Кіріспе

Австриялық музыкант (1751–1829), Вольфганг Амадей Моцарттың қарындасы.

Мария Анна Вальбурга Игнатия Моцарт (30 шілде 1751 – 29 қазан 1829), "Марианна" деп аталған және Наннерл есіммен танымал, музыкант, Вольфганг Амадей Моцарттың (1756–1791) үлкен қарындасы және Леопольд (1719–1787) мен Анна Мария Моцарттың (1720–1778) қызы.

Балалық шақ

Мария Анна (Марианна) Моцарт Зальцбургте дүниеге келді. Жеті жасында әкесі Леопольд Моцарт оған клавесин ойнауды үйретті. Леопольд оны және Вольфгангты Вена мен Париж сияқты көптеген қалаларға алып барып, олардың дағдыларын көрсетті. Бастапқыда ол кейде бас рөлде болды және тамаша клавесинші және фортепианошы ретінде танылды. Дегенмен, сол замандағы қоғамда кең таралған ата-анасының көзқарасы мен салдарынан, ол өскен сайын мансабын одан әрі жалғастыру мүмкін болмады. New Grove мәлімдегендей, "1769 жылдан бастап ол бауырымен саяхаттап жүргенде өнер талантын көрсетуге рұқсат алмайтын болды, себебі ол тұрмысқа шығуға жетілген жасқа келді". Вольфганг 1770 жылдары Леопольдпен Италияға саяхаттап, көптеген өнер жетістіктеріне қол жеткізді, ал Марианна анасымен бірге Зальцбургте үйде қалды. Вольфганг Париж және басқа қалаларға (1777–1779) анасымен бірге барғанда да ол Леопольдпен бірге үйде болды. 1772 жылдан бастап ол Зальцбургте фортепианодан сабақ берді және өз жұмысы арқылы Леопольд Моцарттың ұстаз ретіндегі беделін арттырды. Марианна музыкалық шығармалар жазғанына куәліктер бар, өйткені Вольфганг оның еңбектерін мақтаған хаттар жолданған, бірақ әкесімен болған ауқымды хат алмасуда оның ешбір шығармасы еске алынбаған және сақталмаған. Моцарт отбасының Зальцбургтегі үйінен шығысқа қарай орналасқан. Берхтольд екі рет жесір болып, бұрынғы екі некесінен бес баласы болды, оларды Марианна тәрбиелеуге көмектесті. Ол сондай-ақ үш бала өмірге әкелді: Леопольд Алоис Панталеон (1785–1840), Жанетта (1789–1805) және Мари Бабетта (1790–1791). Дегенмен, ол өзін пианист ретінде сезіне берді, күніне үш сағат жаттығулар жасады және фортепианодан сабақ беруді жалғастырды.

Леопольд өзінің ұлын тәрбиелеуде

Марианнаның өміріндегі ерекше оқиға – ол 1785 жылдың 27 шілдесінде тұңғыш баласын, әкесінің құрметіне Леопольд деп аталған ұлын дүниеге әкелді. Бала туғанда Марианна Санкт-Гилгендегі үйінен Зальцбургке барған. Сент-Гилгенге қайтқан соң, ол нәрестесін әкесі мен оның қызметшілеріне тапсырды. Үлкен Леопольд (Марианна Сент-Гилгенге оралмас бұрын жазған хатында) алғашқы бірнеше айды балаға өзі қарайтынын тіледі. 1786 жылы ол осы келісімді мерзімі белгісіз кезеңге ұзартты. Леопольд немересіне күтім жасауды жалғастырды, оның жетістіктеріне риза болды (дәрет үйрену, сөйлеу және т.б.) және музыкалық білім берудің бастапқы сабақтарын берді. Марианна ұлын кейде көріп тұрды, бірақ көбінесе оның күтіміне қатыспады. Бұл жағдай әкесі 1787 жылдың 28 мамырында қайтыс болғанға дейін жалғасты. Тарихшылар осы келісімнің себептерін әртүрліше түсіндіреді. Кішкентай Леопольд сәби кезінде ауырғандықтан, оны Зальцбургте ұстау қажет болған шығар, бірақ бұл оның жазылғаннан кейін де сол жерде қалуын түсіндірмейді. Тағы бір болжам бойынша, Марианнаның денсаулығы нашар болғандықтан немесе ол өгей балаларына күтім жасауы тиіс болғандықтан, осылай болған. Тарихшы Мейнард Соломон бұл шараны Леопольдтың Вольфгангпен жұмыс істегендей, музыкалық талантты тәрбиелеудегі өнерін қайта жаңғыртуға деген ниетімен байланыстырады. Сондай-ақ, ол ұлын басып тастауы Марианнаның әкесінің тілегіне толық бағынуын көрсетеді деп санайды.

Вольфгангпен қарым-қатынасы

Вольфганг шалыс кезінде Наннерл (сенің төрт жарым жасың үлкен) оның үлгісі болған. Мейнард Соломонның сөзінше, "Моцарт үш жасында әкесінің Марианнаға сабақ беруін көрген соң музыка оқуға шақырылған; ол оған еліктегісі келген". Екі бала өте жақын болды, олар құпия тіл ойлап тапты және "Артқы Корольдық" деп аталатын қиял әлемін құрды, онда олар патша және патшайым болды. Вольфгангтың Марианнамен ерте хат алмасуы мейірімділікке толы және Вольфгангтың жақын достарымен ойнаған кейбір тәлкектеп айтылатын және жыныстық мазмұндағы сөздерді қамтиды. Кейде Вольфганг Марианнаның күнделігіне өзін үшінші жақта жазып отырды.

Кейінгі жылдар

Марианнаның күйеуі 1801 жылы қайтыс болды. Ол Зальцбургке оралды, қаржылық жағынан жақсы қамтамасыз етілгендіктен, фортепиано сабақтарын беріп, ханзада Эрнст фон Шварценбергтің концерттерінде өте беделді фортепиано солисі болды. Осы кезеңде Анна Сик оның шәкірттерінің бірі болды, кейін ол Штутгарт сарайының пианині болды. 1821 жылы Марианнаға Вольфгангтың ұлы Франц Ксавер Моцарт келді, оны әкесі тірі кезде танысқан емес еді. Ол осы мүмкіндікті пайдаланып, оған әкесінің балалық шағы туралы айтып берді және оны отбасылық достарымен таныстырды. 1783 жылғы сапардан бері алғаш рет, жақында Марианна Вольфгангтың жесірі Констанцамен кездесті. 1824 жылы Констанца екінші күйеуі Георг Николаус фон Ниссенмен бірге Зальцбургке көшіп келді. Марианна Констанцаның тірі екенін білмеген еді. Барбара Кэтлин Никельдің 1996 жылғы «Наннерл Моцарттың құпия тілегі» жасөсперімдерге арналған роман. Марианна Шарон Чмиларцтың 2001 жылғы «Басқа Моцарт» поэма түріндегі өмірбаянының тақырыбы болды. Элисон Боулдтың 2005 жылғы «Моцарттың қарындасы» романы Наннерль Моцарттың өмірін, некесін, балаларын, жесірлік күйін және Вольфгангтың кіші ұлы Франц Ксавермен болған әңгімелері арқылы өлімін көрсетеді. Нэнси Мозер 2006 жылы «Моцарттың қарындасы: роман» романының авторы. Рита Шарбоньенің 2006 жылғы «Моцарттың әпкесі» романында Наннерль өзінің өмірін майор Франц Арман д'Иппольдқа жазған ойдан шығарылған хаттар арқылы баяндайды, әкесінің музыка жазу қабілетін мойындамауына наразы болады және өмірін ағасының музыкасын насихаттау мен зерттеуге арнайды. Энн Тернбуллдың 2007 жылғы жасөсперімдер романы «Мэри Энн және Мисс Моцарт» Мария Анна Моцартқа сілтеме жасайды. Танымал жас жазушы Каролин Мейер 2008 жылы «Моцарттың көлеңкесі: оның әпкесінің әңгімесі» романында Наннерльдің өмірі туралы жазды. Марианна 2010 жылы режиссер Рене Ференің «Наннерл, Моцарттың қарындасы» (Nannerl, la sœur de Mozart) француз тіліндегі фильмінің тақырыбы болды. Мэтт Рис 2011 жылғы «Моцарттың соңғы ариясы» романында Наннерльдің ағасының өлімін тергеп зерттейтінін айтады. 2013 жылы Марианнаның өмірі «Басқа Моцарт» атты бір актерлік театрлық қойылымына бейімделді, онда жазушы-музыкант Сильвия Мило Наннерльді ішінара ойдан шығарылған өмірбаянында сомдады. Наннерль Амазонканың «Моцарт джунглиде» сериалының бірнеше эпизодында пайда болады. Наннерль Мари Лудың 2020 жылғы «Көк патшалығы» тарихи фантастикалық жасөсперімдер романының басты кейіпкері.