Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Орхомен (Ὀρχομενός Orchomenos) – көптеген ежелгі грек мифтерімен байланысты орын. Бүгінде ол Грекияның Беотия аймағындағы маңызды археологиялық ескерткіш ретінде белгілі, неолит дәуірінен бастап эллинистік кезеңге дейін адамдар қоныстанған. Аркадиядағы осы аттас кейінгі қаладан ерекшелеу үшін оны көбінесе "Минян Орхомены" деп атайды.
Orchomenus (Ὀρχομενός Orchomenos), the setting for many early Greek myths, is best known today as a rich archaeological site in Boeotia, Greece, that was inhabited from the Neolithic through the Hellenistic periods. It is often referred to as "Minyan Orchomenus", to distinguish it from a later city of the same name in Arcadia.
Ежелгі тарих
Орхоменнің негізін қалау туралы миф бойынша, оның патшалық әулетін Миниялықтар құрды, олар өздерінің есімдік басшысы Минияны Тесалия жағалауынан алып келіп, осы жерге қоныстанды. Қола дәуірінде, б.з.д. 14- және 13-ғасырларда Орхомен Микен Грекиясында өркениеттің ірі және маңызды орталығына айналып, Фивамен бәсекелестікке түсті. Фрескалармен әшекейленген қабырғалары бар сарай және үлкен ара ұясы түріндес мазар Орхоменнің Микен Грециясындағы қуатын көрсетеді. Үлкен су жүйесі арқылы Копаис көлінің батпақтары кептіріліп, оны құнарлы егіс жеріне айналдырды. Эгей теңізінің айналасындағы көптеген елді мекендер сияқты, Орхомен де б.з.д. 1200 жылы Қола дәуірі күйреген кезде өртенді және сарайы қиратылды. Гомердің "Илиада" поэмасындағы "Кемелер каталогында" Орхомен Ахай қалаларының бірі ретінде Троя соғысына кеме жібергендердің қатарында есімдері аталады: Аспледонмен бірге олар отыз кеме және олардың экипаждарын ұсынды. Орхомен б.з.д. VII ғасырда Калаур теңіз лигасына қосылған қала-мемлекеттердің бірі болған сияқты. Олардың қарсыластары Фива ғасыр соңында өз үстемдігін растағанмен, Орхомен б.з.д. 600 жылы Фива басшылығындағы Боэотия лигасына қосылды. Классикалық Орхомен қаладағы ең көне (Панагия Скрипу византиялық монастырының шіркеуі, мүмкін, сол жерде орналасқан) Хариттер немесе Ғұрыптардың киелі орнымен танымал болды. Мұнда Хариттерге Етеокл аңызы бойынша ең алғаш құрмет көрсетілді; олардың құрметіне 1972 жылы ашылған театр сахнасында музыкалық және поэзиялық жарыстар – Харитезиялар өткізілді. Агриония Дионис құдайына арналған мереке болды, онда Дионис бейнесіндегі ер адам әйелдерді қуатын. Орхомен б.з.д. VI ғасырдың ортасынан бастап өз монеталарын шығара бастады. Б.з.д. 480-479 жылдары Орхоменнің халқы көршілес қарсыластары – Фивалықтармен бірігіп, грек-парсы соғыстарында Ксеркс басқарған жаугершілік күштерді кері қайтарды. Орта ғасырларда Орхомен Афинаның үстемдігінен Боэотияны азат еткен олигархтарды бағландырды. IV ғасырда Фивамен болған дәстүрлі бәсекелестік Орхоменді 395 және 394 жылдары Фиваға қарсы Агесила II және Спартаның одақтасы етіп алды. Леуктра шайқасында (б.з.д. 371 ж.) Спартаны жеңгеннен кейін Фивалықтардың кек алуы Эпаминонданың төзімді саясатымен кейінге шегерілді: Боэотия лигасы 364 жылы Орхоменді тонады. Фокийліктер б.з.д. 355 жылы қаланы қайта жаңартса да, Фивалықтар оны 349 жылы тағы да қиратты. Орхомен мен Хайронея акрополі арасындағы кең жазықта классикалық дәуірде екі маңызды шайқас өтті. Б.з.д. 338 жылы Македонияның Филипп II Оңтүстік Грекияға шабуыл жасап, Хайронеяның бірінші шайқасында Фива мен Афинаны жеңіп, қала-мемлекеттерге македондық үстемдік орнатты және Филипптің жас ұлы Ұлы Александрдың батырлығын көрсетті. Б.з.д. 335 жылы Александрдың Фиваға қарсы жорығы кезінде Орхомен македониялықтардың жағына шықты. Осының орнына Филипп пен Александр Орхоменді қайтадан салды, сонда қазір көрініп тұрған театр мен қамал қабырғалары салынды. Екінші Хайронея шайқасы б.з.д. 86 жылы бірінші Митридат соғысы кезінде Рим республикасының әскерлері, кейіннен диктатор Сулла басшылығында, Понт патшасы Митридат VI әскерлерін Хайронея маңында жеңген кезде болды. Осы екінші Хайронея шайқасынан кейін Орхомен шайқасы болды, онда Архелайдың әскерлері толықтай талқандалды. Орхомен Рим дәуіріне дейін шағын қала болып қала берді, осы кезде театр әлі де қолданыста болды, және одан кейін де жалғасты.
