Кіріспе

Ирландиядағы архиепископтық атақ

Туам архиепискобы (Тьюам; Ard Easpag Thuama) – Ирландияның Галвей графтығындағы Туам қаласының атымен аталатын архиепископ. Бұл атақ 1839 жылға дейін Ирландия шіркеуі қолданды, және Католик шіркеуі оны бүгінге дейін қолданып келеді.

Тарих

1111 жылы Ратбрейсал синодында Туам Эльфин епархиясына шамамен сәйкес келетін епархияның орталығы деп белгіленді, ал Конг Батыс Коннахттағы Туам архиепархиясына сәйкес келетін епархияның орталығы ретінде таңдалды. Конг епископтары туралы ешқандай жазба жоқ, сондай-ақ 1152 жылға дейін ирландиялық жылнамаларда "Туам епискобы" деген атақ берілген ешкім жоқ. Дегенмен, жылнамаларда Каташах Уа Конайл (1117 жылы қайтыс болған), Домхналл Уа Дубхтай (1117–1136), Муиреадхах Уа Дубхтай (1136–1150) сияқты бірнеше "Коннахт архиепископтары/епископтары" тіркелген – соңғысынан кейін Аед Уа Хойсин қызмет етті. 1152 жылы Келс синодында Туам архиепископтығы алты тәуелді епархиямен бірге құрылды. Қазіргі архиепископ – Франциск Даффи, ол 2021 жылдың 10 қарашасында Ватиканның шешімімен Туам архиепископы болып тағайындалды және 2022 жылдың 9 қаңтарында қызметке кірді. Архиепископтың резиденциясы – Архиепископ үйі, Туам, Галвей графтығы, Ирландия.

Реформацияға дейінгі архиепископтар

Реформацияға дейінгі Туам архиепископтары

1152–1161 Áed Ua hOissín Келс синодында 1152 жылы Туамның алғашқы архиепископы болды, онда ол Папаның легаты кардинал Джованни Папарониден паллий алды; қызметте қайтыс болды; сондай-ақ Хью О'Хессион немесе Эданусбеф деп те аталады.

1167–1201 Cadla Ua Dubthaig 1167 жылға дейін архиепископ болды; 1201 жылы Конг аббаттығында қызметте қайтыс болды; сондай-ақ Катал О'Дуффи, Кадла О'Дублай немесе Католикус деп те аталады.

1202–1235 Felix Ua Ruanada, O. S. A. 1202 жылы архиепископ болды; 1235 жылдың 23 наурызында архиепископ лауазымынан қанағаттанды және Дублин қаласындағы Әулие Мария аббаттығына зейнетке шықты; 1238 жылы қайтыс болды; сондай-ақ Феликс О'Руадайн деп те аталады; оның жүрегі Ирландияның Жоғары Королі Руайдри Уа Конхобайр болды.

1236–1249 Máel Muire Ó Lachtáin Бұрынғы Туам диакыны; 1236 жылдың 6 сәуіріне дейін архиепископ сайланды және сол жылы қасиеттілікке ие болды; 1249 жылдың 25 желтоқсанына дейін қызметте қайтыс болды; сондай-ақ Мариан, немесе Мэл Мурри О'Лахнан деп те аталады.

1250–1256 Flann Mac Flainn Бұрынғы Туам канцлері; 1250 жылдың 27 мамырына дейін архиепископ сайланды; 1250 жылдың 25 шілдесінде уақыттық иелікке ие болды; 1250 жылдың 25 желтоқсанында қасиеттілікке ие болды; 1256 жылдың 29 маусымына дейін қызметте қайтыс болды; сондай-ақ Флорентиус, Флоренс МакФлинн, Флоренс Флоин немесе Фиаха О'Флин деп те аталады.

1257–1258 Walter de Saleron Бұрынғы Лондон қаласындағы Әулие Павел диакыны (1254–1257); 1257 жылдың 29 мамырында архиепископ сайланды және 6 қыркүйекте қасиеттілікке ие болды; 1257 жылдың 6 қарашасында уақыттық иелікке ие болды; 1258 жылдың 22 сәуіріне дейін қызметте қайтыс болды; сондай-ақ Уолтер де Лондон деп те аталады.

1258–1279 Tommaltach Ó Conchobair 1258 жылдың 17 шілдесінен кейін Туам архиепископы сайланды, бірақ 1259 жылдың 23 наурызына дейін Элфиннен ауыстырылмады; 1259 жылдың 20 шілдесінде уақыттық иелікке ие болды; 1279 жылдың 16 маусымында қызметте қайтыс болды; сондай-ақ Томас О'Конор деп те аталады.

