Кіріспе

Светазар Прибичевич (,; 26 қазан 1875 – 15 қыркүйек 1936) – хорват серб саясаткері, Австрия-Венгрияда және кейін Югославия Корольдығында қызмет еткен. Ол югославизмнің және кейін Югославия болып құрылған федеративтік оңтүстік славян мемлекетінің негізгі қолдаушыларының бірі болды. Бірақ, ол кейіннен Александр I патша тарапынан ұсынылған осы саясатқа қатысты өткір оппозициялық көзқарас білдірді.

Ерте өмір

Прибичевич 1875 жылы Костайницада серб этникалық отбасында дүниеге келген. Жастық шағында Загребте математика мен физиканы оқыды. Ол саяси белсенді хорваттар мен сербтерге қосылып, 1897 жылы «Народна мисао» журналын шығарды, онда хорваттар мен сербтер бір ұлт екендігі және олар хорват саясатында бірлесіп жұмыс істеуі керек екендігі айтылды. 1905 жылы ол және оның партиясы Задар резолюциясын қабылдады, онда тәуелсіздер хорват саяси партияларымен (және Риека резолюциясына қол қойғандармен) венгр және австрия үкіметтеріне қарсы жаңа, белсендірек хорват саясатын жүзеге асыру үшін бірлесіп жұмыс істеуді ұсынды. 1906-1918 жылдар аралығында ол бұрынғы екі резолюцияның нәтижесінде құрылған Хорват-Серб коалициясын басқарды. Коалиция сол кезеңде хорват саясатына басымдық танытты. Коалицияның күші және Югославия мемлекетін құруға деген ниеті оны австрия және венгр билігінің жоюға тырысуының нысанына айналдырды. 1909 жылғы мемлекетке қарсы қылмыс ісі (онда Загребтегі сот 53 сербті, оның ішінде оның бауырлары Валериян мен Адамды мемлекетке қарсы жасалған қылмыс үшін соттады) және сол жылғы Фридюнг ісі (онда Прибичевич пен Коалицияның басқа мүшелері австриялық тарихшы Генрих Фридюнгті «Reichspost» газетінде жариялаған бірнеше мақалалар негізінде жала жабуға сотты) осы науқандардың ең айқын дәлелі болды. 1910 жылға дейін Прибичевич Коалицияны Франо Супиломен бірге басқарды. Супило сол жылы Коалициядан шығып, Прибичевич оны сол кезден бастап жеке басқарды.

Сербтер, хорваттар және словендер патшалығы

1918 жылы ол Хорват-Сербия коалициясының басшысы болды, ол сол кезде Хорват Саборындағы басым партия еді. Италия жаңа мемлекеттің Истриядағы және Далмация жағалауындағы аумағының бір бөлігін басып алған кезде, ол кеңеске Сербиямен кідіріссіз бірігуге шақырды. Бұл ретте ол далматин делегаттарының ерекше күшті қолдауын алды. 27 қараша күні таңертең Ұлттық Кеңестің делегациясы Белградқа аттанды, ол бірнеше күннен кейін Сербтер, хорваттар және словендер патшалығы деп аталатын жаңа мемлекетті ресми түрде құруға тиіс еді. Содан кейін Светозар Прибичевич Ішкі істер министрі болды. Бұл қызметте ол одақты сақтау үшін қатаң орталықтандырылған жүйе қажет деп сеніп, авторитарлық саясатты жүзеге асырды. Прибичевичтің хорват-серб коалициясы таратылды. Оның мүшелері бұрынғы Австрия-Мажарстанның басқа аймақтарындағы саяси топтармен тез араласты. Бұл Пашичтің радикалдарымен келіссөздерді бастады, бірақ келіссөздер тез нәтижесіз аяқталды. Оның орнына олар серб оппозициясымен (Любомир Давидович партиясының ішінде) бірігіп, Уақытша Өкілдікте үстемдік құрған блок құрды, ол Конституциялық жиналыс сайланғанға дейін Парламент ретінде қызмет етті. Бұл блок 1920 жылы Демократиялық партия деп аталды. Любомир Давидович партияның басшысы болғанымен, Прибичевич партия саясатына одан кем емес, тіпті көбірек әсер етті. Конституциялық жиналысқа сайлауларда Демократиялық партия бұрынғы Австрия-Мажарстан аймақтарында айтарлықтай нашар нәтиже көрсетті, бұл Прибичевичтің партиядағы ықпалын әлсіретті. Дегенмен, Радикалдармен одақтасып, Демократиялық партия сол кезде Прибичевич қолдаған жаңа конституцияның орталықтандырылған формада болуын қамтамасыз етуге қол жеткізді. 1920 жылдың қаңтар айында Прибичевич Хорватия Республикалық Шаруалар партиясының басшысы, Дуро Басаричекпен құпия кездесу өткізді. Басаричек Прибичевичке егер уақытша өкілдікке сайлаулар өткізілсе, шаруалар партиясы сайлауға қатысатынын ғана емес, сонымен қатар Конституциялық жиналысқа дайындыққа да қатысатынын айтты. Алайда король Александр бұл жарлыққа қол қоюдан бас тартты. Прибичевич Александрмен жақсы қарым-қатынаста болғанымен, осы кезде ол Александрдың шешімдеріне деген сенімін жоғалтты. 1921 жылдың желтоқсан айында Радикалдар Ішкі істер министрінің портфелін талап ету арқылы үкіметтік дағдарысты тудырды. Демократиялық партия бұған қарсылық көрсетті, бірақ олардың депутаттар клубының отырысында құпия дауыс беру арқылы Прибичевичтің Ішкі істер министрі лауазымынан кетуіне дауыс берді. Прибичевич орнына Білім министрі болды. Бұл кезеңдегі сайлаулар сайлаушыларды полицияның мазалауымен және памфлеттерді тәркілеумен сипатталды, сондай-ақ сайлауды бұрмалаудың осы түрі Демократиялық партияның табысына да әсер етті. Сонымен қатар, Стьепан Радич сияқты кейбір оппозициялық көшбасшылар опасыздық айыбымен түрмеге қамалды, бірақ бұл өз кезегінде олардың сайлау базасын жұмылдырды.

Тәуелсіз демократтар, түрме және жер аударылу

1924 жылы Прибичевич фракциясы Демократиялық партиямен толық ажырасып, жаңа партия – Тәуелсіз Демократиялық партияны құрды. Олар парламентте көпшілік дауысқа ие болғанмен, үкіметке жетекшілік ете алмады. Бұл өз кезегінде Сербиядағы ұлтшыл оппозицияны белсендірді, бірақ үкіметтегі көпшіліктен зор қарсылық тудырды, оның ішінде өліммен қорқыту тағы да болды. 1928 жылдың жазында Радич парламентте қаза тауып, оппозиция парламентті бойкоттап, жаңа сайлау талап етті. 1929 жылы король 6 қаңтар диктатурасын орнатып, Прибичевичті Сербияның Брус қаласында екі жылға қамауға алды. 1931 жылы денсаулығының нашарлауына байланысты босатылып, эмиграцияға кетті. Парижде жүргенде 1933 жылы «Патша Александрдың диктатурасы» атты кітабын жариялады, онда Александрды сынап, 1918 жылдан бергі Югославиядағы саяси тұрақсыздыққа оны кінәлады. Ол 1936 жылы Прагада жер аударылып жүргенде қайтыс болды.