According to the founding myth of Orchomenos, its royal dynasty was established by the Minyans, who had followed their eponymous leader Minyas from coastal Thessaly to settle the site. In the Bronze Age, during the fourteenth and thirteenth centuries BC, Orchomenos became a rich and important centre of civilisation in Mycenaean Greece and a rival to Thebes. The palace with its frescoed walls and the great beehive tomb show the power of Orchomenos in Mycenaean Greece. A massive hydraulic undertaking drained the marshes of Lake Kopaïs, making it a rich agricultural area. Like many sites around the Aegean Sea, Orchomenos was burned and its palace destroyed in c. 1200 BC during the Bronze Age Collapse. Orchomenos is mentioned among the Achaean cities sending ships to engage in the Trojan War in Homer's "Catalogue of Ships" in the Iliad: together with Aspledon, they contributed thirty ships and their complement of men. Orchomenos seems to have been one of the city states that joined the Calaurian maritime League in the seventh century BC. Although their rivals Thebes confirmed their supremacy by the end of the century reflected by inscriptions, Orchomenos joined the Theban led Boeotian League in c. 600 BC. Classical Orchomenos was known for its sanctuary of the Charites or Graces, the oldest in the city (the 9th century Byzantine monastery church of Panagia Skripou probably occupies the same spot). Here the Charites had their earliest veneration, in legend instituted by Eteocles; musical and poetical agonistic games, the Charitesia, were held in their honour, in the theatre that was discovered in 1972. The Agrionia, a festival of the god Dionysus, involved the ritual pursuit of women by a man representing Dionysus. Orchomenos struck its coinage from the mid sixth century. In 480–479 BC, the Orchomenians joined their neighbouring rivals the Thebans to turn back the invading forces of Xerxes in the Greco Persian Wars. In mid century, Orchomenos sheltered the oligarchic exiles who freed Boeotia from Athenian control. In the fourth century the traditional rivalry with Thebes made Orchomenos an ally of Agesilaus II and Sparta against Thebes, in 395 and again in 394 BC. The Theban revenge after their defeat of Sparta in the Battle of Leuctra (371 BC) was delayed by the tolerant policies of Epaminondas: the Boeotian League sacked Orchomenos in 364 BC. Although the Phocians rebuilt the city in 355 BC, the Thebans destroyed it again in 349. The broad plain between Orchomenos and the acropolis of Chaeronea witnessed two battles of major importance in Classical antiquity. In 338 BC, after a whirlwind march south into central Greece, Philip II of Macedon defeated Thebes and Athens on the plain of Chaironeia during the first Battle of Chaeronea, establishing Macedonian supremacy over the city states, and demonstrated the prowess of Philip's young son Alexander the Great. During Alexander's campaign against Thebes in 335 BC, Orchomenos took the side of the Macedonians. In recompense, Philip and Alexander rebuilt Orchomenos, when the theatre and the fortification walls, visible today, were constructed. The second Battle of Chaeronea occurred when Roman Republican forces under the later Dictator Sulla defeated those of King Mithridates VI of Pontus near Chaeronea, in 86 BC during the First Mithridatic War. This Second Battle of Chaeronea was followed by the Battle of Orchomenus, when Archelaus' forces were completely destroyed. Orchomenos remained a small town until Late Roman times when the theatre was still in use, and continued afterwards.
