Кіріспе
Солтүстік Грекиядағы ауыл Геракас (Γέρακας) – Грекияның Шығыс Аттикасындағы қала, Афинаның маңындағы қалашық және бұрынғы муниципалитет. 2011 жылғы жергілікті басқару реформасынан бері ол Паллини муниципалитетінің құрамына кіреді, сонымен қатар оның орталығы және муниципалдық бөлімшесі болып табылады. Көне заманда Геракас, Клейстеннің әкімшілік моделіне сәйкес, Афинаның Агией тайпасындағы Гаргеттос мезогеясы демесін құрады. Бүгінде ол солтүстік мезогеяның қарқынды дамып келе жатқан қаласы және Афина ойпатының шығыс кіреберісі болып есептеледі. Бұл қала белгілі философ Эпикурдың туған жері ретінде мәшһүр. Қаланың халқы 33 856 адамды құрайды (2021 жылғы мәлімет бойынша), ал халық тығыздығы – шаршы километрге 5104 адам. Геракас 190-ден 374 метрге дейінгі биіктікте орналасқан, бұл аймаққа жазық және таулы ерекшеліктер береді.
Gerakas (Γέρακας) is a town, a suburb of Athens and a former municipality in East Attica, Greece. Since the 2011 local government reform it is part of the municipality Pallini, of which it is the seat and a municipal unit. In antiquity Gerakas constituted the Athenian mesogeia deme of Gargettus, in the tribe of Aigeis, according to the administrative model of Cleisthenes. Today, it is a rapidly developing city of the northern mesogea and the eastern gate to the Athens basin. It is known as the birthplace of the famous philosopher Epicurus. The city has a population of 33,856 residents (in 2021), and having a population density of 5,104 residents per km2. Gerakas can be seen at an elevation of 190 to 374 meters, giving the area both flat and mountainous characteristics.
Шолу
Алғашқы тұрақты тұрғындар ескі Афина – Лауриум тас жолының маңында қоныстанды, олар негізінен Ипирден келген арваниттер, Солтүстік Грекиядан келген және 1205 жыл шамасында Афина герцогтігін қорғау үшін Мазогея жазығына жалдамалы әскер ретінде жіберілді. Қаланың солтүстік бөлігіне Эгей теңізінен келген арал тұрғындары Пентелидегі әлемдік атаққа ие мәрмәр шеберханаларында жұмыс істеу үшін келді. 1970 жылдардың соңына дейін жердің көп бөлігін Пайаниялық елді мекенді құрайтын шаруа үйлері жапқан, ал 1980 жылы ол Шығыс Аттиканың жаңа коммунасы деп танылды. Коммунаның аты "Геракас", "Ставрос" және "Гаргиттос" үш елді мекені арасында өткен бейресми референдум нәтижесінде пайда болды. Қала орталығы Марафонос даңғылының солтүстігінде орналасқан Мекедония алаңының төңірегінде, ол барлық тұрғындар мен қонақтардың жиналатын орны, нағыз көркі, ал Әулие Жохан Геракастың қасиетті покровительі. Басты сауда орталығы Марафонос даңғылы бойымен созылады, онда өнеркәсіптік және бизнес қызметтері орналасқан.
