Кіріспе

1975 жылы Майкл Шульцтың түсірген «Кули орта мектебі» – 1975 жылы шыққан американдық өмірге қадам басу комедиялық драмалық фильмі. Фильмдегі оқиға жоғары сынып оқушылары, ең жақын достар Лерой "Преч" Джексон (Глинн Турман) және Ричард "Кочиз" Моррис (Лоуренс Хилтон Джейкобс) өмірінен кейін дамып өтеді. Эрик Монте жазған және Майкл Шульц режиссерлік еткен бұл фильм көбінесе Чикагода түсірілді, кассада үлкен табыс әкеліп, 13 миллион доллардан астам (АҚШ доллары) табыс тапты. Жеңіл мінезді, бірақ трагикалық сюжетке Motown хиттерінен құралған саундтрек қосымша әсер берді. 2015 жылы NPR жүргізген 40 жылдық сараптамада «Кули орта мектебі» «қара киноның классикасы» және Джон Синглтон мен Спайк Ли сияқты режиссерлер үшін шабыт көзі» деп аталды. 2021 жылы фильм «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» екендігі үшін АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізіліп, сақтауға алынды.

Сюжет

1964 жылы Чикагоның Солтүстік жағында, Прейч - болашақ драматург - және Кочиз - барлық қала баскетбол чемпионы - екеуі де Эдвин Г. Кули кәсіптік орта мектебіндегі сыныптастарымен бірге соңғы апталарын атап жатқан ең жақсы достар. Сабақта отырып, Кочиз ұйықтап қалады, ал Прейч Путтерге, тағы бір сыныптасы және досына, сыныптан шығуы үшін мұрыннан қан кетуді жасамақтау керек деген идеяны ұсынады. Прейч пен Путтер мұғалімнің рұқсатымен кетіп бара жатқанда, оянған Кочиз сыныптың артқы есігінен шықты. Сабақтан шыққан соң, үштігі мектептің сыртында отырған сыныптастарымен кездеседі. Одан кейін олар мектептен автобуспен жол жүріп, автобустың артқы бөлігінен асынып, жол жүріп келеді. Топ Линкольн парк зоопаркына барып, күнді концессиялық стендтен тамақ ұрлап, жануарларды келекелеумен өткізеді. Жануарлар дүниесінде бірнеше сағат болғаннан кейін, топ пойызбен көршілерге қайта оралады. Қайтып оралғаннан кейін, топ жергілікті тұрғындармен бірнеше баскетбол ойнайды. Топ Мартаның үйіне, жергілікті қонақүйге барып, үйге кіргенде басқа сыныптасына кезігеді (Дороти сол түні үйінде "Квартал" кешін өткізеді). Үй ішінде Прейч көршілес екі жігіт - Стоун мен Робертпен құмар ойын ойнайды. Ойын кезінде олар Прейчтің сыныптастары Брендамен кездеседі, оған Прейч бірден қызығушылық танытады. Preach-ті құмар ойындар үшін иесі үйден қуып шыққаннан кейін, топ бөлініп кетеді. Кочиз үйге келіп, пошта арқылы Грамблинг мемлекеттік университетінің баскетбол стипендиясын алғанын біледі. Топ жиналып, Кочистің стипендиясын атап, Доротидің үйіндегі қонаққа барады. Тойға келгеннен кейін Прейч онымен қызықпайтын Брендамен қайтадан кездеседі. Той өтіп жатқан кезде Прейч Бренда жатқан жатын бөлмеге барып, екеуі махаббат өлеңдерін талқылайды. Той бірден аяқталады, өйткені Деймон есімді сыныптасы келіп, Кочистің өзінің қыз досы Лореттамен би билегенін байқайды. Бұл екеуінің арасында ұрыс-керіс тудырады. Ұрыс кезінде үйді қиратып, топ Мартаның үйіне қайтты. Кочиз, Прейч, Путер және Тайроннан тұратын топ Стоун мен Робертпен кездеседі. Олар Cadillac-пен келіп, Кочиз бен Прейчті олармен бірге шомылдыру рәсімінен өтуге көндіреді, олар көршілес, Чикаго орталығы мен Голд-Кост аймағын айдап, Стоун рульде болады. Прейч Стоунды көлік жүргізуге рұқсат беруге көндіреді, бұл оның нашар жүргізуіне байланысты полиция назарына түседі. Оларды қуу орталықтан Navy Pier гаражына дейін әкеледі, онда олар полициядан қашып кетеді, бірақ ішіндегі адамдармен бірге тұрған көлікке соқтығысады. Жол-көлік оқиғасынан кейін олар көліктен қашады, Преч пен Кочиз бір бағытта, Стоун мен Роберт басқа бағытта жүгіреді. Келесі күні Кочиз, Прейч, Путтер, Тайрон және Уилли киноға баруды шешеді. Алайда, топтың ақшасы аз. Прейч пен Кочиз екі жезөкшеге жақындап, сансыз жыныстық қызметтерге ие болғысы келетінін айтады. Кейін екеуі де өздерін полиция қызметкерлері деп таныстырды. Оларды іздестіріп, тұтқындаумен қорқыта отырып, әйелдердің бірі Прейчке 10 доллар төлеп, босатылады. Екіншісі полиция белгісінің жалған екенін байқайды. Олар қалталары бұзылғанын білген соң, ақшаны алып қашады. Содан кейін топ кинотеатрға барып, Mothra vs. Godzilla фильмін көреді. Кочиз, Тайрон және Прейч қыздарымен бірге, ал Путер театрдың айналасында жалғыз жүріп жүрді. Ол орындыққа отыра бастағанда, бір кісіні кездестіреді. Тағы бір адам Путтердің атынан араласады, бұл театрдағы Шәкірттер мен Графтардың көшелік бандалары арасындағы жанжалға әкеледі. Келесі күні Прейч пен Бренда бір күнді бірге өткізеді, бұл олардың Прейчтің үйінде жыныстық қатынасқа түсуіне әкеледі. Кочиз мен Прейчтің Прейчтің онымен бірге болғанына ақшалай ставка жасағанын білгеннен кейін, Бренда үйден ашулы кетеді. Келесі күні мектепте Кочиз мен Прейч ұрланған көлікте болғандары үшін тұтқындалады және Grand Theft Auto-да айып тағылады. Станцияда екеуі Стоун мен Робертпен кездеседі, олар да тұтқындалып, жауапқа тартылады. М. Мейсон, балалар тарих мұғалімі, полицияға Преч пен Кочизді босатуға көндіреді, өйткені олардың есептері таза. Стоун мен Роберт қайталап қылмыс жасағандары үшін әлі күнге дейін түрмеде отыр. Қалай ертерек босатылғанына таңғалған Прейч пен Кочиз ұсталған аумақтан кетеді. Прейч пен Кочиз барлық кінәларды өздеріне жүктеді деп ойлап, Стоун мен Роберт бірнеше күннен кейін түрмеден босатылғаннан кейін екеуін де бірден іздеді. Мектепте жүргенде, Прейч мырза Мейсонның оларды түрмеден шынымен алып шыққанын біледі. Ол Cochise іздеуге шы...

