Жеке меншік жолдар және олардың ерекшеліктері

Кіріспе

Мемлекеттік меншікке жатпайтын жол немесе көше – үкіметке тиесілі емес, жеке тұлғаларға, ұйымдарға немесе корпорацияларға тиесілі немесе олардың басқаруындағы жолдар. Жеке жол жеке меншікте болуы мүмкін, немесе мемлекеттік жерге мемлекеттік мекемелердің пайдалануы үшін немесе жекеменшік нысандарға қол жеткізу туралы келісімдер бойынша салынған болуы мүмкін. Жеке жолдар жеке меншік болып табылады және әдетте халыққа ашық емес. Рұқсатсыз пайдалану заңбұзу болып есептелуі мүмкін. Кейбір жағдайларда жеке жолдың иесі оны жалпы пайдалануға рұқсат беруі мүмкін. Қоғамдық жолдарға қолданылатын жол ережелері жеке жолдарға қолданылмауы мүмкін. Жеке жолдардың кең таралған түрлеріне жер учаскелерін бөлу кезінде сақталған, бірақ жұртшылыққа берілмеген жолдар, үй иелері кооперативтерінің, тұрғын үй кооперативтерінің немесе үй иелерінің басқа да топтарының күтіп ұстауындағы тұрғын үй жолдары, сондай-ақ орман шаруашылығы, кеніштер, электр станциялары және телекоммуникациялық нысандар сияқты өнеркәсіптік объектілерге кіруге арналған жолдар жатады.

Ел бойынша

Италияда және басқа да елдерде жеке автомобиль жолдарының желілері де бар. Мұндай жолдар көбінесе пайдаланушылар төлемімен қамтылады, мысалы, АҚШ-тың Вирджиния штатындағы Дуллес жолы. Англия мен Уэльсте шамамен 40 000 жеке жол бар деп есептеледі. Олар әдетте жергілікті биліктің жауапкершілігінде болмайды, бірақ билік органдары көше жарықтандыруы сияқты қызметтерді ұсына алады. Көбінесе оларды тұрғындар күтіп ұстауы керек. Олар «қабылданбаған жолдар» деп аталады, себебі олар заңмен бекітілген қабылдау процесінен өткен жоқ, мысалы, 1980 жылғы Жолдар заңының 37- немесе 38-баптарына сәйкес. Егер жол ашық немесе жасырын түрде қоғамдық пайдалануға арналмаса да, уақыт өте келе қоғамдық пайдалану жолға қоғамдық құқықтар тудыруы мүмкін; бірақ 2006 жылғы 2 мамырдан күшіне енген Табиғи орта және ауылдық қауымдастықтар туралы 2006 жылғы Заңның 6-бөлігіне сәйкес, жеке жолдардағы автокөліктерге қатысты көптеген қоғамдық құқықтар жойылды. Швецияда жеке жолдар қауымдастықтары жалпы жол желісінің үштен екі бөлігін басқарады. Дегенмен, жол көлігімен байланысты жұмыстардың тек 4% осы жолдарда жүзеге асырылады, көбінесе ауылдық жолдарда. Шындығында, мемлекеттік субсидия алмайтын жолдардың жартысындағы жол көлігінің тек 1% ғана жүзеге асырылады, ал субсидия алмайтын жолдардың көп бөлігі орман шаруашылығы саласымен қажеттілікке қарай салынып, күтіледі және көбінесе жұртшылыққа жабық болады. Жаңа жеке жолдар көбінесе үкімет тарапынан салынып, жолдың негізгі мүдделі тараптарына, яғни оның бойында тұратын адамдарға беріледі. Олар жеке жол қауымдастығын құрып, оны күтіп ұстайды және оны жұртшылыққа ашық ұстау үшін үкіметтен субсидия алады. Қауымдастық мүшелерінің еңбегін ескермегеннің өзінде, пайдалану және күтіп ұстау шығындары салыстырмалы түрде қоғамдық жолдардан әлдеқайда төмен. Финляндияда да осындай жағдай: 280 000 км жеке жол және 78 000 км ғана қоғамдық жол бар. Канадада жеке жолдар жеке меншікке кіретін басты жолдар немесе жеке үйлерге дейінгі жолдар болып табылады. Бұл жолдарды әдетте олар орналасқан жердің жеке меншік иелері күтіп ұстайды. Кейбір жеке жолдар муниципалитеттермен күтіледі және жұртшылыққа ашық. Көптеген жеке жолдарда меншік статусын көрсететін белгіден басқа атау белгісі жоқ; алайда, кейбір қалаларда жеке жолдарға муниципалдық адрестеу жүйесі арқылы ресми көше аттары беріледі. Солтүстік Онтариодағы Султан индустриалдық жолы – 80 шақырымдық ерекше жеке жол, ол екі ірі провинциялық автомобиль жолы арасындағы жалғыз бағыттың бөлігі болып табылады; осылайша, ол қоғамдық қолжетімділік туралы келісімге сәйкес, оны жұртшылық пайдалана алады, және 2016 жылғы зерттеуде жолдағы барлық көліктердің шамамен жартысы компанияның жүк көліктері емес, жеке көліктерден тұрды. Чехия мен Словакияда жоғары санаттағы барлық жолдар заң бойынша қоғамдық болып табылады. Тек ең төменгі санаттағы жолдар ғана жеке болуы мүмкін. Бұл санат «účelová komunikace» («účelová komunikácia» словак тілінде) деп аталады, «účelový» деген сөзді «мақсатты», «арнайы мақсаттағы» немесе «пайдалы» деп аударуға болады. Жол туралы заңда «қоғамдыққа қолжетімді» және «жабық» (жабық аумақта) арнайы мақсаттағы жолдар ажыратылады. Бұл санатқа жеке құрылыстарды немесе жер участаларын жол желісіне қосу үшін ғана пайдаланылатын жолдар, сондай-ақ далалық және ормандық жолдар, тұрақтар, қоғамдық көлік терминалдары, өнеркәсіптік, әскери, ауруханалық немесе мектеп аумақтарындағы жолдар және т.б. кіреді. Жабық аумақтардан тыс жеке жолдар негізінен мемлекеттік құқыққа бағынады және олардағы қоғамдық қозғалысты мемлекеттік органдардың келісімімен ғана шектеуге болады (ландшафттың жұртшылыққа қолжетімділігі де заңмен қорғалады). Көп жағдайда олар қалалық немесе аймақтық жолдардан ешқандай белгілермен ерекшеленбейді.