Этимология
Бұл аймақпен байланысты алғашқы атау – "Гаргитос", бұл атау түрлі ежелгі жазуларда кездесіп, Пентели тауының оңтүстік етегін көрсетеді. Грек тарихшыларының мәліметінше, Гаргитос – бұл аймақтың жергілікті батыры, ол Пелопоннес соғыстары кезінде Пелопоннес аймағынан көшіп келгеннен кейін Аттикада қоныстанған, Азиядан Лидиялық Пелопспен бірге келген. Тарихшы Пайсанийдің айтуынша, Гаргит – Ионның ұлы болған. Орта ғасырларда аймақ шетелдік картографтар еңбектерінде "Кариттос" деп аталады. Бұл – діни қызметке толы аймақ, онда Патимадағы Әулие Николаос шіркеуі сақталған, Әулие Тимофей Пентили монастыры салынатынша осы шіркеуді усау орыны ретінде пайдаланған. Қазіргі "Геракас" атауы 16-шы ғасырда үлкен жерлерге ие болған, оның бір бөлігі Әулие Тимофей мен Әулие Филотей арасында талас тудырған, шіркеудің жоғары лауазымды адамы Иеракастың есімінен шыққан. Ол өзінің құқықтарын беріп, дауды шешуге келісім білдірген, сол себепті аймақ оның атымен аталады. Иеракас атауы Иеракс (Iέραξ) сөзінен туындаған, ол грек тілінде "құсқанақ" (қазіргі грек тілінде гераки) деген мағынаны білдіреді. Атау ο Ieraks (ο Ιέραξ), tou Ierakos (του Ιέρακος), ton Ieraka (τον Ιέρακα) түрінде өзгереді, ал қазіргі грек тілінде Geraka деп айтылады. Атаудың номинативтік түрі бүгінде Геракас (ο Γέρακας) ретінде қолданылады және ол жекеше еркек есімдік.
Топография
Геракас Атика жерінің ортасында, 195 метр биіктіктегі жазықта орналасқан. Оның солтүстігінде Пентелико, оңтүстігінде Имиттос тауларының етектері жатыр. Батыс жағынан бұл аймақ Афина алабымен, ал шығыс жағынан Мезогея жазығымен шектеседі. Геракас тау аралығында тік бойымен созылып, 6,6 км² аумақты алып жатыр және Пентели жеріне дейін 374 метр биіктікке жетеді. Қала Афина орталығынан солтүстік-шығысқа қарай 12 шақырым, ал Паллиниден батысқа қарай 2 шақырым қашықтықта орналасқан. Оны Агия Параскеви, Халандри, Врилиссия, Пентели муниципалитеттері, Антусса коммунасы, сондай-ақ Паллини және Глика Нера муниципалитеттері қоршап тұрады. Алғашқыда Геракас географиялық тұрғыдан Афина алабының ішінде болған, бірақ шекаралардың қайта бөлінуі салдарынан ол жартылай Мезогея жазығына қарай жылжыды, Чаландри мен Агия Параскевиден Патима, Пефка және Ставрос аудандарының бөліктерін жоғалтып, Паллиниден Балананың бөліктерін қосып алды. Негізінен, Геракас Афинаның солтүстік-шығыс бөлігінің құрамына кіреді, себебі соңғы жылдары көптеген афиналықтар осы жерге қоныстанды. Геракас, Ставрос, Гаргитос, Патима, Балана және Дези таулы елді мекендері – қаланың ең танымал қазіргі заманғы аудандары. Геракасты батыстан Врилиссия, Халандри және Агия Параскеви, оңтүстіктен Глика Нера, шығыстан Паллини және Антусса, ал солтүстіктен Пентели қоршап тұрады.
Ежелгі дәуір
Көне Грецияда, б.з.д. VI ғасырында, Афина мемлекетінің гүлденген кезеңінде, Ахарнес, Гаргиттос, Паллини және Пайания тұрғындары Аттиканың (афиналық ауылдық жер) төрінде үлкен одақ құрады. Бұл тұрғындар сол кезде Афина азаматтары деп аталатын, Ион тайпасының ұрпақтары еді. Одақ маңызды жерде, үлкен қаладан Аттика таулары арқылы шығыс жазығына қарай өтетін жол бойында құрылды. Діни және саяси одақ атақты Паллинида Афина ғибадатханасының айналасында бірікті, бұл Афина құдайына табыну орыны болатын және Афина қала-мемлекетінің азаматтарының құрметі мен діни және саудалық қызығушылығын тартты. Бұл ғибадатхана Сүниондағы Посейдон, Рамностағы Немезис және Ежелгі Афина Агорасындағы Гефест ғибадатханаларымен салыстырылатын сұлулық пен архитектураға ие болды. Ғибадатханаға Афина қаласымен және Аттикадағы басқа да маңызды елді мекендермен байланыстыратын тас жолдар арқылы жетуге болатын. 