Аристотельдің «Жұлдызды аспан туралы» трактаты – әлемнің құрылысы, астрономиялық теориясы мен жердегі құбылыстарды зерттейді. Философияның негізгі еңбегі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аристотельдің "Аспан туралы" еңбегі (грекше: Περὶ οὐρανοῦ; латынша: De Caelo немесе De Caelo et Mundo) – Аристотельдің негізгі космологиялық трактаты. Б.з.б. 350 жылы жазылған бұл еңбек оның астрономиялық теориясын және жердегі әлемнің нақты қалай жұмыс істейтіні туралы ойларын қамтиды. Оны "Әлем туралы" (De Mundo, сондай-ақ "Космос" деп те аталады) деген жалған еңбекпен шатастыруға болмайды. Бұл еңбек шамамен екі мың жыл бойы зияли ой-сананы бағыт берген Аристотельдік дүниетанымының маңызды тіректерінің бірі болып табылады. Сондай-ақ, Аристотельдің осы және басқа да еңбектері схоластиканың көп бөлігінің пайда болуына себеп болған маңызды бастау еңбектері еді.
Work by Aristotle
On the Heavens (Greek: Περὶ οὐρανοῦ; Latin: De Caelo or De Caelo et Mundo) is Aristotle's chief cosmological treatise: written in 350 BC, it contains his astronomical theory and his ideas on the concrete workings of the terrestrial world. It should not be confused with the spurious work On the Universe (De Mundo, also known as On the Cosmos). This work is significant as one of the defining pillars of the Aristotelian worldview, a school of philosophy that dominated intellectual thinking for almost two millennia. Similarly, this work and others by Aristotle were important seminal works from which much of scholasticism was derived.
Аргумент
Аристотельдің "Де Каэло" еңбегінде айтылғандай, аспан денелері – ең кемелді шындықтар (немесе “заттар”), олардың қозғалысы ай астындағы сферадағы денелерден өзге принциптермен басқарылады. Бұл денелер төрт классикалық элементтен (жер, су, ауа, от) бірінен немесе барлығынан тұрады және жойылуға бейім; бірақ аспанның құрамы құрып кетпейтін эфирден жасалған, сондықтан олар туу мен жойылуға ұшырамайды. Сондықтан олардың қозғалысы мәңгілік және кемелді, ал кемелді қозғалыс – дөңгелек қозғалыс, ол, жердегі жоғары және төменге қарай қозғалыстардан айырмашылығы, өзгермей мәңгілікке созылуы мүмкін – бұл Ньютонның Бірінші қозғалыс заңының алғашқы көрінісі. Аристотель эфирдің Жер бетінде кездеспейтінін, ол тек аспанға тән элемент екенін теориялаған. Аспан денелері заттар ретінде затқа (эфирге) және пішінге (біркелкі айналудың белгілі бір периодына) ие. Кейде Аристотель оларды ақылды жаны бар тірі организмдер ретінде қарастырған сияқты (қараңыз, сондай-ақ "Метафизика", XII кітап). Аристотель "Де Каэло" еңбегінде ғаламның геоцентрлік моделін ұсынды. Жер – ғаламның қозғалыс орталығы, дөңгелек қозғалыс кемелді, себебі Жер оның ортасында орналасқан. Ғаламның тек бір ғана орталығы болуы мүмкін, сондықтан оның ішінде Жерден басқа мекенделген әлемдер жоқ. Осылайша Жер бұл жағынан бірегей және жалғыз. Аристотель ай астындағы сфера мен аспаннан тыс, адам санасымен түсінілмейтін рухани кеңістік бар деп болжаған. Аристотель сондай-ақ келесі алты бағыттың адамнан тәуелсіз шындықтар екенін, тек бізге қатысты емес екенін дәлелдеген: сол, оң, жоғары, төмен, алды және артқы. Бұл оның теориясының маңызды бөлігі, аспан әрқашан бір бағытта және ешқандай бұрмалаусыз қозғалады. "Де Каэло" еңбегінің көп бөлігі алдыңғы пікірлерінің дұрыс еместігін көрсетуге арналған. Мысалы, Аристотель Платон мен Пифагордың "Тимей" еңбегінде келтірген салмақ туралы талдауларын бірнеше рет сынға алған.
According to Aristotle in De Caelo, the heavenly bodies are the most perfect realities, (or "substances"), whose motions are ruled by principles other than those of bodies in the sublunary sphere. The latter are composed of one or all of the four classical elements (earth, water, air, fire) and are perishable; but the matter of which the heavens are made is imperishable aether, so they are not subject to generation and corruption. Hence their motions are eternal and perfect, and the perfect motion is the circular one, which, unlike the earthly up and down ward locomotions, can last eternally selfsame an early predecessor to Newton's First Law of Motion. Aristotle theorized that aether did not exist anywhere on Earth, but that it was an element exclusive to the heavens. As substances, celestial bodies have matter (aether) and form (a given period of uniform rotation). Sometimes Aristotle seems to regard them as living beings with a rational soul as their form (see also Metaphysics, bk. XII). Aristotle proposed a geocentric model of the universe in De Caelo. The Earth is the center of motion of the universe, with circular motion being perfect because Earth was at the center of it. There can be only one center of the universe, and as a result there are no other inhabited worlds within it besides Earth. As such the Earth is unique and alone in this regard. Aristotle theorized that beyond the sublunary sphere and the heavens is an external spiritual space that mankind cannot fathom directly. Aristotle also argued for the view that the following six directions exist as human independent realities, not just relative to us: left, right, up, down, front, and back. This is an important part of his theory that the heavens move always in one direction and with no irregularities. Much of De Caelo is concerned with refuting the views of his predecessors. For example, Aristotle sets his eyes multiple times on the analyses of weight given by the Pythagoreans and Plato in the Timaeus.