There are also networks of private highways in Italy and other nations. Such highways typically are toll roads whose upkeep is paid for with user fees, for example, the Dulles Greenway in Virginia, United States. England and Wales are thought to have about 40,000 private roads. They are not normally the responsibility of the local authority, but the authority may provide services such as street lighting. They normally have to be maintained by residents. They are referred to as unadopted roads because they have not gone through the statutory process of adoption, for example under Highways Act 1980 s37 or s38. Even if not expressly or implicitly dedicated for public use, public use over time may nonetheless have created public rights of way; though by Part 6 of the Natural Environment and Rural Communities Act 2006, in force from 2 May 2006, many public rights of way for motor vehicles in private roads have now been extinguished. In Sweden, private road associations manage two thirds of the total road network. However, only four per cent of the total road transportation work is carried on them, mostly rural roads. In fact, only one per cent of the road transports are made on the half of the roads that do not receive government subsidies for their maintenance, with the bulk not receiving subsidies being built and maintained by the forestry industry as needed and most often closed to the public. New private roads that receive government support are often built by the government and transferred to the roads principal stakeholders, those living along it. These form a private road association to maintain it and get subsidies from the government to keep it open to the rest of the public. Even after factoring in the unpaid work of the members of the association, the cost of operation and maintenance is often considerably less than a comparable public road. Finland is similar, with 280,000 km of private roads and only 78,000 km of public roads. In Canada private roads are main access routes or private driveways onto private property. These roads are typically maintained by private owners of the land they occupy. Some private roads are maintained by a municipality and are open to the public. Many private roads do not have any name signage other than a sign indicating the ownership status; however, in some cities private roads are given conventional street names through the municipal addressing system. One notable private road, the Sultan Industrial Road in Northern Ontario, is 80 kilometres long and forms part of the only existing route between two major provincial highways; it is thus under a public access agreement permitting its use by the public, and nearly half of all traffic on the road in a 2016 study consisted of passenger vehicles rather than company trucks. In the Czech Republic and Slovakia, all roads of higher categories are public by law. Just the lowest category can be private. This category is called "účelová komunikace" ("účelová komunikácia" in Slovak), the adjective "účelový" can be translated as "purpose built", special purpose" or "utilitarian". The road law distinguish "publicly accessible" and "closed" (in a closed area) special purpose roads. This category includes roads that are used exclusively to connect a private structure or plots to the road network, but also field and forest roads, areas such as car parks, public transport terminals, roads within industrial, military, hospital or school premises and areas etc. Private roads outside closed areas are largely subject to public law and public traffic on them can be restricted only with the consent of state authorities (public accessibility of the landscape is also protected by law). In most cases, they are not distinguished from municipal or regional roads by any signs.