546 жылы бұл ғибадатхана тарихи оқиғаларға куә болды, өйткені Пейсистрат және оның жақтастары Афинадағы тирандыққа қарсы шыққандарға шабуыл жасады. Ұлы тарихшы Геродоттың айтуынша, үшінші рет тирандыққа ұмтылған Пейсистрат қарсыластары, алкмеонидтерден билікті тартып алмақшы болды. Әскерлер Врилиттос және Гиммет тауларының арасында орналасқанда, ғибадатхананың жұмыскері Амфилит Пейсистратқа оракул жеткізіп, Афина құдайының оған көмектесетінін айтты. Жеңіске сенген Пейсистрат қарсыластарына шабуыл жасап, оларды шайқасқа шақырды. Ол билікке келгеннен кейін, соғыста қаза болған жауынгерлерінің құрметіне олар шайқасқан жерге ескерткіштер орнатты. Гаргиттос және Паллини маңындағы соғыс болған жерде, әрбір қабірге ескерткіштермен қабірлер орнатылды, сол жерге жауынгерлердің сүйікті заттарымен бірге, мысалы, ыдыстармен, зергерлік бұйымдармен және монеталармен бірге жерленді. Кейін Пейсистрат Афинаға көшіп, тирандық билігін орнатты. 527 жылы Пейсистрат қайтыс болғаннан кейін, осы дәуірдің көрнекті саяси қайраткері Клистен тирандыққа соңғы нүкте қоюға тырысты, сол кезде афинялықтар мен спарталықтар, халкидалықтар мен тебандықтар арасында қақтығыстар орын алды. Афина мемлекетінде теңдік пен исономияны орнату үшін Клистен туыстық және тайпалық институттарды жойды және топографиялық бағытқа негізделген жаңа мемлекеттік құрылымды құрды. Ескі Ион тайпалары жойылды және олардың орнына жергілікті батырлардың аттарымен аталатын он жасалма тайпа құрылды. Аттика аймағы үш аймаққа бөлінді, олардың әрқайсысы он триттияны қамтыды. Он триттия Афинаның негізгі қаласынан (асти), он жағалаудан (паралия) және он Аттиканың ішкі аймағынан (мезогея) құрылды. Гаргиттос аймағы Флия, Декелея, Афиднес және Агноспен шектелген мезогеяның орталық бөлігінде орналасқан. Бұл аймақ Мезогея деп аталды, өйткені Аттиканың ежелгі шекараларына сәйкес, ол теңізден ең алыс, құрлықтың ортасында орналасқан. Гаргитий тарихшысы Эпикурдың айтуынша, осы аймақта Геркулестің қарсыласы Евристейдің денесі жерленген, ол Марафон шайқасынан кейін Микенде патшалық билікке ие болды және қарсыласының басын сол жерге жерледі. Сол кезде Паллантидтер, Паллинидің басшысы Палластың 50 ұлы және Эгейдің інісі, Эгейдің ұлы Тесейден таққа иелік етуді талап етті, бірақ оны Афина патшалығының заңды мұрагері деп танымады. Тесей Критке біршама уақытқа көшіп кетті, ал Паллантидтер оның қайтып оралмайтынын болжады. Тесей Афинаға Хадеске саяхатынан оралғанда, Гаргиттоста Паллантидтердің билігі және Паллиниде тақтың орнағаны туралы естіді. Афинялықтарды қарғып, ол Критке жер аударылды. Бірақ ол күтпеген жерден қайтып келді, ал Паллантидтер тақты тұрақты түрде иеленуге шешім қабылдады. Сондықтан олар екі топқа бөлініп, соғыс жариялады. Бірінші топ Палласпен бірге Спеттостағы Гиммет тауының оңтүстік-шығыс қақпасында Тесейді күтті, ал екіншісі, егер Тесей олардың әкесіне қарсы күрессе, Гаргиттостағы солтүстік-шығыс қақпасында тықсырды. Алайда олардың жоспарлары сәтсіз аяқталды, өйткені оларға Лев алдын ала хабарлады және ол таңғаларлық шабуылмен Гаргиттостағы жауларын талқандап, екінші топты шашыратты. Тесей енді Афина қаласына билігін толыққанды бекітіп, азаматтарының құрметін қайта жеңе алады.
