Кіріспе

Фламанд комикс авторы (1913–1990)

Вандерстеен ең белгілі «Суске ен Виске» (ағылшын тілінде «Спайк пен Сьюзи», «Лук пен Люси», «Вилли мен Ванда» немесе «Боб пен Бобетте» деп жарияланған) комиксімен танымал, ол 2008 жылы 3,5 миллион дана сатылған. Оның тағы бір маңызды сериялары – 200-ден астам альбомы бар «Де Роде Риддер» және Германияда жарық көрген 1000-ға жуық альбомы бар «Бесси».

1913-1939 жылдар

Виллеброрд Ян Франс Мария Вандерстен 15 февраля 1913 года родился в Антверпене. Его семья жила в Сефхуке, бедном районе города, где его отец, Франсис Вандерстен, работал декоратором и резчиком по дереву. Его мастерская находилась рядом с типографией, выпускавшей «De Kindervriend» – один из первых еженедельных детских журналов во Фландрии. Четырехлетний Вилли Вандерстен каждую неделю читал там новый журнал, включая ранний комикс «Блуцке». Его мать, Анна Герард, больше интересовалась балетом и пением. Одна из ее любимиц, Виске Гийс, вполне могла послужить вдохновением для имени «Виске», которое он дал одной из главных героинь своего основного цикла «Спайк и Сьюзи». Вандерстен был творчески активен с юности. Он рисовал мелом на тротуарах и придумывал для друзей истории о рыцарях и легендах. Он даже убеждал своих юных друзей покупать ему мелки, чтобы он мог изобразить местный чемпионат по велоспорту. В школе он больше интересовался рассказыванием историй и изучением искусства, чем чем-либо другим. Лучшим воспоминанием о школьных годах для него был учитель, который познакомил его с работами Питера Брейгеля. Вне школы он проводил большую часть времени с комикс-журналами и приключенческими книгами Жюля Верна или книгами о Нике Картере и Баффало Билле. В 13 лет он поступил в Академию изящных искусств в Антверпене, чтобы изучать скульптуру, а два года спустя начал работать скульптором и декоратором, как и его отец. В том же году семья переехала в Дюрне, пригород Антверпена, где он пришел в контакт с природой и скаутингом, что оказало глубокое влияние на его характер и его дальнейшую работу. Со скаутами он стал репортером отряда, записывая подробно иллюстрированные отчеты об их походах и приключениях, в духе того, что делал Эрже в свой скаутский период. Через скаутов он также познакомился с «Le Boy Scout Belge», валлонским скаутским журналом, где Эрже создал Тотора, свой первый опубликованный комикс. Вандерстен сделал несколько продолжений этих приключений для своих друзей в качестве развлечения, которые являются самыми ранними сохранившимися комиксами, которые он создал. Он продолжал следить за работами Эрже. Тем временем Вандерстен совмещал учебу в Академии со своей работой в мастерской отца до 1935 года, когда рухнул рынок каменных украшений для домов. В перерывах между случайными работами Вандерстен стал заядлым спортсменом, от гимнастики до велоспорта и борьбы. Его шансы улучшились в 1936 году, когда его наняли декоратором в магазин и витрины L'Innovation, бельгийской сети складов. В том же году он встретил Паулу Ван Ден Бранден, на которой женился 9 октября 1937 года. После двух лет жизни в Антверпене и рождения