тарихи құжаттар

Конгресс кітапханасының директоры Арчибальд МакЛиш 1939 жылы қызметке кіріскенде кітапхананың құнды мұраларының қауіпсіздігіне алаңдады. 1940 жылдың жазы мен күзінде Ұлыбритания шайқасы кезінде МакЛиш АҚШ Геологиялық қызметінен «құнды картиналар мен кітаптарды» сақтау үшін жер асты қоймасын табуды және «Вашингтоннан үлкен қашықтықта емес» орналастыруды сұрады. 1940 жылдың желтоқсанында ол өзінің қызметкерлеріне Конгресс кітапханасының ең «алмастырылмас» мүліктерінің және оларды сақтауға қажетті кеңістіктің толық тізімін жасауды тапсырды. Басты назар «демократия тарихы үшін ең маңызды деп есептелетін» заттарға бөлінді. Конгресс жеке ғимарат салуға қаржы бөлмейтіні анық болған соң, МакЛиш басқа мүмкіндіктерді іздеді. 1941 жылдың 30 сәуірінде ол Қаржы министрінен кітапханадағы ең маңызды заттар үшін Форт-Ноксте бірнеше мың куб футт сақтау орыны сұрады. Министр кітапхана директорына он куб фут ұсынды. Шілдеде инвентаризация аяқталғаннан кейін, кітапхананың барлық бірегей және алмастырылмас материалдарын сақтау үшін шамамен 40 000 куб фут қажет екені анықталды, ал бастапқы он куб фут ұсынысы 60,3 куб футқа дейін артты. МакЛиш Форт-Ноксқа жіберілетін заттарды басымдыққа қойды, олар 1939 жылғы Нью-Йорк әлемдік көрмесіне уақытша жіберілген болатын. Заттар төрт жәшікке салынып, 1941 жылдың 26 желтоқсанында пойызбен сақтау орнына жөнелтілді. Сақтау орнына кондиционер және кальций хлориді кептіргіштері орнатылды. Жүйелі тексерулер жүргізілді. 1942 жылдың мамырында Декларацияға жөндеу жұмыстары жасалды. 1943 жылдың сәуірінде Декларация мен Конституция сақтау орнынан алынып, Джефферсон ескерткішінің ашылуында көрсету үшін қайта әкелінді. 1944 жылдың 1 қазанында барлық заттар Конгресс кітапханасына қайтарылды. Магна Картының көшірмесі 1946 жылдың қаңтарында соғыстан кейін Англияға қайтарылды.

Басқа артефактілер

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін депозитарийде Киелі Степанның тәжі, сондай-ақ алтын жезөкше мен шар және алтынмен қапталған мантия сияқты басқа да венгрлік тажын сақтады. Оларды АҚШ әскери билігіне Корольдік венгрлік таж күзетшілері тапсырды, әйтпесе олар кеңестік қолға түседі деп қорқып қалды. Бұл заттар Германияда бірнеше жыл бойы АҚШ күзетінде сақталып, кейін Форт-Ноксқа жеткізілді. 1978 жылы олар Венгрияға қайтарылды. 1955 жылы Қорғаныс логистикасы агенттігі депозитарий мен Вест-Пойнт монетаханасында опиум мен морфинді сақтауды бастады. Бұл соғыс немесе мак экспорттаушылардың шектеулі санынан жабдықтаудың тоқтауы жағдайында елдің жеткілікті қорға ие болуын қамтамасыз ету үшін жасалды. Қор жетіп, егер жабдықтау тоқтатылса, бүкіл АҚШ-тың бір жылдық ауырсынуға қарсы дәрі-дәрмек қажеттілігін қанағаттандыруға жететін деңгейге жетті. Салқын соғыс аяқталғаннан кейін және көптеген елдер концентрленген мак сабағын экспорттауды бастағаннан кейін, жабдықтаудың тоқтауы туралы алаңдаушылықтар азайды. Бірақ агенттік Конгресс мақұлдамаса, өз опиум немесе морфин қорын заңды түрде сата алмайтын еді. Сондықтан, 1993 жылы ол қалған опиум қорын морфин сульфатына айналдырды. Бұл қордың сақталу мерзімін ұзарту үшін жасалды, өйткені морфиннің сақталу мерзімі опиумға қарағанда ұзақ. Морфин енді депозитарийде сақталмайды.