Христиандық және Византиялық дәуірлер
Христиандық және Византия дәуірлерінде Аттика тоқырап, құлдыраса да, сол кездегі елді мекендердің болғанын көрсететін археологиялық жағдайлар табылды. Мысалы, Аитолиас көшесінде Әулие Димитрий шіркеуі, Аттика көшесінде Әулие Георгий шіркеуі, Әулие Нектарий көшесінде Агион Пантон, Миаулис көшесінде Әулие Иоанн Богослов шіркеулерін кездестіруге болады. Сонымен қатар, Паллен Афина ғибадатханасының үстінде Әулие Никола шіркеуінің қираған қалдықтары және мәрмәр арыстан табылды. Б.з.д. V ғасырдан Рим жаулап алуға дейін Ставрос айманындағы археологиялық жағдайлар осы аймақтың отарлануын көрсетеді. Фурэси төбесіндегі тарихи зиратта жүргізілген соңғы қазба жұмыстары христиан қауымының болғанын дәлелдейтін палеохристиан ғибадатханасының қираған қалдықтарын ашты.
Латын империясы
Солтүстік Эпирден келген арвандық жалдамалы әскерлер 1205 жылы франктардың Константинопольді төртінші крест жорығы барысында жаулап алуынан кейін құрылған Афина герцогтігін қорғау үшін Мезогеяға жіберілді. Арваниттер жұмыс істейтін халық қатарын толықтырды, ал кейіннен отбасыларын әкеліп, Мезогея аймағына қоныстанды, соның нәтижесінде өздерінің тілдерін, салт-дәстүрлерін және жер-су аттарын осы аймаққа әкелді.
Осман әмірлігі
Афина герцогтігі 1456 жылы түріктердің афиналықтарды басып алуына дейін 251 жылдық тарихи сапардан кейін сақталады. Аттиканың жергілікті тұрғындары мен арваниттер өз жерлерін жоғалтады және олардың балалары олардан зорлықпен айырылады. Ежелгі Пайания орналасқан жердегі елді мекен "Лиопеси" деп аталады, бұл арваниттік атау, ал көптеген аудандар византиялық атауларын сақтайды.
Тарихи ескерткіштер (пост-византиялық)
Георгий шіркеуі, Гаргеттос-Гаргетттос-тағы Әулие Тимофей шөлдігі. 18 ғасырдағы көрнекті және жемісті пост-византиялық шіркеу иконографы Георгий Маркудың қабырға суреті (1727) ("1727 жылы Марку Афинаға қайта оралды, онда ол Сан-Джорджо ди Хосту ғибадатханасының иконографиясын жасады (шөлдік) " Evangelos Andreou http://ketlib. lib. unipi. gr/xmlui/handle/ket/849
Орта ғасырлар
Геракас Пентелико тарихымен тығыз байланысты, себебі кең аймақ діни және мал шаруашылығы қызметінің ортасы болған. 1578 жылы Әулие Тимофей Ұлы Пентели монастырын құрғанда, Гаргиттодағы Әулие Николаос шіркеусі усау үшін пайдаланылды, ал аймақта тағы да бірнеше шіркеулер салынды. Бұл жер Кариттос деп аталды, ол монахтардың демалатын орны болды, сонымен қатар сараксани малшыларының мал жаюға арналған жері де еді. Малшылар жазда Пентелиде тұрып, жұмыс істеген малдарын қысқы суық түндерде Геракасқа түсіретін. Монастырға қаржылық тәуелсіздік беру мақсатында Әулие Тимофей айналасындағы жерлердің бір бөлігін сатып алып, малшыларды қазіргі Коропиге жақын Лабрика деген жерге көшірді. Осы факті Тимофей және басқа жер иелері, мысалы Афиналық Әулие Филотей сияқты жанжалдарға әкелді. Кейбір жерлер Ұлы Логотет Иеракасқа тиесілі деп мәлімделді, ол оларды монастырға сыйлады, ал Филотей өзіне тиесілі жерлерді қайтарып алды. Кейін, даулар аяқталғаннан кейін, кейбір сараксани және арванит корпиоттар егістік жұмысына оралып қайтты.