Археология
Бұрыңғы қола дәуірінен (2800–1900 б.з.д.) салынған дөңгелек үйлер (диаметрі екіден алты метрге дейін) табылды (Кунзе 1931; Трейль 1983). Көптеген қазба жұмыстары төменгі қаланың ерте және микендік аймақтарына бағытталған, ал акрополдағы кейінгі эллиндік қала негізінен зерттелмеген. 1880–86 жылдары Генрих Шлиманның қазба жұмыстары (Х. Шлиман, Орхомен, Лейпциг 1881) ол «Минияс қабірі» деп атаған толос қабірін ашты, бұл Микендегі «Атрей қабіріне» тең келген микендік ескерткіш. 1893 жылы А. де Риддер римдік некропольдегі Асклепий ғибадатханасы мен кейбір жерлеу орындарын қазып тапты. 1903–05 жылдары Генрих Булле мен Адольф Фуртвенглер бастаған бавариялық археологиялық миссия осы жерде табысты қазба жұмыстарын жүргізді. 1970–73 жылдары Теодор Спиропулос басқарған археологиялық қызмет зерттеу жұмыстарын жалғастырып, микен сарайын, тарихқа дейінгі зиратты, театры мен басқа да құрылыстарды ашып көрсетті. Минияс қабірі – микен дәуірінің ең ұлы жерлеу ескерткіштерінің бірі. Қабір б.з.б. 1250 жылы Орхомен патша отбасының мүшелері үшін салынған болуы мүмкін және ежелгі дәуірде тоналған. Ескерткіш алғашқы қолданылғаннан кейін көптеген ғасырлар бойы көрінетін болды, тіпті эллиндік кезеңде ғибадат орны болды. Бұл, кем дегенде, біздің заманымыздың екінші ғасырына дейін әйгілі көрнекі орын болған, Паузанияс Орхоменосқа барып, толосты егжей-тегжейлі сипаттаған. Оның ұзындығы 30 метр болатын. Оның кіреберісі қара сұр Levadeia мәрмәрінен салынған және ағаш есігі бар. Оның әлі күнге дейін сақталған ұзындығы 6 метр, ал салмағы бірнеше тонна. Кіреберіс пен камера қабырғалардағы бекіту тесіктерінен көрініп тұрғандай қола розеткалармен безендірілген, ал бүйірлік камераның төбесінде рельефтегі спиральдер мен гүлдік мотивтер безендірілген. Толостың ортасында төртбұрышты жерлеу ескерткіші эллиндік дәуірге (323–30 б.з.д.) жатады. Оны архитектор-археолог А. Орландос ішінара қалпына келтірді. 1994 жылы Грекияның Мәдениет министрлігі негізінен суды бұру және қабырғаларды нығайтудан тұратын қалпына келтіру жұмыстарын жүргізді. Микен сарайы Толос қабірінің шығысында және шіркеудің астында жартылай орналасқан, ол тек жартылай қазылған және үш қанатынан тұрады, олардың кейбіреулері фрескалармен безендірілген. Сарай б.з.б. 1200 жылы шамамен қиратылған. Орхоменнің бекініс қабырғалары б.з.б. 4 ғасырының екінші жартысында македониялықтар тұсында салынған және Аконтион тауының шығыс жағын басып тұрады. Театр б.з.б. 4 ғасырының соңында салынған. Кавеа, көрермендерге арналған орындықтар, оркестр және сценаның бір бөлігі сақталған. Ол Рим дәуірінің соңына дейін (4 ғасыр а.д.) пайдаланылды.
