Кіріспе

Шахмат ашылуы

Славян қорғанысы – 1. d4 d5 2. c4 c6 қимылдарымен басталатын шахмат ашылуы. Славян – Королева гамбитіне қарсы негізгі қорғаныстардың бірі. Ол 1590 жылы талдауға алынғанмен, кеңінен зерттеле бастаған 1920 жылдарға дейін күткен. Бірақ Штайнциц оны 1886 жылғы алғашқы ресми Әлем чемпионатында қолданды. Бұл ашылу теориясын дамытуға славян тегінен шыққан көптеген шеберлер көмектесті, олардың ішінде Алапин, Алехин, Боголюбов және Видмар бар. Славян 1935 және 1937 жылдарғы екі Әлем чемпионаты матчында – «Алекхин-Эуве» кездесулерінде жан-жақты сынақтан өтті. Бұл қорғанысты алғашқы 13 әлем чемпионының 11-і ойнады, оны Евве, Ботвинник және Смыслов ерекше ұнатып ойнады. Соңғы кезде Ананд, Иванчук, Лаутье, Шорт және басқа да үздік гроссмейстерлер Славянды қолданады, оның ішінде Владимир Крамник 2006 жылғы Әлем чемпионатында қара түспен өткізген сегіз партияның алтысында (қалған екеуінде ол осымен байланысты Жартылай Славян қорғанысын ойнады) пайдаланды. Бүгінде Славянның теориясы өте кең және жақсы дамыған.

3.Nf3 нұсқасының баламалары

Негізгі бағыт — 3. Nf3. Ақ түспен ойнаушы келесі мүмкіндіктерді де қарастыра алады:

3.e3

Қара көбінесе 3 Nf6 ойнайды, бірақ 3 Bf5 теңдікке жетудің оңай жолы саналады. Сондай-ақ, 3 Nf6 4. Nc3 (3. Nc3 Nf6 4. e3-ге ұқсас, төмендегідей) "Таза" славянды ойнағысы келетін қаралар үшін, жартылай славянды немесе a6 славянды ойнағысы келмейтіндер үшін қозғалыс ретіне қатысты қиындықтар тудыруы мүмкін.

Биржалық славяндар: 3.cxd5

Бір кезде Exchange Variation «қараларға Славянды ойнаудың көңілін қалдыратын жүйе» деп сипатталған. 3. cxd5 cxd5 соңында туындайтын симметриялық позиция ақтарға тек бір қосымша қадамның басымдығын береді, бірақ бұл позиция ақтар тым әрекетке құмар болмаса, қараларға жеңіске жетуге көп мүмкіндік бермейді. Мұнаралар көбінесе ашылған c қатарында айырбасталады. Бұл жол көбінесе тең ойнау құралы ретінде қолданылады, егер екі ойыншы да тең ойнағысы келсе, олар симметриялық жолды таңдай алады, ол 3. cxd5 4. Nf3 Nf6 5. Nc3 Nc6 6. Bf4 Bf5 жалғасады, нәтижесінде әр фигура жақсы позицияға жеткен толық симметриялық позиция туады. Exchange Slav мүмкіндігін болдырмау үшін қаралар көбінесе 2...e6, содан кейін 3...c6 қадамдарын таңдап, жартылай Славяндыққа өтеді, бұл «үшбұрыш жүйесі» деп аталады.

3.Nc3

Қараның ортасына жасалған қысым 3...Bf5? мүмкіндігін жоққа шығарады, себебі 4. cxd5 cxd5 5. Qb3 соңынан Ақ пешка ұтып алады. Қаралар Winawer қарсы-шабуылын, 3...e5 қадамын қолдануға тырыса алады, бұл Маршалл–Винавер, Монте-Карло 1901 жылғы партиясында енгізілген, бірақ бұл Аққа сәл артықшылық береді деп есептеледі. Ең көп таралған жалғасу 3...Nf6 қадамы, онда 4. Nf3 негізгі бағытқа өтеді. Ақ 4. e3 ойнауға да мүмкіндігі бар, онда қара 4...Bf5 қадамымен "Таза" славяндық қорғанысын ойнай алмайды деп есептелген (және 5. cxd5 cxd5 6. Qb3 салдарынан 4...e6 немесе 4...a6 таңдауларына келуі керек). Сондықтан "Таза" славяндық қорғаныс ойыншылары кейде 3. Nc3-ке 3...dxc4 қадамымен, Аргентиналық қорғаныспен жауап береді, ол "Таза" славяндық қорғаныстың негізгі бағытына өтуі мүмкін. Жақында 4...Bf5 5. cxd5 cxd5 6. Qb3 Nc6 7. Qxb7 Bd7 шабуылы 4...Bf5 қадамын қайта жандандырды.

