Кіріспе

Яһуди дінбағының киімі
Яһуди көйлегі

Китель – кейбір діншіл ашкеназдық яһудилердің мерекелерде, синагогада немесе үйде Паскалық седерді өткізгенде киетін ақ зығыр немесе мақтадан тігілген көйлек. Кительді кейде күйеу жігіттер де киеді. Сондай-ақ, яһудилерді китель киіп жерлеу дәстүрі де бар.

Тарих

Ашкеназ дәстүрінде үйленген ерлер Йом Кипур күні синагогта китель киеді. Дәстүрлі емес синагогтарда діншіл яһудилер, ерлер де, әйелдер де китель киеді. Кейбіреулер Пасха мерекесінде дұға басшылық еткенде китель киеді. Кейбір қауымдастықтарда әнші Селихоттың бірінші түні, Суккот мерекесінің жетінші күні (Ошана Рабба деп те аталады), Шемини Атзереттегі Мусаф дұғалары және Пасха мерекесінің бірінші күні китель киеді, онда жаңбыр (Тефилат ХаГешем) және нәр (Тефилат ХаТал) тілегі айтылады. Кейбір қауымда күйеу жігіт үйлену күні китель киеді. Кейбір қауымдастықтарда китель сарген деп аталады, ол көне француз тіліндегі серж және латын тіліндегі серикум сөздерімен байланысты.

Символизм

Киттель – бұл өлімде барлық адамды теңдейтін қарапайым киімнің символы. Яһуди дінінде марқұмды қарапайым зығыр матадан тігілген киімнен басқа ештеңемен жерлеуге болмайды, сондықтан киттельде қалта болмайды. Киттельді Құрбан айт мерекесінде кию, оның жерлеу киімі ретінде қолданылуымен және «күнәларымыз қардай аппақ болады» деген аятпен байланысты. Ақ түс тазалықты білдіреді, осы себепті оны тойларда да киеді. Бұл сонымен қатар, келінмен (оның киімі де ақ) бірлік пен жаңа өмірдің басталуын көрсетеді. Киттельді тойда киюдің тағы бір себебі – оның қалтасы жоқ, бұл жұбайлардың мүлік үшін емес, махаббат үшін үйленгенін көрсетеді.