дочери Елены в 1938 году, первой из их четырех детей, пара переехала в более сельскую Шильде в 1939 году. Проводя исследования для своих украшений, он прочитал в американском журнале статью «Комиксы в вашей жизни». Заинтригованный, Вандерстен стал искать больше информации по этой теме. Он заново открыл для себя Эрже с «Приключениями Тинтина» в «Le Petit Vingtième», но также реалистичные работы Хала Фостера в «Принце Валианте». Но потребовалось еще несколько лет, прежде чем это увлечение переросло в постоянную публикацию собственных комиксов. Тем временем его первые опубликованные рисунки появились в «Entre Nous», внутреннем журнале L'Innovation. В 1942 году Вандерстен уволился с работы в L'Innovation и начал работать в Landbouw en Voedingscorporatie (государственной организации сельскохозяйственного сектора), где он иллюстрировал некоторые журналы. В эти годы семья Вандерстенов переехала, на этот раз в Вилрейк, другой пригород Антверпена. В том же году он проиллюстрировал прооккупационную книгу «Zóó zag Brussel de Dietsche Militanten» под псевдонимом Капроен. В 1970-х годах Вилли опроверг слухи, основанные на стиле рисунка, о том, что он был настоящим художником, стоящим за Капроеном, но в 2010 году эти обвинения были подтверждены после расследования, инициированного его собственной семьей. Для антверпенского издательства «Ons Volk» он создал три комикса, опубликованные в виде книг без предварительной публикации в газете или журнале. «Пиво», о приключениях деревянной лошади, стал его первым комикс-альбомом в 1943 году, за которым последовали два продолжения в 1944 и 1946 годах. Эти комиксы также были опубликованы на французском языке. Для того же издателя он проиллюстрировал 11 детских книг. В те же годы он также создавал иллюстрации на обложках для ряда романов других издательств. В 1944 году он также начал работать для двух других журналов, «De Rakker» и «De Illustratie», где он создал несколько комиксов и сделал многочисленные иллюстрации. Чтобы помочь ему со всей этой работой, его жена Паула чернила многие его карандашные рисунки в эти годы.

1944-1949 жылдар

1944 жылдың қыркүйек айында Бельгия азат етілгеннен кейін, француз және голланд тілдерінде жастарға арналған жаңа журналдардың саны артып, гүлденді. Көптеген журналдар американдық комикстерді жергілікті суретшілермен үйлестіруге тырысты. Вандерштейн осы алғашқы жылдары көптеген басылымдармен жұмыс істеді. Ол «Браво» журналында ортағасырлық әңгімелер жинағынан «Ланселот» комиксін жариялауды жалғастырды. Антверпендегі бомбалаудан қашу үшін Брюссельдің шеткі аудандарына көшіп келген ол француз тіліндегі бірнеше редакторлармен байланысқа түсті. Ол «Franc Jeu», «Perce Neige» және «Le Petit Monde» сияқты француз тіліндегі журналдарға материалдарымен үлес қосты. «Franc Jeu» үшін жасаған екі комиксі де альбомдар түрінде жарық көрді. 