Кіріспе

Католик шіркеуінде қолданылатын латын тіліндегі сөз тіркесі. In pectore (латынша "көкіректе/жүректе") – католик шіркеуінде құпия сақталуы тиіс әрекет, шешім немесе құжатты білдіретін термин. Бұл термин көбінесе кардиналдар алқасына Папаның тағайындауы кезінде, кардиналдың аты жарияланбағанда қолданылады. Папа осы атауды өзінде сақтайды. Кейде итальян тіліндегі in petto нұсқасы да қолданылады. Жаңа кардиналдың аты жарияланғанда, оның жарияланды делінеді. Бұл практика 16 ғасырда пайда болғаннан бері қолданылу жиілігі әртүрлі болды. Кейбір Папалар оны сирек немесе мүлдем қолданбады, ал басқалары тұрақты түрде пайдаланды. 19 ғасырдың бірінші жартысында Папа Григорий XVI 75 кардиналдың жартысын in pectore тағайындады және бірнешеуін қайтыс болғанда белгісіз қалдырды.

Өмірбаян

Бесінші ғасырдан бері папалар шіркеу ішіндегі топтар арасындағы күрделі қарым-қатынастарды басқару үшін мұндай тағайындаулар жасап келді. Жаңа кардиналдың атын жариялау жеке адамды немесе христиан қауымын қудалауға алып келуі мүмкін болған жағдайларда, немесе жаңа кардиналдың кім екені жасырын болмаған кезде, үкіметке наразылық білдіру немесе дипломатиялық немесе моральдық позицияны көрсету мақсатында бұл іс жасалды. Ғасырлар бойы папалар Португалия, бірнеше еуропалық мемлекеттерден бастап Кеңес Одағы мен Қытай Халық Республикасына дейінгі түрлі елдердегі үкіметтік және саяси қатынастарды ескере отырып, құпия тағайындаулар жасады. Кардиналдың тағайындалуы жарияланғаннан кейін, оның басымдығы тағайындалған күнімен анықталады, жарияланған күнімен емес. Бұл оның бұрынғы күнінен бастап кардинал болғанын және кардиналдар алқасына мүшелік кез келген рәсімге емес, тек папаның шешіміне байланысты екенін көрсетеді. Жариялау кардиналға лауазымының белгілерін алуға және киюге, дәрежесіне сәйкес атақтарды пайдалануға және кардиналға тән функцияларды орындауға, ең бастысы, қажетті біліктілігі болса, папалық конклавқа қатысуға мүмкіндік береді. Егер папа жасаған құпия тағайындауын жарияламай қайтыс болса, онда ол күшін жояды.

Тарих

Кардиналдар алқасының алғашқы тарихында тағайындалған барлық кардиналдардың есімдері міндетті түрде жарияланды. Батыс схизмасының соңғы жылдарында одақтардың нәзік желісін сақтау қажеттілігі туғанда, 1423 жылдан бастап Мартин V кейбір кардиналдардың есімдерін жасыра бастады, бұл – алғашқы *in pectore* тағайындамалары. Кардиналдар алқасы туралы ақпаратты жинақтап жариялайтын Сальвадор Миранда, бұл тағайындамаларды *in pectore* деп қарастыруға қарсы, себебі Папа Мартин аталған есімдерді басқа кардиналдармен бөліскен. Дегенмен, дәстүрлі айырмашылық – кардиналдың аты жарияланды ма, жоқ па. Мартин кейіннен аталған есімдерді ресми түрде жариялады. Мысалы, 1426 жылы Констанц соборының (1414–18 жж.) қаулыларын орындау үшін ол үш француз және үш итальян кардиналын, сондай-ақ төрт ағылшын, неміс, испан және грек кардиналын тағайындады. Ол тағы төрт адамның есімін құпия сақтады: бір испандық және үш итальяндық, олардың бірі – оның жүрегі жақын туысы, бұл да келіспеушіліктерге себеп болуы мүмкін еді. Ол бұл қосымша есімдерді 1430 жылдың қараша айында, өлімінен үш ай бұрын жариялады. Пауль III кейін тағы бес кардиналды *in pectore* тағайындады, олардың барлығының есімдері бірнеше жыл ішінде жарияланды. Пий IV 1561 жылдың 26 ақпанында кардинал тағайындады және мұндай тағайындаманы жарияламаған алғашқы Папа болды. XVII ғасырда *in pectore* тағайындамалары жиі кездессе де, барлық мұндай тағайындамалар тез арада жарияланды, одан кейін Иннокентий XII 1699 жылы екі кардиналды тағайындады, олардың есімдері ешқашан жарияланбады. 1773 жылдың 26 сәуірінде Климент XIV он бір кардиналды *in pectore* тағайындады, олардың ешқайсысы жарияланбады. Әртүрлі үкіметтер арасында католиктерге қарсы наразылық күшейген кезде, XVIII және XIX ғасырлардың соңында *in pectore* тағайындамалары жиірек бола бастады. Бұрын жарияланбаған *in pectore* тағайындамалары тек Папа кардиналды тағайындағаннан кейін қысқа уақыттан кейін қайтыс болған жағдайларда ғана кездесетін, бірақ Папалар мұндай тағайындамаларды жариялау үшін ұзақ күте бастады, бұл есімнің жарияланбауы мүмкіндігін арттырды. 1777 жылдың 23 маусымында Пий VI екі кардиналды *in pectore* тағайындады және олардың есімдерін жарияламастан тағы 22 жыл өмір сүрді. 23 жыл ішінде Пий VII он екі кардиналды *in pectore* тағайындады, олардың есімдерін жариялады, ал есімдері жарияланбаған ешкім болған жоқ, бірақ тағы екеуі олардың есімдерін жариялауға үлкермей қайтыс болды. Лео XII алты жылдың ішінде сегіз *in pectore* тағайындама жасады және барлығы жарияланды. Пий VIII-нің билігі 19 айдан кейін күтпеген жерден аяқталғанда, ол алты кардинал және тағы сегіз *in pectore* тағайындама жасады, олардың тағайындамалары онымен бірге аяқталды. Григорий XVI 81 кардиналды тағайындады, олардың 29-ы *in pectore*, ал олардың 6-сы жарияланбады.

Танымал мәдениетте

Моррис Уэсттің "Балықшының аяқ киімі" (1963) кітабында украиндық Кирилл Павлович Лакота Римге келеді және бұрынғы папаның оны кардинал болып тағайындағаны анықталады. Малахи Мартиннің "Ватикан: Роман" (1986) шығармасында, өлім төсегінде жатқан папа басты кейіпкер Ричард Лансингті кардинал еткенін жариялайды. Майкл Д. О'Брайеннің "Ата Илья" романында басты кейіпкер құпия кардинал болып тағайындалады және досының жалған айыппен өлтірілуіне ұсталмау үшін алыс епархияға жіберіледі. Том Грейстің "Сырлы кардинал" (2007) романында папа кардиналдың немересі, бұрынғы теңізші Нолан Килкенниді жиырма жыл бұрын кардинал болып тағайындалған дін қызметкерін қытай түрмесінен босатуға шақырады. Роберт Харристің "Конклав" (2016) романында Бағдад архиепископы қызметін атқаратын филиппиндық Винсент Бенитес конклав басталмас бұрын, қайтыс болған папаның оны құпия кардинал еткенін дәлелдейтін құжат әкеледі. Бұл ерекше процедураны түсіндіру үшін Харрис кардиналдар алқасының деканы бір кардиналға қайтыс болған папаның "өліміне аз уақыт қалғанда құпия тағайындаулар туралы канондық заңды өзгертіп, жаңартқанын" еске салады.