Тарихи байланыстар
Аристотельдік философия мен космология ислам әлемінде зор ықпалға ие болды, онда оның идеяларын біздің заманымыздың бірінші мыңжылдығының соңғы жартысында Фалсафа философия мектебі қабылдады. Олардың ішінде Әверро мен Ибн Сина (Авиценна) есімді философтар ерекше көзге түсті. Әсіресе Әверро «Де Каэло» (De Caelo) туралы көп жазды, біраз уақыт бойы Аристотель философиясының әртүрлі тақырыптарын – элементтердің табиғи қозғалысын және Жер орталық болған планеталық сфералар тұжырымын, Птолемейдің математикасымен үйлестіруге тырысты. Бұл идеялар ислам әлеміндегі философиялық ойдың негізгі арқауына айналып, жаңа заманға дейінгі кезеңде де сақталды. Оның ықпалын теологиялық және мистикалық дәстүрлерде де көруге болады, соның ішінде әл-Газали мен Фахр әд-Дин әл-Разидің еңбектерінде. Еуропалық философтар да «Де Каэломен» күрделі қарым-қатынаста болды, шіркеу доктринасын Птолемейдің математикасымен және Аристотельдің құрылымымен келістіруге ұмтылды. Бұған нақты мысал ретінде 13 ғасырдың теологы, философы және жазушысы Фома Аквиннің (Thomas Aquinas) еңбектерін келтіруге болады. Бүгінде католик шіркеуінің әйгілі Томасы ретінде танылған Аквин, Аристотельдің «Де Каэло» еңбегінде ұсынған космологиясын христиан доктринасымен біріктіруге тырысты. Бұл оны Аристотельдің «қозғалмайтын қозғалтқыштарын» періштелер деп қайта жіктеуге және аспан сфераларындағы қозғалыстың бастапқы себебін оларға жатқызуға итермеледі. Әйтпесе, Аквин Аристотельдің физикалық әлем туралы түсіндірмесін, оның ішінде космология мен физикасын қабылдады. 14 ғасырдың француз философы Николь Орем (Nicole Oresme), Франция королі V Карлдың кеңесшісі ретінде «Де Каэлоны» екі рет аударды және түсіндірді – өмірінің басында және соңында. Бұл нұсқалар дәстүрлі латын транскрипциясы және оның космологиялық философияға қатысты көзқарастарын синтездеген толыққанды француз нұсқасы болды, сәйкесінше «Questiones Super de Celo» және «Livre du ciel et du monde». «Livre du ciel et du monde» (Көк пен әлем кітабы) V Карл патшаның бұйрығымен жазылды, бірақ оның мақсаты әлі де даулы. Кейбір зерттеушілер, Орем король сарайындағыларға білім беру мақсатымен этика мен саясат туралы Аристотельдің еңбектерін аударғандықтан, «Де Каэлоны» да аудару король үшін пайдалы болуы мүмкін деп санайды.
Aristotelian philosophy and cosmology were influential in the Islamic world, where his ideas were taken up by the Falsafa school of philosophy throughout the later half of the first millennia AD. Of these, philosophers Averroes and Avicenna are especially notable. Averroes in particular wrote extensively about De Caelo, trying for some time to reconcile the various themes of Aristotelian philosophy, such as natural movement of the elements and the concept of planetary spheres centered on the Earth, with the mathematics of Ptolemy. These ideas would remain central to philosophical thought in the Islamic world well into the pre modern period, and its influences can be found in both the theological and mystical tradition, including in the writings of al Ghazali and Fakhr al Din al Razi. European philosophers had a similarly complex relationship with De Caelo, attempting to reconcile church doctrine with the mathematics of Ptolemy and the structure of Aristotle. A particularly cogent example of this is in the work of Thomas Aquinas, theologian, philosopher and writer of the 13th century. Known today as St. Thomas of the Catholic Church, Aquinas worked to synthesize Aristotle's cosmology as presented in De Caelo with Christian doctrine, an endeavor that led him to reclassify Aristotle's unmoved movers as angels and attributing the 'first cause' of motion in the celestial spheres to them. Otherwise, Aquinas accepted Aristotle's explanation of the physical world, including his cosmology and physics. The 14th century French philosopher Nicole Oresme translated and commented on De Caelo in his role as adviser to King Charles V of France, on two occasions, once early on in life, and again near the end of it. These versions were a traditional Latin transcription and a more comprehensive French version that synthesized his views on cosmological philosophy in its entirety, Questiones Super de Celo and Livre du ciel et du monde respectively. Livre du ciel et du monde was written at the command of King Charles V, though for what purpose remains of some debate. Some speculate that, having already had Oresme translate Aristotelian works on ethics and politics in the hope of educating his courtiers, doing the same with De Caelo may be of some value to the king.