1947 жылға қарай бұл журналдардың барлығы жоғалып кетті. Оның мансабында маңызды кезең – 1944 жылы «Standaard Boekhandel» компаниясының шақыруын қабылдауы. Бұл кітап дүкендерінің желісі баспагерлік қызметпен де айналысты. Олар оның туындыларына қызығушылық танытып, бірнеше кітап жарыққа шығаруды жоспарлады. Вандерштейн оларға күнделікті комикстің алғашқы эскиздерін ұсынды, бірақ олар оны кейінге қалдырып, алдымен Вандерштейннен төрт жасөспірімдерге арналған кітапқа тапсырыс берді. Бұл кітаптар 1945 және 1946 жылдары голланд және француз тілдерінде («Casterman» баспасы) жарық көрді. 1945 жылдың 30 наурызында жас суретші Марк Слин жағымды пікір бергеннен кейін «De Nieuwe Standaard» газетінде күнделікті шығатын «Rikki en Wiske» комиксі жарық көруді бастады. Ол бірден сәттілікке ие болды, ал алғашқы оқиға 1945 жылдың 15 желтоқсанына дейін үзіліссіз жарияланды. Вандерштейн редактордың оның ұсынған «Suske en Wiske» есімі орнына «Rikki en Wiske» деп атағанын көріп көңілі қалды, сондай-ақ Рикки Тинтинге тым ұқсайды деп ойлады. Келесі оқиғада Рикки жоғалып кетті, ал «Suske en Wiske» оқиғаларының ұзақ сериясы «Op het eiland Amoras» әңгімесімен басталды, бұл автор күткеннен асып түсетін сәттілікке жетті. Алғашқы альбом 1946 жылы жарық көрді. Бұл оқиға кеңістік пен уақыт арқылы жүретін кейіпкерлер мен көлік құралдарының көпшілігін таныстырды және толық серияның негізін қалады. 1946 жылы ол голланд газеті «De Stem»-де де жарияланды. 1945 жылдың 22 желтоқсанында, «Suske en Wiske op het eiland Amoras» басталғаннан үш күн өткен соң, «De Familie Snoek» (Снук отбасы) атты апталық әңгімелер жинағының бірінші беті жарық көрді. Ол 11 альбомнан тұрды. Осы екі ұзақ уақытқа созылған газеттік комикстерден басқа, Вандерштейн осы жылдары көптеген басқа комикстерді де жасады. Ең маңыздысы – 1945 жылдың соңынан бастап тәуелсіз комик журналға айналған «Ons Volk» апталық журналының жастарға арналған қосымшасы «Ons Volkske» үшін жасаған жұмысы. Марк Слин бас редактор болды және Вандерштейнмен бірге көптеген беттерді толтырды. Вандерштейн әрқайсысы 20 беттен тұратын реалистік әңгімелер жазды, ол өзінің стилін Гарольд Фостердің ізбасары ретінде бастағаннан кейін дамытты. Әдеттегідей карикатуралық стильде ол 1946 жылдың тамызында қайталанатын «De Vrolijke Bengels» (Қашқын балалар) әңгімесін жасады. «Ons Volk» журналында ересектерге арналған тағы да көптеген комикстер жарық көрді. 1947 жылы екі баспагер газеттер мен журналдардың атауларын қорғау үшін сотқа жүгінді. Вандерштейн ортада тұрып, екеуінде де біраз уақыт жұмыс істеді, бірақ ақырында «De Standaard» компаниясының жаңа иелеріне ауысты. Ол «Ons Volkske» компаниясында жұмыс істеуді жалғастырды, ол енді «’t Kapoentje» деп аталды. «De Standaard» баспасы сондай-ақ «Suske en Wiske» альбомының сериясын жалғастырды, ол 1946 жылы бір альбоммен және 1947 жылы бір альбоммен кішігірім түрде басталды. 