3.Nf3 кіріспе

Қара әдетте 3 Nf6 ойнайды. 3 e6 ойнау Noteboom Variation, Semi Slav Defense немесе Stonewall Dutch сияқты әртүрлі мүмкіндіктерге алып келуі мүмкін. 3 Bf5? – қате ойнау, себебі 4. cxd5 cxd5 5. Qb3, онда қаралар b пішінін жоғалтпау үшін 5 Bc8 ойнауы керек. 5 b6? сияқты тырысулар сәтсіз аяқталады, мысалы 6. Bg5 e6 7. e4! dxe4 8. Bb5+ Nbd7 9. Ne5, содан кейін 10. Bxf6 ойналады.

4.Nc3 баламалары

3 Нф6 кейін негізгі бағыт 4. Nc3. Ақ түс мынадай баламаларды да қолдануға тырыса алады:

4.Qc2 немесе 4.Qb3

Каталондық ашылуға ұқсас бір мүмкіндік – 4. Qc2 немесе 4. Qb3. Көбінесе ақ түстілер өзінің ашық түсті пилінің диагоналін жабады (фианкеттейді). Бұл ақ патшайымның c2-де біршама осал тұруына себеп болады. Қара 4. Qc2-ге 4...g6 жүрісімен жауап бере алады, 5...Bf5 ойдағысымен. Ақ әдетте 5. Bf4 ойнайды, сонда 5...Bf5 6. Qb3 Qb6 болғаннан кейін, ақ 7. c5! ойнай алады. Қара 7...Qxb3 ойнауға мәжбүр, оған 8. axb3 жауабы келеді. Бұл патшайымсыз ойын ортасында ақ түстілердің шамалы артықшылығы болады, себебі ақ патшайым жағында кеңейіп, сол жақта ойын жасауға тырысады, бірақ қараның орналасуы берік. Ең көп таралған жалғасулар – 4 dxc4 5. Qxc4 Bf5 немесе 5 Bg4.

4. ж3

Каталондық стильдегі тағы бір әдіс 4. g3.

Ақырын слайв: 4.e3

Ақ түс 4. Nc3 негізгі бағыттың қиындықтарынан 4. e3 ойнау арқылы қашып сипата алады. Ең көп таралған жалғасы – 4. Bf5 5. Nc3 e6 6. Nh4, онда Ақ түс піл жұбын жеңіп алады, бірақ Қара берік позицияға ие болып, көбінесе e5 арқылы қарсы шабуылға мүмкіндік алады. Бұл бағыт 2006 жылғы Әлем Чемпионатында бірнеше рет сынақтан өтті. Басқа нұсқа бойынша, 5. cxd5 cxd5 6. Qb3 Qc7 Қара үшін жарамды. Ақ түс Қараның хан пілінің патшайым қанатында болмауынан пайдалануға тырысады, бірақ Қара дұрыс ойнаса, бұл артықшылыққа жеткіліксіз. Тағы бір мүмкіндік – 4. Bg4 ойнау.

4.Nc3 кіріспе

4 Bf5 ойнауға болады, бірақ бұл қара үшін ең жақсы таңдау емес, себебі ақ 5. Qb3 немесе 5. cxd5, одан кейін 6. Qb3 артықшылыққа ие болады. Дәстүрлі түрде қаралар патшалыққа қарамастан, 4...e6 (Жартылай Славян қорғанысы) немесе 4...dxc4 таңдаулары болған, бірақ 1990 жылдары 4...a6 енгізілді, мақсаты патшалық қанатын дамыту, патшалыққа қарамастан оны шектемеу немесе ортаны қарсы тарапқа беру емес.

a6 (Чебаненко) Славян: 4...a6

А6 славян 4...a6 жүргеннен кейін туындайды. Қара c4-те соққыдан бұрын немесе кейін b5 жасауға тырысады. Ақ 5. c5 арқылы маңызды кеңістіктік басымдыққа қол жеткізе алады. Е5 және b6 екеуі де Қара үшін маңызды пешке ұратын мүмкіндіктер болады. Ақ көбінесе өзінің піліні f4-ке ойнатып, маңызды қара алаңдарды – e5, d6, c7 және b8 (соңғы алаң b қатары ашылған жағдайда Қараның оны бақылауын шектейді) бақылайды. Ойын 5...Bf5 6. Bf4 Nbd7 7. e3 Nh5! деп жалғасуы мүмкін.

