Кіріспе

Конфуций мен оның ілімдерінен шабыттанған өнер

Конфуций өнері – Конфуцийдің жазбалары мен ілімдерінен шабыт алған өнер. Конфуцийшілік өнер Қытайда пайда болып, содан кейін Жібек жолы арқылы батысқа қарай, оңтүстік Қытайға, содан кейін Оңтүстік-Шығыс Азияға, ал шығысқа қарай Солтүстік Қытай арқылы Жапония мен Кореяға тарады. Конфуцийдің Индонезиядағы ықпалы күшті болғанымен, батыс өнеріне тиген әсері шектеулі. Конфуцийшілдік тақырыптар Қытай өнер орталықтарында бейнеленгенімен, даосизм мен буддизмге қатысты немесе олардан әсер алған өнер туындыларымен салыстырғанда олардың саны аз.

Элементтер мен тақырыптар

Конфуций Жоғарғы Дана және Тажсыз Патша (Су Ванг) дәрежесіне көтерілген кезде, конфуций өнері Қытайдың ежелгі мәдениетін таратудағы дананың орталық рөлін мойындау арқылы Конфуцийдің өзінің өнерімен теңестірілді. Бұл өнердің ерекше элементтері – конфуцийлік жазбалар мен ойлардың каллиграфиясы, олар көбінесе конфуцийлік ғибадатханалар мен мектептерде кездеседі, сондай-ақ конфуцийлік діни және ғылыми тәжірибелерге байланысты ақ керамика және қыш ыдыстар. Қытайда қытай ғалымдарының тастары осы дәстүрдің бір бөлігі болды. Ең маңыздысы – Кореяның тас өнері, ол бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді. Тақырыптар мен сюжеттерге әдетте мемлекет қайраткерлері, ақындар және суретшілер сияқты көрнекті конфуций тұлғаларының бейнелері кіреді. Мысалы, Чжан Лудың (1464-1538) суреттерінде осылар бейнеленген. Конфуций дәуіріндегі өнер туындылары шахмат, музыка және сурет салу сияқты басымдықтарды көрсетті, сонымен қатар Конфуций өмірінің және ұлттық адалдыққа берілгендіктің жиырма төрт үлгісінің дидактикалық суреттік баяндамаларын бейнеледі. Конфуций өнері "Алты классикада" көрініс табады: "Одалар кітабы" – ерік-жігерді сипаттайды; "Құжаттар кітабы" – оқиғаларды сипаттайды; "Салт-дәстүрлер кітабы" – мінез-құлыққа назар аударады; "Музыка кітабы" – үйлесімділік туралы; "Өзгерістер кітабы" – инь мен ян ұғымы үшін; және "Көктем және күз жылнамалары" – атақтар мен міндеттерді сипаттайды. Конфуций өнерін классикалық ерте кезеңге, неоконфуциандыққа және постмодерн конфуциандық өнерге бөлуге болады.

Ежелгі егін өсіру туралы әңгімелер: Конфуций мен Ран Цю

Конфуцийдің әрбір шәкіртінің өзіне тән мінезі болды. Бірі қарапайым, білімге құштар, енді бірі күшті, пікір таластыруға бейім, ал кейбіреулері еңгезекті, жақсаруына уақыт керек еді. Дегенмен Конфуций әрбір оқушыны табиғатына қарай тәрбиелейтін, оны пайдалы және дарынды адамға айналдыруға бағыттайтын. Ран Цю өте қабілетті шәкір еді. Ол саяси білімін жетілдіріп, Конфуцийден тәлім алған соң мемлекеттік қызметкер болуға қол жеткізеді деп үміттенеді. Ежелгі замандағы шенеуніктердің поэзия, әдебиет, рәсімдер мен музыканы жақсы түсінуі қажет еді, осы білімді меңгерген ғана халыққа қызмет ете алатын. Осы қабілеттерін арттыру үшін, мемлекеттік қызметкер болу мақсатында Ран Цю Конфуцийдің ізімен жүріп, түрлі пәндер мен дағдыларды ыждахатпен зерттеді. Бірақ, біраз уақыттан соң Конфуций Ран Цюдің жалқауланып, сабақта оқытылатын қағидаларды түсінуге және талқылауға қызығуын жоғалтқанын байқады. Сондықтан бір күні сабақтан кейін Конфуций Ран Цюдан мұның себебін сұрады. Ран Цю: «Маған сіздің үйрететін қағидаларыңыз ұнамайды деген сөз емес. Менің қабілетім жеткіліксіз!» деді. Шындығында Ран Цю Конфуцийдің үйреткен қағидалары тым жоғары деңгейде екенін және ол күткеннен мүлдем өзгеше екенін ойлады. Ран Цю Конфуцийден мемлекеттік қызметкер болу үшін қажетті дағдыларды ғана үйренуді жоспарлаған еді. Содан кейін Конфуцийдің беделінің арқасында саяси мансабын бастауға мүмкіндік алады деп санады. Бірақ Конфуцийдің мектебіне келген соң, ол Конфуцийдің ілімі қоғамнан алшақ екенін түсінді. Идеалдары жоғары болғанымен, оларды іс жүзінде іске асыру оңай емес еді. Осындай ойлармен Ран Цю жалқаулыққа салынып, қанша оқыса да еш пайдасы жоқ деп ойлады. Сонымен қатар, Ран Цю сыныптағы нашар нәтижелерін өзінің жеткіліксіз қабілеттерімен байланыстырды. Өзінің қабілеті жеткіліксіз болғандықтан, Конфуцийдің үйреткен деңгейіне ешқашан жете алмаймын деп ойлады, сондықтан мұқият оқудың қажеті жоқ деп санады. Алайда Конфуций Ран Цюдың үлгерімінің төмендеуіне қабілетсіздік себеп деп ойлаған жоқ. Сондықтан ол Ран Цюға: «Қабілеті жеткіліксіз адамдар әдетте тоқтап, жартылай жолда бас тартады, ал сен өзіңнің алдыңа алға жылжуға кедергі жасайтын шекара қоясың. Осылайша қалай алға жылжуға болады?» деді. Конфуцийдің сөзін естіген Ран Цю ұялып, басын иді. Конфуций жалғастырды: «Өзіңнің қабілетіңді толық көрсетпегенше, алға ұмтылудан оңай бас тартпауың керек; өзіңді соншалықты оңай жеңілдікке бермеуің керек. Егер барлық ісіңді жақсы орындауға тырыссаң, өзіңнің жақсы қабілеттерің бар екенін көресің!» Конфуцийтың жігерлендіруінен кейін Ран Цю қайтадан сенімділікке толып, әдеттегідей ынталы оқуға кірісті. Осыдан кейін ғана Ран Цю Конфуцийдің ұстаздық шеберлігін байқады!