Грекия мемлекеті
Грек тәуелсіздігі жылдарында, 1835 жылы 1 қазандағы БД Жарлығымен (FEK 17) Аттика провинциясының Миринос муниципалитеті құрылды, ал оның орталығы Пайанияның ежелгі триттисінің орталығы – Лиопеси елді мекенінде орналасқан. Мириноус атауы қазіргі Маркопулода орналасқан жағалаулық демеден шыққан. Жаңа муниципалитет Мезогея жазығының көп бөлігін қамтиды және бар болғаны 431 тұрғыны бар еді. Келесі жылдары жаңа елді мекендер біртіндеп біріктірілді, ал 1840 жылы 30 тамыздағы Б.Д. Жарлығымен Кекропия муниципалитеті құрылды, соның нәтижесінде Миринос және Арафин муниципалитеттері біріктірілді. Жаңа муниципалитеттің орталығы – Курсаллас ауылы, қазіргі Коропи. Муниципалитет атауы оның батыры және Афинаның бірінші патшасы Кекроп I-нің есімімен аталған Кекропияның ежелгі демесінен шыққан. 1842 жылғы 14 шілдедегі Б.Д. Жарлығымен грек археологиялық қызметтерінің қарсылығына байланысты муниципалитет Кропия деп қайта аталды. Олар "Еміттостың артындағы муниципалитет бұрмаланып Кекропия деп аталды. Ескі және жаңа географтардың пікірінше, мұндай атау ешқашан болған емес, бірақ ежелгі гректер Кехропианды Акрополь және Элевсина мен Ахарнес арасындағы аймақ деп атаған" деді. 1847 жылғы 6 қазандағы Б.Д. Жарлығымен (FEK 34) муниципалитеттің орталығы Коропиден жағалауға жақын орналасқан Маркопулон ауылына көшірілді. Қазіргі Герака жері арвандар мен Лиопеси, Чарвати және Канцаның жергілікті тұрғындарының Мезогея жазығында тұрып, жұмыс істейтін егістік жерлермен жабылған. 1905 жылғы 27 қаңтардағы Б.Д. Жарлығымен (FEK 18) Чарвати елді мекені өзінің ежелгі ата-бабасының құрметіне Паллини деп аталды. Пайания мен Паллини арасындағы шекараны анықтау қиын, ол ежелгі Паллини жеріне дейін, ежелгі Гаргиттос жеріндегі Пентлекон төбелеріне дейін тік бойына созылады. Пайанияның (Лиопеси ауылының ұрпағы) бұл әкімшілік шекарасы Еміттостың B аймағына дейін, қарағайлар мен тұщы су көздерімен жабылған таудың әдемі беткейіне дейін және Афина ойпатының кіреберісінде орналасқан.
Қазіргі заманғы Герака
Жаңа әкімшілік үлгі бойынша Пайания және көршілес муниципалитеттер Шығыс Аттика префектурасының құрамына кіреді. Сонымен қатар, Паллини Канцамен бірге «Жоғарғы Пайания» шекарасында орналасқан, ол негізінен Агия Параскевиге жақын, Имит тауының солтүстік-шығыс бөлігіндегі Ставрос шіркеуінің айналасында салынған. Үйлер паяндықтардың егістік жерлері арасында шашырап жатыр. 1966 жылы Афинаны Лавриуммен байланыстыратын Лавриу даңғылының жанындағы шағын елді мекен, Глика Нера коммунасы ретінде танылу үшін Пайаниядан бөлінуге тырысты, бірақ бұл әрекет сәтті болмады. Осы арада, 1967 жылы Грекас жеріндегі ескі теміржол станциясының жанында Македониялықтар мен Ипироттықтардың тағы бір елді мекені Грекас коммунасын құруға ұмтылды, бірақ ол да сәтсіз аяқталды. Жергілікті комитет құрылып, коммуна құру туралы талаппен префектура кеңсесіне барды. Олардың талабы қайтадан қабылданбады. Сонымен қатар, олардың батыс көршілері Агия Параскевиде күтпеген қалалық даму мен Афинадан таудың солтүстік бөлігіне дейін халықтың үлкен өсімін бастан кешірді. Таудың екінші жағындағы Паллини өзінің ата-бабасының тарихи орнын Канцаға жақын жерде орнатып алғандай көрінеді, ал Пайания Афинаға кіреберістен үзіліп қалғандай. 