Кіріспе

Фред Лердальдің "Композициялық жүйелердегі танымдық шектеулер" атты эссесі Пьер Булестің "Le Marteau sans maître" (1955) шығармасын "композициялық жүйе мен танымдық нәтиже арасындағы үлкен айырмашылық" мысалы ретінде келтіреді, бірақ ол "Милтон Баббит, Эллиотт Картер, Луиджи Ноно, Карльхайнц Стокгаузен немесе Янис Ксенакистің шығармаларымен де осыны көрсетуге болатын еді". (Симиологиялық тұрғыдан қарағанда, бұл эстетикалық және поэтикалық процестер арасындағы айырмашылық.) Осы айырмашылықты түсіндіру және оны жою үмітінде Лердаль музыкалық грамматика тұжырымын ұсынады, ол "музыкалық оқиғалардың және/немесе олардың құрылымдық сипаттамаларының шексіз көптігін тудыра алатын шектеулі ережелер жиынтығы". Ол оны композициялық грамматика мен тыңдау грамматикасына бөледі, соңғысы – "музыканың санадағы бейнесін қалыптастыратын, тыңдаушылардың көбінесе әңгімелей білмейтіндей қолданатын" грамматика. Ол бұрынғысын табиғи және жасанды композициялық грамматикаларға бөледі. Бұл екеуі тарихи түрде жемісті үйлесімде болғанымен, табиғи грамматика мәдениетте өзінен пайда болады, ал жасанды грамматика мәдениеттегі жеке адамның немесе топтың саналы ойлап тапқан нәрсесі болып табылады; айырмашылық тек тыңдау грамматикасы мен жасанды грамматика арасында ғана туындауы мүмкін. Тыңдау грамматикасын түсіну үшін Лердаль мен Рэй Джекендофф музыкалық таным теориясын, "Тоналды музыканың генеративтік теориясын" (1983;) жасады. Бұл теория эсседе баяндалған.

Ауыспалы кеңістік

15-кеуде: Кез келген, ең қарапайым тұрақтылық жағдайларынан басқасы, кеңістіктік қашықтық танымдық қашықтықпен сәйкес келетін көп өлшемді бейнелеуге ұшырауы керек. 16-шы шектеу: Музыкалық беттерден қабылданып, іштей түсінілуі үшін биіктік кеңістігінің деңгейлері жеткілікті болуы тиіс. 17-ші шектеу: Танымдық қашықтықты өлшеу үшін қадамдар мен секірулерді, сондай-ақ мелодиялық толықтық деңгейлерін білдіру үшін редукциялық принцип бойынша ұйымдастырылған биіктік кеңістігі қажет. [Толықтық түсінігі импликацияны іске асыру теориясына (Мейер, 1973 және Нармур, 1977), сондай-ақ Цуг, Урлин, Бассбрехунг (Шенкер) ұқсас.] Ол былай деп қорытындылайды: "Осы шектеулердің кейбіреулері маған міндетті, ал кейбіреулері қосымша болып көрінеді. 9–12 шектеулер тұрақтылық жағдайларының болуы үшін маңызды. Ал 13–17 шектеулерді керісінше, қажет болмаған жағдайда алып тастауға болады". Мысал ретінде Оңтүстік Үндістан музыкасы келтіріледі, ол модуляцияланбайды және тең темперленбейді (13 және 14), сондай-ақ Клод Дебюсси, Бела Барток және басқалардың музыкасы, олар "толық хроматикадан тікелей консонанстық-диссонанстық үлгілерді дамытты" (14–17).

Түсіну және құндылық

Эстетикалық талап 1: Ең жақсы музыка біздің танымдық ресурстарымыздың толық мүмкіндіктерін пайдаланады. Эстетикалық талап 2: Ең жақсы музыка композициялық грамматика мен тыңдау грамматикасының үйлесімінен туындайды. Осы мақсатта ол «күрделілік» және «қиындық» терминдерін қолдануды ұсынады, күрделілік – иерархиялық құрылымдық байлық, ал қиындық – «бір уақыт бірлігіне түсетін көптеген қайталамасыз оқиғалар». Лердалдың пікірінше, күрделілік эстетикалық құндылыққа ие, ал қиындық бейтарап. Ол былай деп жазады: «Музыканың барлық түрлері осы критерийлерге сай келеді, мысалы, үнді рагасы, жапондық кото, джаз және көптеген батыс өнер музыкасы. Рок музыкасы жеткіліксіз күрделілігіне байланысты сәтсіздікке ұшырайды. Көптеген қазіргі заманғы музыка күрделіліктің жетіспеуін өтеу үшін қиындыққа ұмтылады. Қысқасы, бұл критерийлер шексіз әртүрлілікке мүмкіндік береді, бірақ тек белгілі бір бағыттар бойынша ғана». «Мен бұл қорытындыны қызықты деп санаймын және, кемінде, бастапқыда алаңдатады, себебі шектеулер мен күткеннен де қатаң». «Менің екінші эстетикалық талабым бұл ["прогрессивтік"] көзқарасты жоққа шығарып, музыка жасау «табиғатқа» негізделуі керек деген ежелгі көзқарасқа қайта оралады. Ежелгілер үшін табиғат сфералардың музыкасында болса керек, ал біз үшін ол музыкалық санада жатыр».