Кіріспе

АҚШ-тың линчтеуді болдырмау туралы заң жобасы

1918 жылғы Дайердің линчтеуге қарсы заң жобасы алғаш рет 65-ші АҚШ Конгресінде, АҚШ Өкілдер палатасында республикашыл Леонидас С. Дайер (Миссури штаты, Сент-Луис қаласы) тарапынан H. R. 11279 ретінде енгізілді. Заңның мақсаты – штаттардың қорғауы жеткіліксіз болған жағдайда, АҚШ азаматтарын линчтеуден қорғау. Бұл заң линчтеуді федералдық қылмыс ретінде бекітуді көздеген. Дайердің линчтеуге қарсы заң жобасы АҚШ Конгресінің келесі сессияларында қайтадан ұсынылып, 1922 жылдың 26 қаңтарында Өкілдер палатасы 230 дауысқа 119 дауыспен қабылдады. Алайда, оның Сенаттағы қабылдануы Оңтүстік штаттарының демократтары жасаған филибүстер салдарынан тоқтатылды. Бұл демократтардың біріккен күші зор болды. Оңтүстік демократтары линчтеулердің зорлауға жауап ретінде жасалатынын және линчтеу мәселесін штаттар шешуі керек деп мәлімдеу арқылы заң жобасына қарсылық білдірді. Содан кейін де бірнеше заң жобалары ұсынылды, бірақ Оңтүстік штаттарының сенаторларының қарсылығына байланысты Конгресс линчтеуді федералдық қылмыс деп танымады. 2018 жылға дейін Сенат линчтеуге қарсы заңнаманы қабылдаған жоқ. 2020 жылдың 26 ақпанында Палата 410–4 дауыспен Эммет Тилл атымен аталатын линчтеуге қарсы заңның жаңартылған нұсқасын қабылдады. Бұл заң 117-ші Конгресте тағы да жаңартылды. 2022 жылдың 28 ақпанында Палата, ал 2022 жылдың 7 наурызында Сенат заңды қабылдады. АҚШ Конгресі тарихында линчтеуге қарсы заң жобасы екі палатада да алғаш рет қабылданды. Президент Джо Байден бұл заңға 2022 жылдың 29 наурызында қол қойды.

Өмірбаян

Линчтер көбінесе Оңтүстік және шекаралық штаттарда африкалық американдықтарға қарсы ақ адамдар тарапынан жасалған. Тускеги институтының статистикасына сәйкес, 1882 жылдан 1951 жылға дейін АҚШ-та 4730 адам линчеленген, оның 3437-сі қара нәсілді, ал 1293-і ақ нәсілді адамдар болған. Линчтердің бірінші толқыны Азамат соғысынан кейінгі жылдары болды, бірақ 1870 жылы бірінші Ку-Клукс-Кланның таратылуымен күрт азайды. 1890-жылдары қайта жандандырылды; линчеленгендердің ең көп саны 1892 жылы тіркелді (сол жылы 230 адам линчеленді: 161 африкалық американдық және 69 ақ). Американың нәсілдік қатынастарының төмендеген кезеңі деп аталатын кезеңде, келесі 20 жыл бойы салыстырмалы түрде жоғары деңгейде жалғасты, Оңтүстікте афроамерикандықтардың сайлау құқығынан айырылуы, Джим Кроу заңдары және бүкіл елде афроамерикандықтарға қарсы дискриминациямен сипатталды. Көптеген линчтер Оңтүстік ақтарының ақ үстемдікті сақтау үшін заңсыз әрекеттерінің нәтижесі болды, олар 19-ғасырдың соңы мен 20-ғасырдың басында дискриминациялық сайлау тіркеуі мен сайлау ережелері арқылы көптеген қара нәсілділердің сайлау құқығын алып, қара халқына сегрегация мен Джим Кроу заңдарын енгізді. Экономикалық істерде ақ үстемдікті сақтау да маңызды рөл атқарды. Оңтүстік және Шығыс Еуропадан иммиграцияның күрт өсуі, Екінші Ку-Клукс-Кланның пайда болуы және Оңтүстіктен Солтүстік-Шығыс пен Орта Батысқа қара нәсілділердің ішкі Ұлы көші-қоны салдарынан туындаған әлеуметтік өзгерістер зорлық-зомбылыққа әкелді. 1917 жылы ақ топтар Шығыс Сент-Луистегі (Миссисипи өзенінің ар жағында орналасқан қала) қара нәсілділерге жұмыс үшін бәсекелестік пен ереуілді бұзушыларға жаза ретінде шабуыл жасады. 1900 жылы Солтүстік Каролинадан шыққан қара нәсілді республикашыл Джордж Генри Уайт Конгреске алғашқы линче қарсы заң жобасын енгізді. Бірақ ол кейіннен комитетте жеңіліске ұшырады. 1919 жылдың сәуір айында NAACP көптеген линчтер ақ нәсілді әйелдерге жасалған шабуылдарға негізделген деген мифті жоққа шығарған есеп жариялады: 1889 жылдан 1918 жылға дейін линчеленген 2500 афроамерикандықтардың оннан бірі тіпті зорлауда айыпталған жоқ. Көпшілігі афроамерикандықтардан тұратын округтің өкілі Леонидас С. Дайер өзінің айналасында болып жатқан жеккөрушілік қылмыстарды байқады және мұндай тәртіпсіздіктердегі зорлық-зомбылық пен заңға бағынбаушылықтан қатты ашуланды. Дайерді әсіресе Оңтүстікте линчеленудің жоғары деңгейі және жергілікті және штаттық биліктің оларды қудаламауы алаңдатты. Бұл оның линче қарсы заң жобасын жасауына түрткі болды. 1922 жылдың 14 маусымында Вашингтонда афроамерикандықтар заң жобасын қолдау үшін үнсіз наразылық акциясын ұйымдастырды. АҚШ-тың республикашыл президенті Уоррен Г. Хардинг Бирмингемде (Алабама штаты) сөйлеген сөзінде Дайердің заң жобасын қолдайтынын мәлімдеді. Заң жобасы Өкілдер палатасының көпшілігімен тез қабылданғанымен, Оңтүстік Демократиялық блогының филибүстерлері салдарынан 1922, 1923 және 1924 жылдары АҚШ Сенатында дауысқа қойылмады.

