Кіріспе

Гней Октавий (б.з.д. 87 ж. қайтыс болған) – римдік сенатор, б.з.д. 87 жылы Луций Корнелий Циннамен бірге Рим Республикасының консулы болып сайланған. Ол Цинна мен Гай Мариус Римді басып алғандағы қақтығыстардың кезінде қайтыс болды.

Ерте мансап

Гней Октавий Октавия плебейлік gens-тің мүшесі болды. Оның әкесі, сондай-ақ Гней Октавиус аталған, б.з.д. 128 жылы консул болған, ал оның ағасы Марк Октавий б.з.д. 133 жылы Тиберий Гракхтың реформаларына қарсылық көрсеткен маңызды тұлға болған. Ол болашақ император Августың әкесі Гай Октавиуспен үшінші туыс болды. Б.з.д. 90 жылы Октавий претор болып сайланды, ал келесі жылы (б.з.д. 89 жылы) шығыс провинцияларының бірінде пропраэторлық міндеттер берілді. Б.з.д. 88 жылы ол Римге оралды, онда алдағы жылға (б.з.д. 87 жылы) консул болып сайланды. Консул тағайындалған кезде ол әріптесі, популист сенатор Луций Корнелий Циннамен бірге қазіргі консул Сулла енгізген өзгерістерді сақтауға және Сулланы Бірінші Митридат соғысының заңды басшылығынан айырмауға ант берді. Октавий өте діншіл адам болғандықтан, антқа адал болды. Октавий Сулланың жақтасы емес еді; ол Сулланың Римге жасаған жорығын да, Гай Марийге қарсы жеке кек алуын да ұнатпады, бұл Марийдің жер аударылуына әкелді. Дегенмен, ол Сенаттың консервативті мүшесі болды және Циннаның популистік бағдарламасына сенімсіздікпен қарады. Осы саяси даулар салдарынан екі консул б.з.д. 87 жылы саясат мәселелері бойынша бірден дауласа бастады, онда Цинна Римнің барлық тайпаларында жаңа азаматтарды (италиялық одақтастарды) тіркеуді қалады. Ол сондай-ақ Марийді және оның барлық жақтастарын қайтаруды ұсынды. Октавий бұл ұсыныстарға қарсы шықты, Сенатта оларды анық және құлшыныспен сынады. Оның болжаушыларға деген қызығушылығынан кейін, қазіргі ғалымдар Октавийдің децемвири сакрис факундистің, яғни Сибилла кітаптарына жауапты дін қызметкерлерінің мүшесі болған деген болжам жасады.

Синнамен қақтығыс

Октавиусты қолдаған плебей трибундары тайпалық жиналыста заңға вето қойды. Цинна мен оның жақтастары римдік форумда толыққанды көтеріліске әкеліп соқтыратын ветоларын қайтарып алу үшін трибундарды қорқытуға күш салды. Октавиус жедел түрде қарулы жақтастарын жинап, Циннаға шабуыл жасады, оны қаладан қашуға мәжбүр етті. Соққан шайқаста Октавиус адамдары көптеген жаңадан азаматтық құқық алғандарды ашық түрде өлтірді, ал Октавиус консул ретіндегі билігін өлтіруді ақтау үшін пайдаланды. Октавиус содан кейін Циннаны консулдығынан және азаматтығынан заңсыз айырып, оның орнына Луций Корнелий Меруланы сайлады. Апий Клавдийдің әскері Нолада Циннаның қолдауына ие болғанын естігенде, Октавиус пен Сенат Римді қоршауға дайындала бастады, сонымен қатар Сенатқа көмекке келу үшін түрлі промагистраттарға шақыру жіберді. Помпей Страбон бастапқыда Октавиуспен ынтымақтасуға құштар болмады, бірақ ақырында әскерін Римге жақын, Коллин қақпасының сыртына орналастырды. Цинна мен Мариус Римді қоршағанда, Страбон, Октавиус пен Цинна екеуімен де екі жақты ойын ойнап, Октавиусты Циннамен келіссөздерге кірісуге көндіруге тырысты. Мариандықтардың шабуылы нәтижесінде Яникулум басып алынды, бірақ Октавиус пен Страбон оларды кері қайтарды, Октавиус ауыр шығынға ұшырады. Бұл шығындар мен Страбонның одан кейін көп ұзамай қайтысы Октавиус әскерінің рухын түсірді. Ол шайқаста 6000 әскерін, ал Страбон 11000-нан астам әскерін жоғалтты, оның ішінде шайқаста қаза тапқандар мен әскерде тараған обадан өлгендер болды. Римде ашаршылыққа қаулы болғандықтан, Октавиус өз әскерін Страбонның қақпалардың сыртында орналасқан бөлімдеріне қосып, Римнен қашып кетті. Альбан төбелерінде Квинт Цецилий Метелл Пий мен Публий Лициний Красспен (соңында Октавидің Римге оралу туралы өтінішіне бағынған) кездескенде, олар Циннамен келіссөздер жүргізе бастағанда, тіпті Циннаны консул ретінде мойындауға дейін барып, ол көңіліне сыймады. Оқиғалардың бұрылысынан қорқып, Сенаттың да Циннамен келісімге келуді қарастырып жатқаны туралы хабардан алаңдап, ол бастапқыда әскерінің Октавиустан басшылықты алу талабын қабылдамаған Метелл Пийге қарсы шықты. Әскердің сенімсіздігі Октавиусты Римге қайта оралуға көндірді.

Өлім және беделі

Ол Циннаға қарсы қарсылықты жалғастыруға тырысқанмен, Октавиус Римге консул ретінде кірген Циннамен Сенаттың келісімге келуіне кедергі жасай алмады. Цинна Октавиусқа ешқандай зиян келтірмейтінін анық айтпаса да, Октавиусты әріптестерінің тобы форумнан кетуге және Циннаны мойындауға қарсы наразылық ретінде Яникулумда консул болып орналасуға көндірді. Оған аздаған ақсүйектер мен әскери күштерінің қалдықтары еріп жүрді. Гай Марций Цензорин мен шағын ат әскері Яникулумға шабуыл жасап, оны тұтқынға алғанда ол қашудан бас тартты. Содан кейін Цензорин Октавиустың басын Циннаға алып барды және оны Ростраға іліп қойды. Октавиус саясатта қатаң қағидаларды ұстанған және адалдығымен танымал болған. Плутарх, Мариус және Луций Корнелий Сулланың өмірбаяндарында Гней Октавиустың мінезін «жақсы қадір-қасиетті» деп сипаттаған. Айыныштысы, ол іс-қимылдарында баяу болды, бұл Циннаға қарсы соңғы сәтсіздігіне себеп болды. Оның кем дегенде бір ұлы болды, Луций Октавий, ол б.з.д. 75 жылы консул атанды.