Құрылыс және қауіпсіздік

Ғимараттың өлшемдері – және жер бетінен жоғары орналасқан. Ғимаратты салуға пайдаланылған материалдар: гранит, бетон, темірбетон және конструкциялық болат. Сыртқы қабырғасы гранитпен қапталған бетоннан жасалған. Құрылыстың төрт бұрышында күзетшілердің бекеттері орналасқан. Қақпа алдында қарауылдық бекеттер бар. Мармурлық кіреберістің үстінде "Америка Құрама Штаттарының сақтау орны" деген жазу ойылып жазылған. Жазудың үстінде Қазыналық департаментінің алтын мөрі бейнеленген. Кіреберіс вестибюліне Жауапты офицер мен гвардия капитанының кеңселерi шығады. Ғимараттың арт жағында алтын-көмістер мен жабдықтарды қабылдауға арналған тағы бір кіреберіс бар. Бұл құрылыстың астында алтын сақтау орны орналасқан. Сақтау орны болат плиталар, болат I-арқалықтар және болат цилиндрлерден тұрады, олар шеңбер тәрізді ленталармен байланыстырылған және бетонмен қапталған. Сақтау орнының есігі 100 сағаттық уақыттық құлыпқа орнатылған және сирек ашылады. Объект периметр бойымен қоршаумен қоршалған және Америка Құрама Штаттарының Монета полициясымен күзетіледі. Сыртқы периметр мен сақтау орнының қабырғалары арасында тікенек сымнан жасалған қабаттар орналасқан. Аумақ жоғары ажыратымдылықтағы түнгі көру камералары және микрофондар арқылы бақыланады. Сақтау орны өздігінен жұмыс істейтін қуат және су жүйелерімен жабдықталған. Қауіпсіздік мақсатында, сақтау орнының аумағына сырттан кіруге рұқсат жоқ. Қаржы департаментіне қатысы жоқ қонақтар алтын сақтау орнына үш рет барып инспекция жасаған. Біріншісі 1943 жылы президент Франклин Рузвельт жасаған. Екінші инспекция 1974 жылдың 23 қыркүйегінде Америка Құрама Штаттарының Конгресінің мүшелері мен баспасөз өкілдері АҚШ Монета департаментінің директоры Мэри Брукс басшылығымен жүргізді. Бұл тур Питер Бетер таратып жүрген құпия теорияға жауап ретінде жасалды, онда элиталар сақтау орнындағы алтынды жасырын түрде алып кеткенін және сақтау орны бос екенін айтқан. Форт-Нокс нарықтық құны миллиард доллар болатын алтын қорының сақталатын орны. Сақтау орнындағы алтын тақталардың ұзындығы шамамен жеті дюйм, ені үш жарым дюйм, ал қалыңдығы бір және үш ширек дюйм. Олардың әрқайсысы шамамен бір килограмм таза алтыннан тұрады, бірақ олардың құрамы әртүрлі. Монета тақталары кем дегенде 99,5% таза алтыннан тұрады, ал балқытылған алтын монеталарынан жасалған монета тақталары олардан жасалған монеталардың құрамымен бірдей. 1934 жылы Лондон алтын нарығы (Лондон алтын базарлары қауымдастығының алдағысы) жариялаған "Лондонның жақсы жеткізілім тізімі" монета тақталарын "миллионға 899-дан 901-ге дейін немесе 9151/2-ден 917-ға дейін сыналып, 350-ден 420 унцияға дейін таза алтыннан тұратын" деп анықтады. Бұл екі деңгейдегі тазалық сол кездегі алтын монеталардың құрамын көрсетеді. 1838 жылдан 1933 жылға дейін шығарылған АҚШ монеталары 90% мыс және 10% алтын қоспасынан жасалған, ал Ұлыбританияның алтын монеталары 22 бөлік 24 (91 2/3%) алтыннан жасалған. Бұл төмен алтын қатынастары қазіргі заманда шығарылған көптеген 99,9% таза алтын құймасы монеталарынан өзгеше, өйткені ескі монеталар айналысқа арналған, ал жаңа монеталар емес. 2011 жылы АҚШ Қаржы департаментінің алтын тақталарының толық тізімі АҚШ Өкілдер палатасының Қаржылық қызметтер комитеті тарапынан "Алтынды зерттеу: H. R. 1495, 2011 жылғы Алтын резервінің ашықтығы туралы заң және АҚШ алтын қорына қадағалау" тақырыбындағы тыңдау үшін ұсынылған материалдардың бөлігі ретінде жарияланды. Тізімнен көрініп тұрғанындай, Форт-Нокстағы алтын тақталарының шамамен 64% 899 мен 901 арасында тазалыққа ие, 2% 901,1 мен 915,4 арасында, 17% 915,5 пен 917 арасында, ал 17% 995-тен жоғары немесе оған тең тазалыққа ие. Орташа тазалығы 916,7%. Рузвельт жүзеге асырған валюта реформаларына сәйкес, федералды үкімет алтынға ие және оны Федералды резерв банктеріне берілген 11 миллиард долларлық алтын сертификаттарына кепіл ретінде сақтайды. Федералды резерв банктері осы сертификаттарды Федералды резервтік ноталар үшін кепілдің шағын бөлігі ретінде пайдаланады. Алтыннан басқа, сақтау орнында 1933 жылғы он Double Eagle алтын монетасы, 1974 жылғы D алюминийден жасалған цент және ғарыш кемесінде болған он екі алтын (22 карат) Сакагавеа доллары монетасы сақталады.