4...dxc4 5.a4-тің баламалары

4 dxc4 кейін негізгі бағыт 5. a4. Ақ түспен ойнаушы келесі мүмкіндіктерді де қарастыра алады.

Слав Геллер гамбиті: 5.e4

Ақтардың 4 dxc4-ке қарсы ең өткір талпынысы – 5. e4-ті ойнайтын Славян Геллер гамбиті. Әдетте ойын 5 b5 6. e5 Nd5 7. a4 e6 деп жалғасады, бірақ шабуылдың құрбандық пешке жететіндей күшті екені әлі анық емес. Бұл бағыттың бағасы жақсартулар табылған сайын өзгереді, бірақ 2005 жылға дейін қараның артықшылығы бар деп саналды.

Ақ 5.e3 арқылы пешті ұстап қалады

5. e3 – Алехин вариациясы деп аталатын сенімді таңдау. Ойын былай жалғасуы мүмкін: 5... b5 6. a4 b4 7. Na2 e6 8. Bxc4 7. Nb1 Ba6 8. Nbd2 c3 9. bxc3 Bxf1 10. Nxf1 bxc3.

Алапин Вариациясы: 5.a4; 5...Bf5 нұсқасының баламалары

5. а4-ке жасалған жүріспен ақ b5-ке қарсы шара қолданады және 6. е4 мен 7. Bxc4-ке дайындық жасайды. Қаралардың басты қозғалысы 5... Bf5. Қаралар келесі баламаларды да қарастыра алады:

Штайнердің вариациясы: 5...Bg4

Штайнер вариациясында (Бронштейн вариациясы деп те аталады), 5 Bg4-тен кейін ақтар 6. e4 қозғалысынан, 6...e5 мүмкіндігіне байланысты тартына алады. Көбінесе ойын 6. Ne5 Bh5 арқылы жалғасады.

Смысловтың вариациясы: 5...Na6

Смысловтың вариациясында, 5...Na6, қаралар e пешкасын e4-ке жылжуға мүмкіндік береді, бірақ Bg4 арқылы қарсы шабуыл жасауға және, мүмкін, атты b4-ке жеткізуге мүмкіндік алады. Мысалы, 6. e4 Bg4 7. Bxc4 e6 8. O-O Nb4.

Негізгі жол, Чехия Вариациясы: 5...Bf5

Чех вариациясын негізгі бағыт деп санауға болады. 5...Қf5 жүргілісімен қара 6. e4-тің алдын алады.

Голландиялық нұсқасы: 6.e3

Егер ақ 6. e3, голландтық нұсқасын ойнаса, ойын 6...e6 7. Bxc4 Bb4 8. O-O O-O түрінде жалғасуы мүмкін, бұл салыстырмалы түрде тыныш ойынға алып келеді. Қара 6...Na6 ойнауға да болады, мақсаты 7. Nb4 болатын, бұл голландтық, Ласкер нұсқасы деп аталады.

Крауздың шабуылдау: 6.Ne5

6-шы жүрістен бастап, одан да белсенді партия барысы басталады. Ne5 (Краузе шабуылы), онда ақ f2–f3 және e2–e4 немесе Nxc4 ойнауды көздейді, содан кейін g2–g3 және Bg2 арқылы патшаның слонының фианкеттасы болуы мүмкін. Қара 6...Nbd7 7. Nxc4 Qc7 8. g3 e5 (Карлсбад вариациясы деп аталады) немесе 7...Nb6 немесе 6...e6 7. f3 Bb4 ойнауға тырыса алады, онда 8. e4 Bxe4 9. fxe4 Nxe4 – жартылай мәжбүрлі жалғасы бар күрделі фигуралық құрбандығы, 10. Bd2 Qxd4 11. Nxe4 Qxe4+ 12. Qe2 Bxd2+ 13. Kxd2 Qd5+ 14. Kc2 Na6. Ақ 10. Qf3 ойнап, теңдікке ұмтылуы да мүмкін.