Өмірбаян

Монте фильмді Чикагоның солтүстік жағындағы Кабрини-Грин мемлекеттік тұрғын үй кешенінің студенттеріне қызмет еткен Кули кәсіптік орта мектебінде (бұл мектеп 1979 жылы жабылды) оқыған кездегі өзінің тәжірибесіне негізделген. Фильм Кабрини-Грин және оның төңірегінде өрбігенімен, түсірілімдер көбінесе Чикаго аймағындағы тағы бір тұрғын үй кешенінде жүргізілді. Монте фильмді тұрғын үй кешендерінде өсу туралы қалыптасқан пікірлерді жою мақсатымен жазғанын айтты: "Мен Кабрини-Грин тұрғын үй кешенінде өстім және өмірімдегі ең керемет уақыттардың бірін басымнан өткердім, тыныс алғанда және шығарғанда ең қызықты сәттерді сезіндім".

Өндіріс

Фильм 1974 жылдың қазаннан қарашаға дейін Чикаго, Иллинойс штатында түсірілді. Кейбір сахналар Чикагоның басқа да аймақтарын қамтиды, мысалы, Navy Pier және Голд-Кост аймағы, бірақ негізінен қаланың солтүстік жағындағы Cabrini Green тұрғын үй кешені мен оның төңірегінде түсірілді. Мектептің ішкі түсірілімдері Чикагодағы Провиденс Сент-Мел жоғары мектебінде жүзеге асырылды.

