Кіріспе

Грек суретшісі Яннис Кунеллис (Γιάννης Κουνέλλης; 23 наурыз 1936 – 16 ақпан 2017) – Римде тұратын грек-итальян суретшісі. Arte Povera ағымымен байланысты маңызды тұлға, ол Римдегі Көркем өнер академиясында (Accademia di Belle Arti) оқыған.

Өмір және жұмыс

Коунеллис 1936 жылы Грекияның Пирей қаласында дүниеге келген. Ол 1956 жылы Римге көшіп келгенге дейін Екінші дүниежүзілік соғыс және Грекия азамат соғысы кезінде Грецияда өмір сүрген. 1960 жылдан 1966 жылға дейін Коунеллис тек суреттерін көрмеге қоюмен айналысты. Алғашқы көрмелерінің бірінде Коунеллис сандарды, әріптерді және сөздерді өз туалдарына түсіре бастады, көбінесе көшеде кездесетін жарнамалар мен белгілерді бейнеледі. 1960 жылы ол Galleria La Tartaruga галереясында өз жұмысына көше белгілері сияқты табылған мүсіндік заттарды енгізе бастады. Сол жылы ол өзінің бір суретін киім ретінде киіп, студиясында перформанс жасап, суретімен біртұтас болғанын көрсетті. Сурет, мүсін және перформанс өнерінің осы жаңа үйлесімділігі Коунеллис үшін дәстүрлі өнерден шығудың жолы болды. 1961 жылы ол қазіргі қоғам мен саясатқа деген көзқарасын білдіру үшін газет бетіне сурет салуды бастады. 1963 жылдан бастап Коунеллис өзінің туындыларына табылған заттарды енгізді, олардың ішінде тірі жануарлар, сондай-ақ от, жер, жұқа матадан жасалған қаптар және алтын болды. Ол туалдың орнына төсек жақтауларын, есіктерді, терезелерді немесе тіпті галереяның өзін пайдаланды. 1980 жылдардағы Коунеллистің жұмыстары, сонымен қатар ерекше материалдардан жасалған мүсіндер мен перформанстар, бүкіл Еуропаны аралады. 1974 жылы ол Берлинде Эдвард Кинхольц, Вольф Востелл және басқа да суретшілермен бірге ADA – Авангардтың акцияларында өнер көрсетті. Оның туындылары көптеген әйгілі халықаралық мұражайлардың коллекцияларына енген.

Кедей өнер

1967 жылы Кунеллис Arte Povera қозғалысымен байланысты болды, бұл қозғалысты куратор Герман Селант жалпақ беттердегі жұмыстан инсталляцияларға маңызды ауысу ретінде теориялық тұрғыдан негіздеді. Кунеллис Селант жетекшілік еткен Генуядағы La Bertesca галереясында өткен «Arte Povera – e IM Spazio» көрмесіне қатысты, онда өнер мен өмір, табиғат пен мәдениет арасындағы кеңістікпен айналысатын суретшілер бірікті. Arte Povera қозғалысының осы негізін бекіткен суретшілердің мысалдары: Алигиеро Боетти, Лучиано Фабро, Джулио Паолини, Пино Паскали және Эмилио Прини. Қозғалысты нығайту үшін Селант тағы бір топтық көрме, «Arte Povera» ұйымдастырды, ол 1968 жылы Болоньядағы De' Foscherari галереясында ұқсас суретшілердің қатысуымен өтті. Сол жылы Кунеллис «Senza titolo (Атауы жоқ)» туындысын көрсетті, ол шикі жүн, арқан және қабырғаға сүйенген ағаш конструкциясынан тұрды. Сонымен қатар, Кунеллис Марчелло Румма ұйымдастырған және Селант кураторлық еткен «RA3 Arte Povera + Azioni povere» көрмесіне де қатысты. 1967 жылы Кунеллис өзінің суретімен бірге «гүл тәрізді, матадан қиылған, матаға тігілген» тірі құстарды қосқан инсталляциясын орнатты. Осы өзгеріс арқылы «Кунеллис лингвистикалық нормалар мен дәстүрлі материалдардан анархиялық бостандыққа көбірек қызығушылық танытты. Галерея кеңістігі және жалпы көрме алаңы шын өмір мен қиялдың күмәндікке толы сәтте біріге алатын сахнаға айналды». Көрмеге келгендер галереядағы осы тірі, табиғи энергия көздерін сезінді. Ол 1969 жылы тірі жануарлармен жұмысын жалғастырды, Via Beccaria көшесіндегі Galleria l'Attico-ның жаңа орнында, ескі гаражда машиналар сияқты он екі тірі жылқыны көрсетті. Бірте-бірте Кунеллис пропан факелдері, түтін, көмір, ет, ұнтақталған кофе, қорғасын және табылған ағаш заттары сияқты жаңа материалдарды инсталляцияларына енгізді. Ол сонымен қатар галереядан тыс, тарихи (көбінесе өнеркәсіптік) орындарға да көңіл бөлді. 1997 жылы Кунеллис орталық залға кіруге кедеріс келтіретін ілмектерге орнатылған он үш шкаф пен қорғасынмен мөрленген екі есікті орнатты. 1968 жылы Мариса Волпимен сұхбатта Кунеллис кездейсоқ түзетулердің адам өмірінің бостандығын көрсететін факторлар екенін айтты.

Кейінгі еңбектері мен өмірі

2009 жылдың қазан айында Кунеллис Ұлыбританияның Лондон қаласындағы Tate Modern галереясында көптеген туындыларын көрмеге қойды. The Guardian газетінің журналисі Джонатан Джонс оның "Құрғақ тас қабырғалары, астық пен күріш қаптары және И.С. Бахтың «Жоханның құмарлығы» (St John Passion) партитурасының бір бөлігін қамтитын картина мұражайға нақты өмірдің, табиғи және көне сезімін әкеледі" деп атап өтті. 2017 жылдың 16 ақпанында Кунеллис 80 жасында Римдегі Вилла Мафалда ауруханасында қайтыс болды. Оның мұрагерлері Нью-Йорк/Брюссельдегі Барбара Гладстон галереясы және Лондондағы Спровьери галереясы арқылы өкілдік етіледі.