Беделі

"Форт Нокс сияқты қауіпсіз" деген сөз тіркесі халық арасында қауіпсіздік пен сенімділіктің метафорасына айналды. Мысалы, 2020 жылғы Демократиялық партияның президенттікке үміткері Элизабет Уоррен, Medium желіндегі жазбасында дауыс беру машиналарын қауіпсіз ету жоспарын баяндағанда: "Біздің сайлаулар Форт Нокс сияқты қауіпсіз болуы керек. Бірақ, олар сіздің Amazon аккаунтыңызға қарағанда да нашар қорғалған", – деді. Samsung Knox, Samsung SAFE (Samsung For Enterprise) бағдарламасының бір бөлігі, Форт Нокс атымен аталып, қауіпсіздік сезімін білдіреді. Оның көп мөлшерде алтынды қауіпсіз сақтауының арқасында, депозитарийге ену көптеген танымал кітаптарда, фильмдерде, ойындарда және телешоуларда бейнеленген. Көбінесе, басты кейіпкер алтынды ұрлайды, бірақ 1964 жылғы фильмде ол алтын бағасын көтеру үшін сейфтегі барлық алтынды сәулелендіру арқылы күрделі схеманы іске асырады. 1937 жылы Форт Ноксқа алтынның бірінші партиясы жеткізілген жылда шыққан "Хедлайнның артында" фильмінде, бандиттер қорғанға бара жатқан бронетранспорттан алтын ұрлайды. 1951 жылғы "Comin' Round the Mountain" комедиясында Эбботт пен Костелло қазына картасын іздеп, Форт Нокстің сейфін қазып алады, содан кейін дереу тұтқындалады. 1952 жылғы "14 Carrot Rabbit" мультфильмінде Багс Бэнни Йосемити Сэмді сейфті қазуға алдап, ол да дереу тұтқындалады.