1283 (Nicol Mac Flainn) 1283 жылдың 20 қазанына дейін сайланды, бірақ ешқашан қасиеттілікке ие болған жоқ.

1280 (Malachias Hibernicus) 1280 жылдың 22 сәуірінде сайланды, ешқашан ресми түрде орнатылмады.

1286–1288 Stephen de Fulbourn Уотерфордтан ауыстырылды; 1286 жылдың 12 шілдесінде тағайындалды және 15 қыркүйекте уақыттық иелікке ие болды; 1288 жылдың 3 шілдесінде қызметте қайтыс болды; сондай-ақ Стивен оф Фулбурн деп те аталады.

1288–1312 William de Bermingham шамамен 1288 жылдың соңында сайланды, 1289 жылдың 2 мамырында тағайындалды және 1289 жылдың 29 қыркүйегінде уақыттық иелікке ие болды; 1312 жылдың қаңтарында қызметте қайтыс болды.

1312–1348 Máel Sechlain Mac Áeda шамамен 1312 жылдың наурызында Туам архиепископы сайланды, бірақ 1312 жылдың 19 желтоқсанына дейін Элфиннен ауыстырылмады; 1313 жылдың 1 сәуірінде уақыттық иелікке ие болды; 1348 жылдың 10 тамызында қызметте қайтыс болды; сондай-ақ Малахиас немесе Малахи МакХью деп те аталады.

1348–1365 Tomás MacCearbhaill Бұрынғы Кашел архидиаконы; 1348 жылдың 26 қарашасында архиепископ тағайындалды және 1349 жылдың 6 қазанында уақыттық иелікке ие болды; 1365 жылдың 8 наурызына дейін Кашелге ауыстырылды; сондай-ақ Томас МакКарвилл немесе О'Каррол деп те аталады.

1364–1371 Eóin Ó Gráda Бұрынғы Кашел архидиаконы; 1364 жылдың 20 қарашасынан кейін архиепископ тағайындалды және 1365 жылдың 19 шілдесінде уақыттық иелікке ие болды; 1371 жылдың 19 қыркүйегінде қызметте қайтыс болды; сондай-ақ Джон О'Града немесе О'Грейди деп те аталады.

1372–1383 Gregorius Ó Mocháin I 1372 жылдың 7 мамырында Элфиннен ауыстырылды және 1372 жылдың 24 қарашасында уақыттық иелікке ие болды; 1383 жылы қызметте қайтыс болды; сондай-ақ Грегори О'Моган немесе О'Махон деп те аталады.

1384–1386 Gregorius Ó Mocháin II шамамен 1384 жылы Авиньон Папасы Климент VII тағайындады; 1386 жылдың 5 мамырында Папа Урбан VI тарапынан қызметтен алынды; 1392 жылы қайтыс болды; сондай-ақ Грегори О'Моган немесе О'Махон деп те аталады.

1386–1393 Uilliam Ó Cormacáin 1386 жылдың 5 мамырында Папа Урбан VI тағайындады; 1393 жылдың 27 қаңтарында Клонфертке ауыстырылды; сондай-ақ Уильям О'Кормакайн деп те аталады.

1393–1407 Muircheartach mac Pilib Ó Ceallaigh 1392 жылдың жазында Туам архиепископы сайланды, бірақ 1393 жылдың 26 қаңтарына дейін Клонферттен ауыстырылмады; 1407 жылдың 29 қыркүйегінде қызметте қайтыс болды; сондай-ақ Морис О'Келли деп те аталады.

1408–1410 John Babingle, O. P. 1408 жылдың 25 қазанына дейін Папа Грегорий XII тағайындады, және 1409 жылдың 2 қыркүйегінде Антипапа Александр V тағайындады; 1410 жылдың 25 мамырында Антипапа Джон XXIII растады; кейіннен 1410 жылы Ахонриге тағайындалды.

1411 (Cornelius, O. F. M.) 1411 жылдың 7 қазанында тағайындалды, бірақ күшіне енбеді.

1411–1430 See vacant

1430–1437 Sean Mac Feorais 1430 жылдың 7 маусымында тағайындалды және 5 желтоқсаннан кейін қасиеттілікке ие болды; 1437 жылы қызметте қайтыс болды; сондай-ақ Джон Винфилд деп те аталады.

1438–1441 Tomás mac Muircheartaigh Ó Ceallaigh, O. P. 1438 жылы Клонферттен ауыстырылды, бірақ дінге ие болған жоқ; сондай-ақ Томас О'Келли деп те аталады.