1947 жылы жеті альбом шығарылды, ал алғашқылары қайта басылып шықты. Сол кезде «De Familie Snoek»-тің алғашқы альбомдары да пайда болды. Үлкен жарнамалық кампаниялардың қолдауымен олар өте жақсы сатылды: алғашқы Snoek альбомы 1948 жылы үшінші рет басылды. Вандерштейннің танымалдылығы мен комикстердің Фландрияға әсері Вандерштейнмен бір уақытта «Standaard» компаниясына ауысқан 25 000 оқырманмен расталады. Вандерштейн өмірінің қалған бөлігінде «De Standaard» компаниясында жұмыс істеді, бірақ баспаның басқа басылымдарына да үлес қосты: «Ons Volkske», ескі журналдың атын жалғастыратын жаңа газет қосымшасы және топтың танымал газеті «Het Nieuwsblad». Вандерштейн қажет болған кезде суреттер мен комикстер жасады. Ол 1951 жылға дейін «Ons Volk» үшін де реалистік сюжеттер жасады. Вандерштейн жеке өнерінің шыңына жетті. «De Standaard» және «Het Nieuwsblad» басылымдарында жұмыс істегеннен басқа, ол «Ons Volk» және «Ons Volkske» журналдарына өз үлесін қосты, «het Parochieblad» (апталық христиандық газет) үшін арнайы «Suske en Wiske» әңгімесін жасады және ол Hergé жариялаған «Kuifje» журналына (Тинтин журналы) өз үлесін қоса бастады. Журнал Валлонияда өте танымал болды, бірақ Фландрияда Тинтиннің шығармалары әлі онша танымал емес еді. Танымал фламанд автор сату көлемін арттыруға көмектесер еді, сонымен қатар Вандерштейн үшін француз тіліндегі нарыққа жол ашар еді. Алайда, Hergé, бас редактор ретінде, өзінің журналы үшін өте жоғары сапа стандартын белгіледі, ал Вандерштейн суреттерін жақсарту және стильдеу керек болды, сондай-ақ комикстерінің фламандтық, халықтық аспектілерін алып тастау керек болды. Вандерштейн осы талаптарды орындады, ал ол «Kuifje» үшін жасаған «Suske en Wiske» оқиғалары оның мансабындағы ең жақсы туындылары деп есептеледі, ал алғашқысы «Het Spaanse Spook» (Испан әуесі) 16 қыркүйекте 1948 жылы жарық көрді, ол оның шедевр туындысы болды. Hergé оның «Kuifje» журналындағы жұмысы үшін Вандерштейнге «Комикстердің Брюгельі» деген лақап ат қойды. 1952 жылы Карел Буманс онымен бірге жұмыс істеді, ол 1959 жылға дейін анонимді автор ретінде қызмет етті. Ол негізінен Вандерштейн жасаған «Suske en Wiske» комиксінің жекелеген бөлімдері «De grappen van Lambik» үшін жұмыс істеді, ол «De Bond» апталық газеті үшін 1954 жылдың 24 қаңтарынан бастап жарық көрді. Бірақ ол «Tintin» журналындағы «Suske en Wiske» комикстерін де бояды. Вандерштейн көбірек уақытын әңгімелерді құруға және бастапқы эскиздерге арнады, оны өнер процесі деп есептеді, ал бояу – көбінесе қолөнер деп санады. 1949 жылдан 1953 жылға дейінгі жылдар Вандерштейннің мансабындағы ең жарқын кезең деп есептеледі, ол үлкен өнімділікті жоғары сапамен, әңгімелердегі қызықтылықты, көптеген кейіпкерлерді және графикалық аспектілерді үйлестірді, онда ерте жылдардың тартымды ерекшеліктері Hergé-нің қатаң «ligne claire» стилімен теңдестірілді. Осы оқиғалардың көптегені Александр Дюмадан бастап Буффало Биллге және Рихард Вагнердің «Нибелунг сақинасы» сияқты танымал классикалық туындыларға негізделген, ал «Kuifje» үшін жасалған Тилль Эуленшпигель туралы екі бөліктен тұратын комиксі осының шыңы болды. Вандерштейн осы кезден бастап жаңа комикстер үшін материалдарды жинауға көбірек уақыт жұмсады. Алғашқы комикстері көбінесе оның қиялымен толған, ойдан шығарылған елдерге саяхаттаған немесе үйге жақын болған сюжеттерден тұрса, енді ол жаңа комикстер үшін шабыт алу үшін саяхаттап, түрлі орындарды аралай бастады. Брюгге, Монако және Венеция қалаларына сапарлар «Kuifje» журналындағы үш оқиғаға шабыт берді.