Ықпал

"Кули орта мектебі" фильмі қара нәсілділер үшін кинематографияда "жаңа кезең ашқан" туынды саналады. Актер және режиссер Роберт Таунсенд фильмнің жас, қалалық қара нәсілді жігіттердің армандарына гуманистік көзқараспен қарастыратынын айтады. Ол өзінің кино мансабын осы фильмде бір сөздік рөлмен бастаған. Сценарист және продюсер Ларри Карасцевски фильмді шынайы достық туралы керемет туынды деп санайды, онда басты рөлдерді сомдаған актерлердің өнері ерекше көзге түседі. Фильмнің 40 жылдығына арналған NPR ұлттық жаңалықтар арнасы фильмнің түсірілімдері кезінде актерлер мен түсіру тобының есте қалған сәттері туралы материал жариялады. Фильмде Стоун рөлін ойнаған актер Шерман Смит (қазір Рик Стоун ретінде танымал) бір күні баскетбол ойнап жатқанда фильмнің продюсерлерімен қалай танысқанын еске алды. Түсіру тобы фильмге шынайы гангстерлерді іздеді, сондықтан полиция берген ақпарат бойынша продюсерлер Стоунға және оның серігі Норман Гибсонға (фильмде Роберт рөлін ойнаған) рөл ұсынды. Сценарист Эрик Монте берген сұхбатында Кочистің фильмдегі трагикалық өлімі оның балалық шағындағы досының ұқсас жағдайда қаза табуынан шабыттанғанын айтты. Сонымен қатар, Прейч Кочиздің өлімінен кейін Голливудқа аттанғандай, Монте де досы қаза болғаннан кейін батыс жағалауға автостоппен жетіп, "Good Times" және "The Jeffersons" сияқты телешоуларда жұмыс істей бастағанын мәлімдеді. "The New York Times" газетінің журналисі Джек Слейтер фильм туралы жазғанда: "Қара нәсілді болу және "Кули орта мектебін" көру – жоғалған тазалық пен сұлулықты көру" деді. Слейтер фильмді "қара американдық граффити" деп атағандарды мойындады, бірақ "Кули орта мектебі" одан да жандара және әртүрлі екенін атап өтті. "Chicago Tribune" газетінің Джин Сискел фильмге 4 жұлдыздың 3,5-ін берді және фильмнің алғашқы 10 минуты "Кули орта мектебі" әдеттегі және қызықты емес оқиғалардан тұратын сияқты әсер қалдырады, бірақ содан кейін фильмнің сиқыры басталады, ал "Кули орта мектебі" әсерлі, ұзаққа созылатын және бірнеше рет көруге тұрарлық қызықты оқиғаға айналады" деп жазды. "Variety" журналының Артур Д. Мерфи фильмді "жас актерлердің керемет актерлік тобымен" және "шебер режиссер Микаэль Шульцпен" "көңіл көтеретін комедиялық драма" деп сипаттады, сондай-ақ "оны қатты ұнату үшін қара нәсілді болудың қажеті жоқ" деп қосты. "Los Angeles Times" газетінің Кевин Томас фильмді "жылдың ең маңызды және жігерлендіретін фильмдерінің бірі" деп атады, ол "шығармашылық таланттарға пайдалану формулаларының қатал сексуалдық және зорлық-зомбылық талаптарынан бос мүмкіндік берілген кезде қара фильмнің қандай болуы мүмкін екенін көрсетеді". "The Washington Post" газетінің Жаклин Трескотт фильмнің ностальгиясын "дежа-ву және ескірген, тіпті антисептикалық" деп сипаттады. Ол бірнеше комедиялық көріністердің "жақсы орындалғанын" мойындады, бірақ олардың "ерекше стильде болуы және "Кулиді" орташа деңгейден жоғары көтеру үшін жеткілікті күшті болуы" қажет екенін айтты. 1977 жылы "The Monthly Film Bulletin" журналында "Cooley High" фильмі туралы пікір білдірген Джонатан Розенбаум "Майкл Шульцтің алғашқы көркем фильмін өте талантты режиссердің жарқын дебюті ретінде қарастыруға болады, ол кез-келген уақытта біркелкі емес және біршама әдеттегі сценариймен қолынан келгенін жасайды" деді. Фильм Rotten Tomatoes сайтында 17 сыншының пікіріне сүйене отырып, 88% рейтингке ие. Режиссер Спайк Ли фильмді өзінің "Барлық болашақ режиссерлер көруі тиіс фильмдер тізіміне" енгізді. Фильм Entertainment Weekly журналының "50 үздік мектеп фильмдері" тізімінде 23-орынды иеленді. Metacritic фильмге 8 сынға негізделген 72 ұпай берді, бұл "жалпылай жағымды пікірлерді" көрсетеді.

Теледидарлық бейімдеу

ABC арнасы «Cooley High» фильмін телешоуға бейімдеуді жоспарлады, бірақ пилоттық серия жақсы қабылданылмады. Желі басшысы Фред Сильверман пилоттық серияның өндірушілері TOY Productions-қа шоуды жаңа кейіпкерлермен және жаңа атаумен комедиялық жанрда қайта жасауды тапсырды, бұл «Cooley High» фильмімен шатастырмау үшін қажет болды. Жаңа сценарий авторлары шақырылды, актер құрамы өзгертілді, және бір камерадан үш камераға көшу нәтижесінде «What's Happening!!» шоуы арнада 1976 жылдың 5 тамызынан 1979 жылдың 28 сәуіріне дейін көрсетілді. Кейіннен 1979 жылы шоу мен өндіріс компаниясы Columbia Pictures Television компаниясы сатып алынып, бірнеше жыл бойы синдикация арқылы көрсетілді.

Үйге шығарылған және қайта өңделген

2000 жылы «Кули орта мектебі» DVD форматында жарық көрді. 2010 жылы ол жоғары ажыратымдылықта (1080i) цифрлық форматқа көшіріліп, MGM HD арнасында көрсетілді. Criterion Collection 2022 жылдың 13 желтоқсанында фильмді Blu-ray дискісінде шығарды. 2016 жылдың 19 шілдесінде MGM 1975 жылғы «Кули орта мектебі» фильмінің қайта түсірілімін дамытып жатқаны хабарланды, бұл жобаға Девон Франклин, Коммон және Тони Кранц қатысты. Сценарийді Сет Розенфелд жазды.