1441–1450 John MacSeonin Burke, O. S. A. 1441 жылдың 9 қазанында тағайындалды және шамамен 1441 жылдың қарашасы немесе желтоқсанында қасиеттілікке ие болды; 1450 жылдың желтоқсанына дейін қызметте қайтыс болды; сондай-ақ Джон Бёрк деп те аталады.

1450–1485 Donatus Ó Muireadhaigh, O. S. A. 1450 жылдың 2 желтоқсанында тағайындалды және сол күннен кейін қасиеттілікке ие болды; 1485 жылдың 17 қаңтарында қызметте қайтыс болды; сондай-ақ Донатус О'Муррей деп те аталады.

1483 (Walter Blake fitz John) 1483 жылдың 8 тамызында тағайындалды, бірақ күшіне енбеді; кейіннен 1487 жылдың 26 наурызында Клонманоузе монастырына тағайындалды.

1485–1501 Uilliam Seóighe 1485 жылдың 16 мамырында тағайындалды және 1487 жылы қасиеттілікке ие болды; 1501 жылдың 20 немесе 28 желтоқсанында қызметте қайтыс болды; сондай-ақ Уильям Джойс деп те аталады.

1503 Philip Pinson, O. F. M. 1503 жылдың 2 желтоқсанында тағайындалды, бірақ 5 желтоқсанда Римде обадан қайтыс болды.

1503–1506 See vacant

1506–1513 Muiris Ó Fithcheallaigh, O. F. M. 1506 жылдың 26 маусымында тағайындалды; 1512 жылы бесінші Галламандық кеңесіне қатысты; 1513 жылдың 25 мамырында Ғалипа қаласында қызметте қайтыс болды; Ғалипа қаласындағы Францис Мулвей монастырында жерленді; сондай-ақ Морис О'Фихели немесе Морис де Порту деп те аталады.

1514–1536 Tomás Ó Maolalaidh 1514 жылдың 19 маусымында Клонманоузеден ауыстырылды; 1536 жылдың 28 сәуірінде қызметте қайтыс болды; Ғалипа қаласында, оның тікелей ізашарымен бір мазарда жерленді; сондай-ақ Томас О'Муллали деп те аталады.

Реформация кезінде архиепископтар

Реформация кезінде Туам архиепископтары

| Басталуы | Аяқталуы | Лауазымдағы адам | Ескермелер |
|---|---|---|---|
| 1537 | 1572 | Кристофер Бодкин | 15 ақпан 1537 жылы король Генрих VIII оны Ирландия шіркеуінің архиепискобы етіп тағайындады; сонымен қатар 1533–1572 жылдары Килмакдуаг епискобы болды; 7 қазан 1555 жылы кардинал Поле оны схизмадан босатып, Туам мен Килмакдуагтың апостолдық әкімшісі етіп тағайындады. 1560 жылы ол Елизавета I патшаны шіркеудің Жоғарғы басқарушысы деп мойындап, ант берді. Папаның легаты Дэвид Вулф SJ оны «патшаның жақтасы» және «барлығының, тіпті жауларының да жақсы пікіріндегі адам» деп сипаттады, сондай-ақ «Мәсса әнтеледі және оқылады, ал ол өзі күн сайын хорға қатысады» деп мақтады. 1572 жылы лауазымында қайтыс болды. |
| 1538 | 1555 | Артур О’Фриел | 7 қазан 1538 жылы Бодкинге қарсы Католик архиепискобы болып тағайындалды, бірақ орынға ие бола алмады; оның құлшылыққа бекітілгені белгісіз; 1555 жылы Бодкин босатылған кезде лауазымынан кетті; шамамен 1573 жылы қайтыс болды. |
Дереккөздер: |