1969 жылы Глика Нера коммунасы құрылды – бұл аймақ солтүстікке қарай Герака жерлерін, оңтүстікке қарай Пайания ауылын бөліп тұрады. 1974 жылы Геракиоттардың тағы бір жиналысы өтті, полиция рұқсат бергеннен кейін олар заңгерге барып, құруға ниеттенген жаңа әкімшілік бірліктің меморандумында белгіледі. 1980 жылы Шығыс Аттика префектурасы мақұлдады және жаңа коммуна құрылды. Геракастың әкімшілік шекарасы Ставрос елді мекенінің Армия төбесі маңындағы бөліктерін, сондай-ақ Пентлидің оңтүстік төбелерінің құрғақ далаларын, мәрмәр шеберханалары мен шашыраңқы өнеркәсіптерге дейін қамтиды. Жаңа коммунаның атын анықтау үшін Геракас, Ставрос және Гаргиттос елді мекендерінің арасында бейресми жергілікті сауалнама өтті және олар оны Геракас деп атауға келісті.
Көлік
2004 жыл аймақ үшін маңызды кезең болды, себебі Афина Олимпиада ойындары қалаға зор мұра қалдырды. Салынған маңызды нысандардың ішінде Аттики Одос, Имиттос айналма жолы, сондай-ақ Дукиссис Плакентиас және Паллини метро және қалалық теміржол станциялары бар. Бұған қоса, Маратонос даңғылы кеңейтіліп, Спатон даңғылы жаңадан салынды. Ірі көлік инфрақұрылымдық жобалары шағын алқаптарға бөлінген ауылдық жерлердің кең ауқымды құрылысына түрткі болды, ал құрылыс саласы қалаға сәулеттік үйлесімділік сыйлады.
Жер бағасы
Геракастың жері бағалау мақсатында бес аймаққа бөлінген. Салықтық құндылықтар Паллини мен Глика Нерадағыдай, 2006 жылы 1050 – 1300 €/м2 аралығында болды, ал 2007 жылы 19%-дан 19,23%-ға дейін өсіп, 1250 – 1550 €/м2 құрады. Дегенмен, жоғары сұранысқа байланысты нарықтық құндылықтар 2000 €/м2 шегін бұзып, 2200 – 2800 €/м2 дейін көтерілді, бұл Афинаның көршілес солтүстік-шығыс аймақтарындағы құндылықтарға ұқсас.
Үкімет және саясат
Спирос Джаннаку Геракастың тұңғыш президенті болды, ал Джаннис Пападогеоргакис және Афанасиос Зуцос қаланың қазіргі әкімшілік кезеңіне дейін қызмет етті. Соңғы жылдары Геракас дамудың түрлі бағыттары мен қала құрылысы арасында тепе-теңдік табуға тырысуда, сонымен қатар Афина агломерациясының шекарасына жақындап келеді. Қаланың артықшылықтарының бірі – Афина ойпаты мен Шығыс Аттика жазығы арасындағы қолайлы байланыс, екі Аттика тауы арасындағы стратегиялық орналасуы және қазіргі заманғы архитектурасы. Әкімдік алдында тұрған мәселелердің қатарында – кәріз жүйесінің кешігуі және көшелер желісіндегі кейбір кемшіліктер. Қала жақында SPAP ұйымының 23-ші мүшесі ретінде қатысты, ол Пентле тауының қорғалуы мен қайта жаңартылуына, сондай-ақ солтүстік Мезогея муниципалитеттерін дамытуға бағытталған "Марафоний Анаптиксяки" ұйымына қосылды. Қаланың танылуына және дамуына көмектесуді мақсат ететін "Пиги" жергілікті мәдени бірлестігі де маңызды рөл атқарады.