1953 жылы Тилль Эуленшпигель аяқталғаннан кейін Вандерштейн «Kuifje» журналы үшін жаңа әңгімелік комикстер жасады. «’t Prinske» нақты емес елдегі жас ханзаденің қызықты оқиғаларын баяндады. Ол 1959 жылға дейін 300-ге жуық комикстермен жарық көрді. 1951 жылы Вандерштейн Карел Вершюеремен, жұмыссыз суретшімен танысты. Вандерштейн оны жұмысқа алды, ал Вершюере тез арада реалистік сериялар үшін оның негізгі суретшісіне айналды. Оның алғашқы сериясы «Judi» болды, ол «Ons Volkske» журналында жарық көрген төрт томдық Ескі өсиеттің қайта айтуы. Серия онша сәтті болмады, ал Вершюере кейін бесінші бөлігін өзі аяқтады. Вершюере «Tijl Uilenspiegel» екінші бөлігіне де үлес қосты, сондай-ақ Боб де Мур және Тибет сияқты суретшілер де қатысты, бірақ Вандерштейннің туындыларына оның ең маңызды үлесі «Bessy» батырлық сериясы болды, ол Лассидің сәттілігінен шабыттанды. Бұл серия 1952 жылы Валлониялық «La Libre Belgique» газетінде «WiRel» псевдонимімен жарық көрді, бұл Вилли мен Карел есімдерінің біріктірілуі Вершюеренің жұмысының маңыздылығын көрсетеді. Ол 1967 жылға дейін Вандерштейнмен бірге жұмыс істеді, реалистік сериялардың көптеген туындыларын жасауға көмектесті. Баспагерлер 1947 жылы газеттер мен журналдардың атауларына құқық үшін сотқа жүгінді. Вандерштейн ортада қалды, біраз уақыт екеуі үшін де жұмыс істеді, бірақ ақырында «De Standaard» компаниясының жаңа иелеріне ауысты. Ол «Ons Volkske» компаниясында жұмыс істеуді жалғастырды, ол енді «’t Kapoentje» деп аталды. «De Standaard» баспасы сондай-ақ «Suske en Wiske» альбомының сериясын жалғастырды, ол 1946 жылы бір альбоммен және 1947 жылы бір альбоммен кішігірім түрде басталды. 1947 жылы жеті альбом шығарылды, ал алғашқылары қайта басылып шықты. Сол кезде «De Familie Snoek»-тің алғашқы альбомдары да пайда болды. Үлкен жарнамалық кампаниялардың қолдауымен олар өте жақсы сатылды: алғашқы Snoek альбомы 1948 жылы үшінші рет басылды. Вандерштейннің танымалдылығы мен комикстердің Фландрияға әсері Вандерштейнмен бір уақытта «Standaard» компаниясына ауысқан 25 000 оқырманмен расталады. Вандерштейн өмірінің қалған бөлігінде «De Standaard» компаниясында жұмыс істеді, бірақ баспаның басқа басылымдарына да үлес қосты: «Ons Volkske», ескі журналдың атын жалғастыратын жаңа газет қосымшасы және топтың танымал газеті «Het Nieuwsblad». Вандерштейн қажет болған кезде суреттер мен комикстер жасады. Ол 1951 жылға дейін «Ons Volk» үшін де реалистік сюжеттер жасады. Вандерштейн енді жеке суретші ретінде өнімділігінің шыңына жетті. «De Standaard» және «Het Nieuwsblad» басылымдарында жұмыс істегеннен басқа, ол «Ons Volk» және «Ons Volkske» журналдарына өз үлесін қосты, «het Parochieblad» (апталық христиандық газет) үшін арнайы «Suske en Wiske» әңгімесін жасады және ол Hergé жариялаған «Kuifje» журналына (Тинтин журналы) өз үлесін қоса бастады. Журнал Валлонияда өте танымал болды, бірақ Фландрияда Тинтиннің шығармалары әлі онша танымал емес еді. Танымал фламанд автор сату көлемін арттыруға көмектесер еді, сонымен қатар Вандерштейн үшін француз тіліндегі нарыққа жол ашар еді. Алайда, Hergé, бас редактор ретінде, өзінің журналы үшін өте жоғары сапа стандартын белгіледі, ал Вандерштейн суреттерін