Салдары

1882 жылдан 1968 жылға дейін Конгреске линчке қарсы 200-ге жуық заң жобасы ұсынылды, ал үш заң жобасы Өкілдер палатасынан өтті. 1890-1952 жылдар аралығында жеті президент Конгрестен федералды заң қабылдауды сұрады. Бұл кезеңде консервативті Оңтүстік Демократиялық дауыс беру блогының күшті қарсылығына байланысты Сенат ешқандай заң жобасын мақұлдамады. 2005 жылдың 13 маусымында Луизиана штатының сенаторы Мэри Ландриу және Вирджиния штатының сенаторы Джордж Аллен бастамасымен, сондай-ақ тағы 78 сенатордың қолдауымен АҚШ Сенаты осы және басқа да линчке қарсы заң жобаларын "көмек ең қажет болған кезде" қабылдамағаны үшін ресми түрде өкініш білдірді. 2018 жылдың 30 маусымында үш сенатор (Камала Харрис, Кори Букер және Тим Скотт) линчті федералдық жеккөрушілік қылмыс деп жариялау мақсатында Линч құрбандарына әділдік туралы заң жобасын ұсынды. Сенат 2018 жылдың 19 желтоқсанында бірауыздан мақұлдады, бірақ заң жобасы 2019 жылдың 3 қаңтарында аяқталған 115-ші Конгресте Өкілдер палатасынан өтпегендіктен күшін жойды. 2020 жылдың 26 ақпанында "Эммет Тиллдің линчке қарсы заңы", "Линч құрбандарына әділдік туралы заңның" жаңартылған нұсқасы, Өкілдер палатасынан 410–4 дауыспен қабылданды. Пол заң жобасының түзетілген нұсқасын жеделдетуді сұрады, ол линч деп есептелуі үшін "денеге зиян келтіруге талпыну" қажеттігін көздейді, линчтің федералдық заң бойынша қылмыс екенін айтты. Палатадағы көпшілік көшбасшысы Стень Хойер Полдың ұстанымын сынап, Twitter-де "бір ғана GOP сенаторының бұл заң жобасының заңға айналуына кедергі келтіруі ұятты" деп жазды. Бұрынғы сенатор Камала Харрис "Сенатор Пол қазір бұрыннан қабылданған заң жобасын әлсіретуге тырысуда, мұның ешқандай себебі жоқ" деп қосты, түзетулерді жеңуге шақырып. "Эммет Тиллдің линчке қарсы заңының" жаңартылған нұсқасы, ауыр дене жарақаты стандартын қосып, 117-ші Конгресте ұсынылды. Ол 2022 жылдың 28 ақпанында Өкілдер палатасынан, ал 2022 жылдың 7 наурызында Сенаттан өтті. Президент Джо Байден 2022 жылдың 29 наурызында заңға қол қойды.