Round houses (two to six metres in diameter) from the Early Bronze Age (2800–1900 BC) were discovered (Kunze 1931; Treuil 1983). Most excavations have focussed on the early and Mycenean areas of the lower town, while the later Hellenistic city on the acropolis remains largely unexplored. In 1880–86, Heinrich Schliemann's excavations (H. Schliemann, Orchomenos, Leipzig 1881) revealed the tholos tomb he called the "Tomb of Minyas", a Mycenaean monument that equalled the "Tomb of Atreus" at Mycenae itself. In 1893, A. de Ridder excavated the temple of Asklepios and some burials in the Roman necropolis. In 1903–05, a Bavarian archaeological mission under Heinrich Bulle and Adolf Furtwängler conducted successful excavations at the site. Research continued in 1970–73 by the Archaeological Service under Theodore Spyropoulos, uncovering the Mycenaean palace, a prehistoric cemetery, the theatre and other structures. The Tomb of Minyas is one of the greatest burial monuments of the Mycenaean period. The tomb was probably built for the members of the royal family of Orchomenos in 1250 BC and was plundered in antiquity. The monument was visible for many centuries after its original use and even became a place of worship in the Hellenistic period. It was probably a famous landmark until at least the second century AD, when Pausanias visited Orchomenos and described the tholos in detail. It had a dromos thirty metres long. Its entrance was built of dark grey Levadeia marble and had a wooden door. The lintel, still in place today, is six metres long and weighs several tons. The entrance and the chamber were decorated with bronze rosettes as shown by the attachment holes on the walls and the ceiling of the side chamber is decorated with spirals and floral motifs in relief. In the centre of the Tholos, a rectangular burial monument dates to the Ηellenistic period (323–30 BC). It was partially restored by the architect archaeologist A. Orlandos. In 1994, the Hellenic Ministry of Culture undertook restoration work consisting mainly of drainage and strengthening of the walls of the side chamber. The Mycenaean palace to the east of the Tholos tomb and lying partially underneath the church is only partially excavated and consists of three wings, some of which were decorated with frescoes. The palace was destroyed c. 1200 BC. The fortification walls of Orchomenos were built in the 2nd half of the 4th century BC under the Macedonians and crown the east end of mount Akontion. The theatre was built around the end of the 4th century BC. The cavea, with seats for the spectators, the orchestra and part of the scena are all preserved. It was in use until late Roman times (4th century AD).
Өнер және мүсін
Орхомен архаикалық Курой мүсіншілігінің кезеңіне, 590-570 ж.ж. Орхомен-Тера тобына өз атын берді. Осы кезеңде Аттикада белсенділік азайды, бірақ Беотияда, әсіресе Птон ғибадатханасы мен Орхоменде (NAMA 9) қызмет жанданды. Бұл стильдің ерекшеліктері: құлақ әлі де бір жазықтықта бейнеленген, бірақ бұрынғыдан кем стильденген. Көздер бұрынғыдай ірі емес, көбірек дөңгелектелген. Ауыз көлденең, бірақ әрқашан бір жазықтықта емес. Бүйірлерінің шағын иілген бөліктері кейде белдік сияқты тізбекке дейін созылады, мүсінші кейде қыртыстың алдыңғы тігіншесін көрсетеді. Иық қабырғалары енді бөлек, көтерілген жазықтықтар. Омыртқа тік бұлшық еттері кейде көтерілген жазықтықтар түрінде белгіленеді. Қолдар көбінесе денеге бітіскен. Үлкен трохантер үстіндегі ойыс көбінесе қалдырылмайды. Сан сияқты бөлік кейде ішке қарай иіледі. Сол жақ бүйір кейде сәл алға жылжытылады. Миньян ыдыстары – бұл осы жерде табылған қыш ыдыстардың белгілі бір түрін сипаттау үшін қолданылған термин.
Orchomenos gives its name to a period of sculpture of archaic Kouroi, the Orchomenos Thera group of 590–570 BC. This period witnessed a lull in Attica, but activity was more vigorous in Boeotia, especially from the Ptoon sanctuary and Orchomenos (NAMA 9). The characteristics of this style are: the ear is still carved in one plane, but less stylised. Eyes are not so large as before and more rounded. Mouth is horizontal but no longer always in one plane. The slight protrusions of flanks are sometimes prolonged into a girdle like ridge, the sculptor occasionally marks the anterior spine of the crest. Shoulder blades are now separate raised planes. The erector spinae sometimes indicated as raised planes. Arms are generally joined to body. The depression over great trochanter is generally omitted. Shin sometimes curves inwards. Left flank is occasionally placed slightly forward. Minyan ware is a term that was coined to describe a certain type of pottery that was found here.