Католик мұрагерлік

Туам архиепископтары Атынан-Кезден-Қызметтегілер Ескермелер15721580Қызмет басталмаған15801583Николас Скеррет 17 қазан 1580 ж. тағайындалған; 1583 ж. ақпан айында қызмет бабында қайтыс болған15861590Маол Муйре О’Хуигинн 24 наурыз 1586 ж. тағайындалған; шамамен 1590 ж. қызмет бабында қайтыс болған; ағылшын тілінде Майлер О’Хиггин деп белгілі15911595Шеймус О’Хейлиде 20 наурыз 1591 ж. тағайындалған; 1595 ж. қызмет бабында қайтыс болған; ағылшын тілінде Джеймс О’Хели деп белгілі15951609Қызмет басталмаған16091629Флейтри О’Маолконаире, О. Ф. М 30 наурыз күні тағайындалған және 3 мамыр 1609 ж. киеленген; 1629 ж. қараша айында қызмет бабында қайтыс болған; ағылшын тілінде Флоренс Конри деп белгілі 16301645Малахи О’Куили 28 маусым күні тағайындалған және 10 қазан 1630 ж. киеленген; 25 қазан 1645 ж. қызмет бабында қайтыс болған; сондай-ақ Малахиас О’Куили деп те белгілі16471667Джон де Берг 11 наурыз 1647 ж. Клонферттен ауыстырылған; 4 сәуір 1667 ж. қызмет бабында қайтыс болған; сондай-ақ Джон де Бурго және Джон Берк деп те жазылған16691713Джеймс Линч 11 қаңтар күні тағайындалған және 16 мамыр 1669 ж. киеленген; 31 қазан 1713 ж. қызмет бабында қайтыс болған17131723Фрэнсис Берк 22 тамыз күні Туамның көмекші архиепископы болып тағайындалған, 31 қазан 1713 ж. архиепископ болып ілгерілеген және 4 сәуір 1714 ж. киеленген; 1723 ж. қыркүйек айынан бұрын қызмет бабында қайтыс болған17231740Бернард О’Гара 23 желтоқсан 1723 ж. тағайындалған және 24 мамыр 1724 ж. киеленген; шамамен 1740 ж. маусым айында қызмет бабында қайтыс болған17401748Майкл О’Гара 19 қыркүйек 1740 ж. тағайындалған; 1748 ж. қызмет бабында қайтыс болған17491785Майкл Скеррет 5 мамыр 1749 ж. Киллаладан ауыстырылған; 19 тамыз 1785 ж. қызмет бабында қайтыс болған17851787Филип Филлипс 22 қараша 1785 ж. Ахонриден ауыстырылған; 1787 ж. қыркүйек айында қызмет бабында қайтыс болған17871798Боэтиус Эган 15 желтоқсан 1787 ж. Ахонриден ауыстырылған, 4 маусым 1788 ж. папская грамотасымен; 25 қаңтар 1798 ж. қызмет бабында қайтыс болған17981809Эдвард Диллон 19 қараша 1798 ж. Килмакдуах пен Килфенорадан ауыстырылған; 1809 ж. 13 немесе 30 тамызда қызмет бабында қайтыс болған18151834Оливер Келли 4 қазан 1814 ж. тағайындалған және 12 наурыз 1815 ж. киеленген; 18 сәуір 1834 ж. қызмет бабында қайтыс болған18341881Джон МакХейл 26 тамыз 1834 ж. Киллаладан тағайындалған; 7 қараша 1881 ж. қызмет бабында қайтыс болған18811902Джон МакЭвилли 2 ақпан 1878 ж. Туамның көмекші архиепископы болып тағайындалған және 7 қараша 1881 ж. архиепископ болып ілгерілеген; сондай-ақ 1857–1881 жж. Голуэй епископы және 1866–1883 жж. Килмакдуах пен Килфенораның апостолдық әкімшісі болған; 26 қараша 1902 ж. қызмет бабында қайтыс болған19031918Джон Хили 13 ақпан 1903 ж. Клонферттен ауыстырылған; 19 наурыз 1918 ж. қызмет бабында қайтыс болған19181939Томас Гилмартин 10 шілде 1918 ж. Клонферттен ауыстырылған; 14 қазан 1939 ж. қызмет бабында қайтыс болған19401969Джозеф Уолш 16 желтоқсан 1937 ж. Туамның көмекші епископы болып тағайындалған және 2 қаңтар 1938 ж. киеленген; 16 қаңтар 1940 ж. Туам архиепископы болып тағайындалған; 31 қаңтар 1969 ж. зейнетке шыққан; 20 маусым 1972 ж. қайтыс болған19691987Джозеф Каннан 31 қаңтар күні тағайындалған және 17 наурыз 1969 ж. киеленген; 11 шілде 1987 ж. зейнетке шыққан; 8 наурыз 2001 ж. қайтыс болған19871994Джозеф Кассиди 22 тамыз 1987 ж. Клонферттен ауыстырылған; 28 маусым 1994 ж. архиепископ лауазымынан кеткен, бірақ 5 наурыз 1995 ж. дейін архиепархияның апостолдық әкімшісі болып қалған19952021Майкл Нири 20 мамыр 1992 ж. Туамның көмекші епископы болып тағайындалған және 13 қыркүйек 1992 ж. епископтық киеленген; 17 қаңтар 1995 ж. Туам архиепископы болып тағайындалған және 5 наурыз 1995 ж. орнатылған; 10 қараша 2021 ж. зейнетке шыққан2021қазіргі уақытқа дейінФрэнсис Даффи 10 қараша 2021 ж. Ардаг пен Клонмакнойздан ауыстырылған және 9 қаңтар 2022 ж. орнатылғанДереккөздер: