ЮНЕСКО мұрасы: 16 ғ. жасалған «Бірмұңдық аң ауы» гобелендері. Нью-Йорктегі тұғырлар мұражайында сақталған, Франция пейзаждары мен аңшылар суреті. Тарихы, түстері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
16 ғасырдың басындағы гобелендер сериясы
Tapestry series from the early 16th century
«Бірыңғай мүйіздінің гобелендері» немесе «Бірыңғай мүйіздіні аулау» – 1495–1505 жылдары Оңтүстік Нидерландыда жасалған жеті гобеленнен тұратын серия, қазір Нью-Йорктегі «The Cloisters» музейінде сақталуда. Олар, мүмкін, Парижде жоспарланған және идеалды француз пейзажында бір мүйізді аң ауындағы ақсүйектер мен аңшылар тобын бейнелейді. Гобелендер жүн, металл жіптер және жібектен тоқылған. Көрікті түстер, бүгінгі күнге дейін сақталған, бояу өсімдіктерінен алынған: сарыбас (сары), маддер (қызыл) және вад (көк). 1680 жылы Париждегі Рошфукольд отбасының үйінде алғаш рет тіркелген, француз революциясы кезінде қарақылданған. 1850 жылдары сарайда қайта табылған, олар отбасының Вертейль шатосында ілінген. Содан бері олар гобелендердің иконографиясының мағынасы, оларды жасаған суретшілердің кім екендігі және оларды қандай ретпен ілу керектігі туралы ғалымдардың қызу пікірталасына себеп болып келеді. Әр түрлі теориялар ұсынылса да, олардың ерте тарихы немесе шығу тегі туралы ештеңе белгілі емес, ал олардың драматикалық, бірақ қарама-қайшылықты сюжеттері рыцарлық және Христиандық тақырыптарға қатысты көптеген интерпретацияларға шабыттандырды. Өлшемдері, стилі және композициясындағы айырмашылықтар олардың бірнеше жиынтықтан шыққандығын көрсетеді, олар тақырыбы, шығу тегі және әрқайсысында кездесетін құпия AE монограммасымен байланысты. «Бірыңғай мүйіздіні мистикалық тұтқындау» атты гобелендердің бірі қазір тек екі фрагмент түрінде сақталған.
The Unicorn Tapestries or the Hunt of the Unicorn is a series of seven tapestries made in the South Netherlands around 1495–1505, and now in The Cloisters in New York. They were possibly designed in Paris and show a group of noblemen and hunters in pursuit of a unicorn through an idealised French landscape. The tapestries were woven in wool, metallic threads, and silk. The vibrant colours, still evident today, were produced from dye plants: weld (yellow), madder (red), and woad (blue). First recorded in 1680 in the Paris home of the Rochefoucauld family, the tapestries were looted during the French Revolution. Rediscovered in a barn in the 1850s, they were hung at the family's Château de Verteuil. Since then they have been the subject of intense scholarly debate about the meaning of their iconography, the identity of the artists who designed them, and the sequence in which they were meant to be hung. Although various theories have been put forward, as yet nothing is known of their early history or provenance, and their dramatic but conflicting narratives have inspired multiple readings, from chivalric to Christological. Variations in size, style, and composition suggest they come from more than one set, linked by their subject matter, provenance, and the mysterious AE monogram which appears in each. One of the panels, "The Mystic Capture of the Unicorn", survives as just two fragments.
Құрылыс
Таспалардың бастапқы өңделуі туралы сұрақтар әлі де жауапсыз қалды. Таспалардың дизайны майлы бояулардағы сияқты бейнелі элементтерге толы. Олар француз стилінен әсер алған сияқты, ал таспалардағы элементтер XV ғасырдың соңында Парижде жасалған ағаш және металл кескіштерін еске алады. Таспалардың бақшалық фоны гүлдік бейнелерге бай, онда түрлі шағын ботаникалық элементтердің «millefleurs» фон стилі қолданылған. Готика дәуірінің тоқымашылары тапқан бұл стиль орта ғасырдың соңында танымал болды, ал ерте Ренессанстан кейін құлдырады. Таспаларда жүзден астам өсімдік бейнеленген, олар панельдердің жасыл фонында шашырап жатыр, олардың сексен бесеуі ботаниктер анықтаған. Таспаларда бейнеленген гүлдер таспалардың басты тақырыптарын көрсетеді. Бір мүйізді аттар сериясында аң ауру «Hortus conclusus» ішінде өтеді, яғни сөзбе-сөз «жабық бақ», ол тек әлемдік, физикалық бақты ғана емес, сонымен қатар Жарияланумен байланысты көрсетеді. Таспалар Брюссельде тоқылған болуы мүмкін, ол ортағасырлық Еуропадағы таспа өнеркәсібінің маңызды орталығы болған. Брюссель тоқымашыларының керемет жұмысының мысалы – таспалар, жібек және металл жіптерімен жұпталған жүн оларға жоғары сапа мен жарқын түс сыйлады. Жүн Брюссель маңындағы ауылдық жерлерде кеңінен өндірілді және таспа тоқудың негізгі материалы болды. Алайда, жібек қымбатқа түсті және алу қиын болды, бұл таспа иесінің байлығы мен әлеуметтік статусын көрсетеді.
Questions about the original workmanship of the tapestries remain unanswered. The design of the tapestries is rich in figurative elements similar to those found in oil painting. Apparently influenced by the French style, the elements in the tapestries reflect the woodcuts and metalcuts made in Paris in the late fifteenth century. The garden backgrounds of the tapestries are rich in floral imagery, featuring the "millefleurs" background style of a variety of small botanic elements. Invented by the weavers of the Gothic age, it became popular during the late medieval era and declined after the early Renaissance. There are more than a hundred plants represented in the tapestries, scattered across the green backgrounds of the panels, eighty five of which have been identified by botanists. The particular flowers featured in the tapestries reflect the tapestries' major themes. In the unicorn series, the hunt takes place within a Hortus conclusus, literally meaning "enclosed garden," which was not only a representation of a secular, physical garden, but a connection with the Annunciation. The tapestries were very probably woven in Brussels, which was an important center of the tapestry industry in medieval Europe. An example of the remarkable work of the Brussels looms, the tapestries' mixture of silk and metallic thread with wool gave them a fine quality and brilliant color. The wool was widely produced in the rural areas around Brussels, and a common primary material in tapestry weaving. The silk, however, was costly and hard to obtain, indicating the wealth and social status of the tapestry owner.
Шығу тегі
Тапталған кебеделер бірнеше ғасыр бойы Франциядағы Ла Рошфукольд отбасының меншігінде болды, алғашқы тізілім 1728 жылғы отбасылық мүлік тізімінде кездеседі. Сол кезде бес кебеде Шарантедегі Вертейль қамалындағы жатын бөлмеде ілінген, ал екеуі шіркеуге жақын залдың бірінде сақталған. Кебеделердің Жан II де Ла Рошфуко мен Маргарита де Барбезиеудің ұлы Франсуа үшін тоқылғанына сенімді. Ла Рошфуко атымен А және Е әріптерінің байланысы болуы мүмкін, олар Франсуадың ұлы Антуан және оның әйелі Антуанетта Амбуаздың есімдерінің бірінші және соңғы әріптері ретінде түсіндіріледі. Француз революциясы кезінде кебеделер қамалдан тоналып, картоп жабу үшін пайдаланылған – сол кезде олар зақымданған. 1880 жылдардың соңына қарай олар қайтадан отбасының иелігіне өтті. Қамалға келген бір келуші оларды 15 ғасырға тән әдемі қабырға безендірулері деп сипаттады, бірақ олардың "ұлы жаңалық пен әсемдікке" ие екенін айтты. Сол келуші жинақтың жеті бөліктен тұратынын жазды, бірақ сол кезде бір бөлігі фрагменттерге айналып, төсекке мата ретінде қолданылған. Джон Д. Рокфеллер 1922 жылы оларды шамамен бір миллион АҚШ долларына сатып алды. Рокфеллердің үйінде "Клоистер" салынғанға дейін алты кебеде ілініп тұрды, ол 1938 жылы оларды Метрополитен өнер мұражайына сыйға берді және Ла Рошфуко отбасы сақтап қалған екі фрагментті де коллекцияға қосты. Қазіргі таңда мұражайдың ортағасырлық коллекциясын ұстап тұратын The Cloisters-те жиынтық ілінеді.
The tapestries were owned by the La Rochefoucauld family of France for several centuries, with first mention of them showing up in the family's 1728 inventory. At that time five of the tapestries were hanging in a bedroom in the family's Château de Verteuil, Charente and two were stored in a hall adjacent to the chapel. The tapestries were highly believed woven for François, the son of Jean II de La Rochefoucauld and Marguerite de Barbezieux. And there was a possible connection between the letters A and E and the La Rochefoucauld, which are interpreted as the first and last of Antoine's name, who was the son of François, and his wife, Antoinette of Amboise. During the French Revolution the tapestries were looted from the château and reportedly were used to cover potatoes – a period during which they apparently sustained damage. By the end of the 1880s they were again in the possession of the family. A visitor to the château described them as quaint 15th century wall hangings, yet showing "incomparable freshness and grace". The same visitor records the set as consisting of seven pieces, though one was by that time in fragments and being used as bed curtains. John D. Rockefeller Jr. bought them in 1922 for about one million US dollars. Six of the tapestries hung in Rockefeller's house until The Cloisters was built when he donated them to the Metropolitan Museum of Art in 1938 and at the same time secured for the collection the two fragments the La Rochefauld family had retained. The set now hangs in The Cloisters which houses the museum's medieval collection.
Қалпына келтіру
1998 жылы гобелендер тазаланып, қалпына келтірілді. Осы процесте зығыр негіз алынып тасталды, гобелендер сумен жуылды, сонда артқы жағындағы түстер алдыңғы жағындағылардан да жақсы сақталғаны анықталды (алдыңғы жағы да өте жарық). Жұқа матаның үстінен сызықтық сканерлі камера мен жарықтандыру орнатылған арнайы сканерлік құрылғы арқылы екі жақтың да жоғары сапалы цифрлық фотосуреттері түсірілді. Гобелендердің алдыңғы және артқы жақтары шамамен 90x90 см шаршы бөліктерге бөлініп суретке түсірілді. Ең үлкен гобеленді жасау үшін 24 жеке 5000 × 5000 пикселдік сурет қажет болды. Бұл фотосуреттердегі үлкен көлемді деректерді біріктіру үшін Чудновский ағайындылары есімдерімен танымал екі математиктің еңбегі қажет болды.
In 1998 the tapestries were cleaned and restored. In the process, the linen backing was removed, the tapestries were bathed in water, and it was discovered that the colours on the back were in even better condition than those on the front (which are also quite vivid). A series of high resolution digital photographs were taken of both sides using a customised scanning device suspending a linear array scan camera and lighting over the delicate textile. The front and back of the tapestries were photographed in approximately three by three foot square segments. The largest tapestry required up to 24 individual 5000 × 5000 pixel images. Merging the massive data stored in these photos required the efforts of two mathematicians, the Chudnovsky brothers.
Тақырыптарды түсіндіру
Бір мүйізді жануарды бойжеткен қыздың құлқына салу ортағасырлық фольклорда кең таралған тақырып болды. Киіз кілемдердің түсіндірмелері осы оқиғаның талдауына негізделген. Киіз кілемдер Мәсіхтің аллегориясы ретінде қарастырылған. Орта ғасырларда бір мүйізді жануар Мәсіхтің символы ретінде қабылданды. Заманауи бір мүйізді жануар туралы халық аңыздарында, оны тек таза бойжеткен қыз ғана бағындыра алады делінеді; бірнеше ғалымдар бұл тақырыпты Мәриям Анадан Исаның тууымен байланыстырды. Сондықтан, аңшылардың бір мүйізді жануарды қууы, өлтіруі және қайта тірілтуі Иса Мәсіхтің тұтқындалуы, айқышқа асылуы және қайта тірілуінің метафорасы ретінде түсіндіріледі. Киіз кілемдер сонымен қатар неке туралы аллегория ретінде де қарастырылған. Джеймс Роримердің теориясына сәйкес, кілемнің дизайны бір мүйізді жануарды аң аулаудың христиандық емес сипатына, христиандық тақырыптарға қарағанда оған көбірек мән бергендіктен, кілемдегі некеге байланысты белгілер осы кілемнің неке тойына арналғанын көрсетеді. Маргарет Б. Фриман ортағасырлық ақындар бір мүйізді жануарды бағындыруды махаббатқа адану және оған бағынумен байланыстырғанын атап өтті. Осылайша, Фриман бір мүйізді жануардың бойжеткен қызға әуес болуын және одан кейін тұтқынға алынуын ортағасырлық ғашықтың тұтқынға алынуының түсінігімен теңестіреді. Фриман бұл түсіндірмелердің бір-біріне қайшы емес екенін және олар бір-бірін толықтыруға арналған болуы мүмкін екенін айтады, өйткені Аспан Құдайы мен Махаббат Құдайының бірігуі туралы ұғым орта ғасырдың соңында қабылданды.
The entrapment of a unicorn by a virgin was a common theme in medieval folklore. Interpretations of the tapestries draw from analysis of this story. The tapestries have been interpreted as an allegory of Christ. In the medieval period, the unicorn was accepted as a symbol of Christ. Contemporary unicorn folklore stated that the unicorn could only be captured if led by a virgin maiden; several scholars have drawn a connection between this theme and the birth of Jesus by the Virgin Mary. The subsequent pursuit of the unicorn by the hunters, killing, and resurrection can be read as metaphors for the arrest, crucifixion, and resurrection of Jesus Christ, respectively. The tapestries have also been interpreted as an allegory of marriage. James Rorimer theorized that, as the designer of the tapestry has emphasized the secular nature of the unicorn hunt, rather than the Christian themes it represents, certain marriage related symbols in the tapestries could suggest that the tapestries were created to celebrate a marriage. Margaret B. Freeman noted that medieval poets connected the taming of the unicorn to the devotion and subjugation of love. As such, Freeman equates the unicorn's seduction by a virgin and subsequent imprisonment to medieval notions of the lover held captive. Freeman has pointed out that these interpretations are not contradictory, and were likely intended to complement each other, as the concept of an overlapping God of Heaven and God of Love was accepted in the late Middle Ages.
Монограмма және шығу тегі
1942 жылы Джеймс Дж. Роример Анна де Бреттан Франция королі Людовик XII-ге 1499 жылы үйленгенін тойлау үшін осы түс кілемдерді тапсырыс бергенін болжады. Роример әр түс кілемдегі А және Е әріптерінен құралған монограмманы Аннаның есімінің бірінші және соңғы әріптері деп түсіндірді. Алайда Маргарет Б. Фриман 1976 жылғы монографиясында бұл түсіндірмеге келіспеді, ал Адольф С. Кавалло 1998 жылғы еңбегінде осы қорытындыны қайталады. 2002 жылы Метрополитен өнер мұражайының бұрынғы директоры Том Кэмпбелл сарапшылардың "[түс кілемдер] кім үшін және қайда жасалғанын әлі білмейтінін" мойындады. Түс кілемдерді жасау жұмысын Батыс Суссекстегі Вест-Дин колледжі басқарды және жұмыс 2002 жылдың қаңтарында басталды. Биялаушылар екі топқа бөлініп жұмыс істеді: бірі колледжде, екіншісі Стирлинг қамалындағы Нетер Бейлидегі арнайы салынған студияда. Алғашқы үш түс кілем Чичестерде, ал қалғандары Стирлинг қамалында аяқталды. Джеймс IV патшалығын зерттеген тарихшылар, "Бірыңғай мүйіз" түс кілемдерінен жасалған ұқсас серия Шотландия патшалық түс кілемдер жинағының бір бөлігі болғанын айтады. Вест-Дин түс кілемдер тобы Метрополитен өнер мұражайына түпнұсқаларын қарап шығу үшін барды және ортағасырлық техникаларды, түс палитрасын және материалдарды зерттеді. Түсін жақсы сақтау үшін жібек орнына мерцеризацияланған мақта қолданылып, дәстүрлі техникалар мен материалдар пайдаланылды.
James J. Rorimer speculated in 1942 that the tapestries were commissioned by Anne of Brittany, to celebrate her marriage to Louis XII, King of France in 1499. Rorimer interpreted the A and E monogram that appears in each tapestry as the first and the last letters of Anne's name. Margaret B. Freeman, however, rejected this interpretation in her 1976 monograph, a conclusion repeated by Adolph S. Cavallo in his 1998 work. Tom Campbell, former Director of the Metropolitan Museum of Art, acknowledged in 2002 that experts "still do not know for whom or where [the tapestries] were made." The tapestry project was managed by West Dean College in West Sussex and work began in January 2002. The weavers worked in two teams, one based at the college, the other in a purpose built studio in the Nether Bailey of Stirling Castle. The first three tapestries were completed in Chichester, the remainder at Stirling Castle. Historians studying the reign of James IV believe that a similar series of "Unicorn" tapestries were part of the Scottish Royal tapestry collection. The team at West Dean Tapestry visited the Metropolitan Museum of Art to inspect the originals and researched the medieval techniques, the colour palette and materials. Traditional techniques and materials were used with mercerised cotton taking the place of silk to preserve its colour better.