жақсарту және стильдеу керек болды, сондай-ақ комикстерінің фламандтық, халықтық аспектілерін алып тастау керек болды. Вандерштейн осы талаптарды орындады, ал ол «Kuifje» үшін жасаған «Suske en Wiske» оқиғалары оның мансабындағы ең жақсы туындылары деп есептеледі, ал алғашқысы «Het Spaanse Spook» (Испан әуесі) 16 қыркүйекте 1948 жылы жарық көрді, ол оның шедевр туындысы болды. Hergé оның «Kuifje» журналындағы жұмысы үшін Вандерштейнге «Комикстердің Брюгельі» деген лақап ат қойды. 1952 жылы Карел Буманс онымен бірге жұмыс істеді, ол 1959 жылға дейін анонимді автор ретінде қызмет етті. Ол негізінен Вандерштейн жасаған «Suske en Wiske» комиксінің жекелеген бөлімдері «De grappen van Lambik» үшін жұмыс істеді, ол «De Bond» апталық газеті үшін 1954 жылдың 24 қаңтарынан бастап жарық көрді. Бірақ ол «Tintin» журналындағы «Suske en Wiske» комикстерін де бояды. Вандерштейн көбірек уақытын әңгімелерді құруға және бастапқы эскиздерге арнады, оны өнер процесі деп есептеді, ал бояу – көбінесе қолөнер деп санады. 1949 жылдан 1953 жылға дейінгі жылдар Вандерштейннің мансабындағы ең жарқын кезең деп есептеледі, ол үлкен өнімділікті жоғары сапамен, әңгімелердегі қызықтылықты, көптеген кейіпкерлерді және графикалық аспектілерді үйлестірді, онда ерте жылдардың тартымды ерекшеліктері Hergé-нің қатаң «ligne claire» стилімен теңдестірілді. Осы оқиғалардың көптегені Александр Дюмадан бастап Буффало Биллге және Рихард Вагнердің «Нибелунг сақинасы» сияқты танымал классикалық туындыларға негізделген, ал «Kuifje» үшін жасалған Тилль Эуленшпигель туралы екі бөліктен тұратын комиксі осының шыңы болды. Вандерштейн осы кезден бастап жаңа комикстер үшін материалдарды жинауға көбірек уақыт жұмсады. Алғашқы комикстері көбінесе оның қиялымен толған, ойдан шығарылған елдерге саяхаттаған немесе үйге жақын болған сюжеттерден тұрса, енді ол жаңа комикстер үшін шабыт алу үшін саяхаттап, түрлі орындарды аралай бастады. Брюгге, Монако және Венеция қалаларына сапарлар «Kuifje» журналындағы үш оқиғаға шабыт берді.

1953 жылы Тилль Эуленшпигель аяқталғаннан кейін Вандерштейн «Kuifje» журналы үшін жаңа әңгімелік комикстер жасады. «’t Prinske» нақты емес елдегі жас ханзаденің қызықты оқиғаларын баяндады. Ол 1959 жылға дейін 300-ге жуық комикстермен жарық көрді. 1951 жылы Вандерштейн Карел Вершюеремен, жұмыссыз суретшімен танысты. Вандерштейн оны жұмысқа алды, ал Вершюере тез арада реалистік сериялар үшін оның негізгі суретшісіне айналды. Оның алғашқы сериясы «Judi» болды, ол «Ons Volkske» журналында жарық көрген төрт томдық Ескі өсиеттің қайта айтуы. Серия онша сәтті болмады, ал Вершюере кейін бесінші бөлігін өзі аяқтады. Вершюере «Tijl Uilenspiegel» екінші бөлігіне де үлес қосты, сондай-ақ Боб де Мур және Тибет сияқты суретшілер де қатысты, бірақ Вандерштейннің туындыларына оның ең маңызды үлесі «Bessy» батырлық сериясы болды, ол Лассидің сәттілігінен шабыттанды. Бұл серия 1952 жылы Валлониялық «La Libre Belgique» газетінде «WiRel» псевдонимімен жарық көрді, бұл Вилли мен Карел есімдерінің біріктірілуі Вершюеренің жұмысының маңыздылығын көрсетеді. Ол 1967 жылға дейін Вандерштейнмен бірге жұмыс істеді, реалистік сериялардың көптеген туындыларын жасауға көмектесті.